Tíminn - 28.01.1948, Blaðsíða 5

Tíminn - 28.01.1948, Blaðsíða 5
21 blað CÍMINN, miðvikudaginn 28. jan. 1948 Miðvihud. 28. §an. Stjórnarkosningin íDagsktín Kommúnistar hafa nú reynt að nota Dagsbrúnar- kosningarnar, sem eins konar skoðanakönnun meðal verka manna um stefnu ríkisstjórn arinnar. Þeir hafa unnið eftir mætti og notað öll sín á- róðurstæki leynt og ljóst. Og nú er árangurinn kominn í ljós. í fyrsta lagi hefir það sýnt sig að verulegur hluti verka- manna sat heima og tók eng- an þátt í kosningunni. Þeir hafa verið eitthvað yfir 1300, en enginn maður utan flokks kommúnista veit um það með vissu, því að þeir hafa blá- kalt neitað að sýna andstæð- ingum sínum kjörskrána og er það sýnishorn af því hversu drengileg og lýðræðisleg bar- átta þeirra félaga er. En úrslitin í sjálfri kosn- ingunni eru þau, að þrátt fyr ir rösklega 200 atkvæða meiri þátttöku en í fyrra hafa kommúnistar ekki náð nema litlum hluta þeirrar aukn- ingar fyrir stjórn sína i Dagsbrún. Það er þvi að vonum að kommúnistar séu ekki neitt sérlega glaðir yfir þessum kosningaúrslitum, -þó að þeir reyni auðvitaö að gera sem mest úr þeim í Þjóðv. En þeir skilja það eins vel og aðrir, að herferðin mikla hefir misheppnast og lið- safnaðurinn gegn ríkisstjórn- inni hefir ekki tekizt Sá liðsauki, sem andstöðu- listi kommúnista í Dagsbrún- arkosningunum hefir fengið talar skýru máli. Þar hefir bætzt við fullur þriðjungur af atkvæðamagni frá í fyrra. Þó er það eins og allir vita, löngum örðugt að fá kjör- sókn, þegar menn þykjast vita það fyrirfram, að listi sinn verði í minnihluta, en svo var hér. Þá er það stað- reynd, að ekki skilar sér nærri allt af því atkvæða- magni, sem listinn á, svo að raunverulegt fylgi hans kem- ur hvergi nærri í ljós. Þetta vita kommúnistar líka alveg eins vel og aðrir. Það er fleira en Dagsbrún- arkosningarnar sem verður kommúnistum að angri: um þessar mundir. Það berast öðru. hvoru úr verkalýðsfér lógum úti um land fréttir um þverrandi völd þeirra og gengi. Það eru því allar horf- ur á að tekið sé mjög að halla undan fæti fyrir þeim í verkalýðshreyfingunni og þeir séu þaf búnir að lifa sitt blómaskeið. Og skyldi það vera furða? Því skyldu ekki verkamenn sjá það eins og aðrir, að þeim er fyrst og fremst nauðsyn á heilbrigðu þjóðfélagi, þar sem atvinnulíf getur þrifízt með eðlilegum hætti. For- ysta verkafólksins á- að tryggja rétt þess öruggt og fast með þróun félagsmál- anna og réttláttri skiptingu þjóðarteknanna, en ekki fyrst og fremst að hugsa um póli- tísk ævintýri til þjónkunar við pólitíska ævintýramenn. Það eru ekki fyrst og fremst ERLENT YFIRLIT: ackensie Kinq fíaim hefir \ orið lengiw forsætisráðherra en iE9>Eik«sr amsar sainÉíHarmalSur hans Pyrir nokkru' síðan tilkynnti Mackenzie Kinfe", íorsætisráðherra Kanada, að hahh myndi láta af formennsku "liferala flokksins á flokksþingi hán'B' næsta vor, en það þýðir ráönar sama og hann ætli að hætta'' ráðherrastörfum, þar sem það ériyfirleitt ófrávíkjan- leg regla í brézkum löndum, að formaður stjórhárflokksins sé jafn- framt forsætisráSherra. Met í sögu Bréíaveldis Þegar Mackenzie King dregur sig í hlé, hverfur af stjórnmála- sviðinu sá maður, sem lengur hefir gengt forsæti'srgðherrastörfum en nokkur annar maður í allri sögu brezka heimsvsldisins. Sá, sem kemst næst honum, er yngri Pitt, sem var forsæí,isráðherra Bret- lands í tuttugu—ár, en var þó að- eins 46 éra, *éT hann lézt. King hefir verið försætisráðherra Kan- ada í ein 27. ár,. en hann er líka orðinn 74 ára 'g&m&U. William Lyorf ;Mackenzie King er fæddur í pfltario 1874 og var faðir hans lagSk'ehnari. King lauk fyrst háskólanámi í Toronto, en stundaði siða'ií^'frámhaldsnám i Chigaco og yiðjHawardháskólann. Námsgreinar Tiáns voru félags- fræði og hágfi'æði. Hann þótti efnilegur námstnaður og styrkti Hawardháskólihjl. hann því til Evrópuferðar, é¥:'hann fór í þeim tilgangi aS kýrínast ýmsum félags- málum í „gamlá* heiminum". Með- an hann dyaiai í Evrópu, fékk hann boð um'.'þáð frá kanadisku stjórninni, hvörtvhánn vildi verða skrifstofustjóri'l ¦ hýju stjórnar- ráðuneyti, er sK'yídi fjalla um verk- lýðsmál. HahJÍ'; þáði boðið og gengdi þessu síarií til 1909, en þá varð hann verkamálaráðherra í stjórn Lauriersr;hins kunna for- ingja liberala flokksins. Árið áður hafði King verið ¦ kosinn á þing í fyrsta sinn. Árfð :Í911 lét hann af ráðherrastörfursr: og vann ýms störf á næstu áru.rö^'' m. a. á vegum Rockefellerstofíijinarinnar. — Árið 1919 lézt Laurier. og var King þá kosinn eftirniá^uí.-hans sem for- maður frjálslýriða'' flokksins, enda þótt hann yæij; þá lítt þekktur opinberlega,.; tTndir forustu hans vann liberali flokkurinn kosninga- sigur tveimur ártim. seinna og King myndaði þ4..íy|stu'síjórn sína. — Hún sat' a£i y£pum til 1930, að f rátöldum nakkrum mánuðum 1926. Árið . i^|5: komst liberali flokkurinn aftur: £il valda og hefir haldið þeim,«^ÍS'síðan og King verið forsætisijáSh^rra allan þann tíma. - ¦, ¦-* J*V"',„, Lærisveinn-ljfijadstone. Það liggurt |,;.]tilutarins eðli, að Mackenzie K}rig,;í,lnuni vera snjall stjórnmálama^^j^.þar sem hann hefir. setið l^qgvijr'.aS völdum en nokkur annár^sjgfhtíðarmaður hans. Hann hefir þöjááa þá hæfileika til að bera, ..|9&?.Téttlæti það við fyrstu sýn, ai^hann sé sjálfkjör- inn foringi. ,^0r: útliti hans og framgöngu er^'gnginn glæsibragur og hann er enginn mælskuskörung- ur, þótt hann .sé Vel máli farinn og sérlega rökviss,,.|;n hann hefir veríð forsjáll, hygginn og laginn og jafn- lyndi hans er ýiðbrugðið. Páir hafa reynst honum fremri í því ' að jafna deilur, án þess þó að vikja frá því, sem hefir verið takmark hans. Páir hafa og verið honum fremri í því að finna hin réttu tækifæri til þess að heyja kosn- ingar, koma fram stórmálum og sigrast á vandasömum erfiðleikum. í þessari nefvísi hans, ef svo mætti orða, liggur aðalráðningin á þeirri gátu, hve lengi hann hefir haldið um stýrisvöl lands síns. En það hefir líka styrkt hann geysilega mikið, að heiðarleiki hans og góð- ur vilji )»efir aldrei verið dreginn í efa, ekki einu sinni af andstæð- ingum hans. Hann hefir aldrei sýnt nein merki þess, að hann vildi auðga sjálfan sig né skapa sér valdaaðstöðu með því að þægja flokksmönnum sínum með bitling- um eða öðrum aðferðum. Emil Ludwig, sem hefir skrifað bók um Mackenzie King, segir m. a. um hann, að hann sé meira brezkur en amerískur, enda sé Gladstone hin mikla fyrirmynd hans. King virðir Gladstone mest allra manna og lætur mynd af Gladstone og bækur hans skipa heiðurssess á skrifstofu sinni. Það verður heldur ekki annað - sagt en að honum hafi tekizt vel að feta í fótspor þessa mikla læriföðurs, því að fá dæmi eru til um heiðarlegri og óhlutdrægari stjórn en í Kanada, þar sem sami flokkurinn er búinn að vera jafnlengi við völd. Lýsing Ernils Ludwigs. Emil Ludwig lýsir útliti og lífs- háttum Kings m. a. á þessa leið: TJnglegt útlit, hrein og ákveðin augu undir miklum og bognum augabrúnum, góðlegt og sérkenni- legt bros, sem nær lengra út í hægra munnvikið, hefir góðan svefn, er laus við alla fégræðgi, snjall og laginn ræðumaður, vill koma sem minnst fram opinber- lega og vinna sem mest í einrúmi, hafði áður gaman að hestum en iðkar nú gönguferðir í fylgd með írskum uppáhaldshundi, kann bezt við sig á sveitasetri sínu, sem er í fögru umhverfi, er manna kurt- eisastur í framgöngu og hefir aldrei gifzt. Starf sitt hefir hann fyrst og síðast helgað þjóðinni. í tómstundum sínum hefir Mac- kenzie King fengist talsvert við ritstörf. Árið 1906 kom út eftir hann bók, sem.nefnist: Leyndar- dómur hetjuskaparins, og 1918 gaf hann út bók, þar sem hann ræddi um áhrif stóriðjunnar á sálarlíf einstaklinganna. Loks gaf han út rit 1941 um samvinnu Bretlands og Kanada. Mikill samveldissinni. Stjórnarstefna Mackenzie King hefir jafnan einkennzt ,af hinum liberalisku skoðunum hans, en þó hefir hann ekki hikað við að vikjá frá þeim, þegar hann hefir talið þess þurfa. Þannig varð Kanada eitt fyrsta ls.ndið til þess að taka upp strangar verðlags- og kaup- gjaldshömlur á stríðsárunum, enda hafa fá lönd sloppið betur við dýr- tíð og verðbólgu. Hömlur þessar vonr afnumdar á síðasta ári, en hafa nú verið teknar upp að tals- verðu leyti aftur, þar sem frjálsa fyrirkomulagið þótti gefast illa. Mackenzie King Það, sem lengst mun halda nafni Kings á lofti sem stjórnmálamanns, verður barátta hans fyrir náinni samvinnu Bretlands og Kanada. Þótt stundum hafi kastast í kekki milli hans og Breta og hann hafi átt furðulega gott samstarf við franska minnihlutann í Kanada, hafa fáir verið eindregnari stuðn- ingsmenn brezka samveldisins en hann. Hann hefir mætt á öllum helztu samveldisráðstefnunum síð- ustu 25 árin og jafnan komið þar fram sem einn ákveðnasti sam- veldismaðurinn. Honum er það meira að þakka en nokkrum manni öðrum, hve mikla hjálp Kan- adamenn hafa veitt Bretum, bæði á stríðsárunum og eftir styrjöld- ina. Hans mun því ekki sízt minnst vinsamlega í Bretlandi, er hann lætur af hinni löngu stjórnarfor- ustu sinni, og hennar mun ekki sízt sjást merki í framtíðinni í traustri sambúð þessara landa. v. ¦' Raddir nábúanna pólitísk verkföll fyrir alþjóða samtök komniúnista, sem ís- lenzkur verkaiýður vill og þarf. Þess vegna mun vegur þeirra afvégaleiddu ævin- týramanna, sem starfa eftir „leyndarskjalinu M" fara sí- minnkandi í íslenzku verka- lýðshreyfingunni og íslenzku þjóðlífi yfirleitt. í forustugrein Dags 21. þ. m. er rætt um þær upplýsing- ar í skýrslu atvinnumála- nefndar Reykjavíkurbæjar, að starfsmenn bæjar- og rík- isstofnana sé um 2500 tals- ins. Dagur segir svo: Þessi skýrsla öll varpar skýru 1 jósi á ríkisbáknið eins ogr þaS er nú orðiS, og þann ofvöxt, sem hlaupið hefir í alla starf- rækslu þess á undanförnum árum. Þessi mikla útþennsla og hinn stóraukni kostnaður, sem henni er samfara, hófst fyrst að verulegu marki meS valda- töku „nýsköpunar"-stjórnarinn- ar Hin losaralega fjármáiastjórn og almenna eyðslustefna henn- ar, bauð þessari þróun heim. Starfræksla ríkisins og ríkis- stofnana var orSin óeðlilega umfangsmikil og' dýr, er þessi stjórn hrökklaSist frá völdiun. StjórnarandstaSan þávérandi hélt uppi- harSri gagnrýni A þessa óhóflegu eySsIu og. alla tið mtimi menn úr öllum lý.S-. ræðisflokkunum hafa veriS fylgjandi eSlilegri hagsýni og sparsemi í ríkisrekstrinum 511- um. En þrátt fyrir abendingar um þessi efni, þingsályktanir og vilja ýmsra góSra manna, hefir núverandi.. stjórn skort. djörf- ung og kraft til þess aS hefja þarna endurbótastarf. Fullvíst má telja, áS . stárfsmannahald ríkisins hafi aukizt á sl. ári, meS nýjum ríkisstofnunum, án þess aS jafnframt væri lögS áherzla á, aS skipa málum haganlegar og ódýrar fyrir ríki og þjóS á öSrum sviSum. Og atvinnumála nefnd Reykjavíkurbæjar telur í áliti sínu, aS ríkiS muni enn á þessu ári hafa a. m. k. 2500 föstum starfsmönnum á aS skipa í höfuSborginni einni saman, eSa jafnmörgu fólki og (Framhald á 6. siðu) Fimmtán miljónir Morgunblaðið birtir í gær forustugrein um bygginga- sjóði sveitanna og segir þar m. a., að ríkisstjórnin haí'i fyrir sitt leyti staðið við þær skuldbindingar, sem lögin um þessa sjóði hafi lagt henni á herðar. Sannleikur málsins er ' hins vegar þessi: f lögum um nýbygðir og endurbyggingar í sveitum segir svo um byggingarsjóð i 12. grem: „Stofnfé sjóðsins er: A. . Byggingasjóður, Nýbýlasjóð-'* ur og Smábýladeild Búnað-1 arbanka íslands, eins og' þessar stofnanir eru nú. B. Lán, er ríkissjóður veitir eða útvegar vaxtalaust þannig að stofnfé nemi alls 10 milj. kr. 1. júlí 1947, en síðan ár- legur tekjuafgangur sjóðsins við stofnfé". Þar sem stofnféð samkv. a-lið greinarinnar, nam 5 milj. kr., bar ríkisstjórninni að hafa útvegað sjóðnum 5 milj. kr. vaxtalaust lán fyrir 1. júlí 1947. Þetta lán hefir sjóðurinn ekkji fengið enn, þótt liðnir séu sjö mánuðir síðan stjórninni bar að hafa ^tvegað honum það. í lögunum um Ræktunar- sjóð íslands, er sett voru á , seinasta þingi, segir svo í &. grein: „Ríkissjóður aflar Ræktun- arsjóði lánsfjár að upphæð 10 milj. kr. með 1%% vöxt- um. Sjóðurinn endHirgreiðir lánið með jöfnum afborgun- um á 10 árum. Seðladeild Landsbanka íslands er skylt, að lána Ræktunarsjóði nauð synlega f járupphæð vegna starfsemi hans, þó eigi yfir 10 milj. kr., gegn 1%% vöxt- um. Ræktunarsjóður skal endurgreiða seðladeild Lands bankans lán þetta með jófn- um afborgunum á 20 árum. Ríkissjóður ábyrgist allar,, skuldbindingar Ræktunarr sjóðs gagnvart seðladeild- inni." Ríkisstjórnin hefir enn ekki aflað Ræktunarsjóði lán það, sem hér ræðir um, enda þótt Alþingi hafi í framan-, greindri lagagrein séð henni fyrir aðstöðu til þess að afla, lánsins. Samtals vantar þessa tvo sjóði landbúnaðarins þannig, 15 milj. kr. lánsfé, sem Al-, þingi hefir fyrirskipað ríkis- stjórninni að útvega þeim. Það kemur ekki þessu máli við, þótt ríkissjóður hafi borgað sjóðunum hin beinu tillög, sem hann á að greiða þeim samkvæmt áðurnefnd- um lögum. Hver er tilgangur Mbl. með því að afsaka þessar stór- felldu vanefndir.? Er það kannske undirbúningur hess,. að menn eigi að sætta sig yið vanefndirnar tíl frambúða,r?. Aðstendendum Mbl. og öðr- um Sjálfstæðismönnum -.er bezt að gera séc: ljóst, að engir ábyrgir menn munu- sætta sig við slíkar vanef ndte.. Engin loforð ber frekar,, að virða og halda í heiðri «n lof- orð Alþingis, æðstu og mestu valdastofnunarinnar í jþjóð- félaginu. Afstaðan til þessara mála mun ekki aðeins verða lærdómsrík um hug manna til landbúnaðarins, heldur engu síður um það, hve mik- ils menn meta álit Alþingis og virðinguna fyrir lögunum, en án hennar fær ekkert rétt arríki staðist. X+Y.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.