Tíminn - 08.02.1952, Blaðsíða 4

Tíminn - 08.02.1952, Blaðsíða 4
TÍMINN, föstudaginn 8. februar 1951. 31. blað. „Hann er sá blátærí brunnur blessaður lækningasvali. Hún er sem málfærslumunnur menguð í hug-sun og tali". í ágætu kvæði gerir Eiríkur heitinn Einarsson þannig samanburð á Kr^sti og kirkj- unni. Það'hefir llka oft verið þannig, að Kristur og kirkj- an hafa ekki átt samleið. Mér flaug þetta erindi í hug, er ég las málfærslu tveggja presta í Tímanum 23. og 24. í. m. í sambandi við presta- kallamálið. Annar var formað ur milliþinganefndar, sem .samdi presfcakallafrumvarp- ið, hinn er bara prestur í Vallanesi. Sá fyrnefndi segir stsétt sína þá þýðingarmestu í þjóðfélaginu. Hinn segist vera nákvæmlega eins og prestar eigi að vera. Af þessu má marka að þar þeysa hnar ceistir menn fram á ritvöll- inn, haldandi sig í forustu- otétt þjóðfélagsins. Og það verður ekki annað séð, en þeir skrifi þetta í hjartans einlægni. Það skal ekki reynt um of á gestrisni Tímans né þolin- mæði hinna ágætu lesenda Qans, en óhjákvæmilegt er að drepa á mestu rangfærsl- urnar í málflutningi þeirra og þær broslegu hliðar, sem ;i honum eru. Þetta eru hvort Tveggja öndvegismenn stéttar ;innar og auk annarra istæðna því tilvaldir forsvars ..Tienn hennar, jafnt í andleg um sem veraldlegum málum. .Það er því engin tilviljun, að þeir skuli verða samferða fram á ritvöllinn í máli þessu. Fer vel á því. Eftirmælin. Nefndarformaðurinn skrif- ar nokkurskonar eftirmæli eða dd(m um þær greinar, sem birzt hafa um presta- kallamálið. Sumar telur hann „stór- merkar" og aðrar „rakaleys- ur eintómar". Má um það segja, að hverjum þykir sinn fugl fagur. Greinin virðist eiga að vera nokkurskonar sannleiksþjónusta, og hefir á sér yfirskin hennar en vafa- samt er, hvort unnt sé að sniðganga sannleikann meira en þar er gert eða segja hann hálfan. Málflutningur sá er því óvenjulega illa til þess fallinn að verða eftirmæli í deilu þessari. Hér skulu tek- iin nokkur sýnishorn. 1. Hann segir: ,,þá skuli koma fram raddir um það að flytja með lögum æði marga þeirra, (prestarnir) sem óneitanlega hafa staðið framar- lega að mörgum helztu menn- ingar- og félagsmálum sveit- anna og gera það enn í mörg- um tilfellum, hverju, sem hald- Ið er fram." í þessari stuttu tilvitnun eru tvær fullyrðingar út í blá :inn. í fyrsta lagi er í fæstum tilfellum um það að ræða að flytja prestinn í burtu með lögum, því enginn prestur hefir um langt árabil verið í mörgum hinna umdeildu prestakalla. Vill ekki höfund- ux spyrja fólkið í Staðar- hrauns, Saurbæjar, Hrafns- eyrar, Aðalvíkur, Hofteigs, Mjóafjarðar, Öræfa og Þing- vallaprestaköllum um félags- og menningarforustu presta þeirra síðustu 10—20 árin eða lengur? í öðru lagi þarf ekki að fara í tómu prestakóllin til þess að fá neikvætt svar við þessari spurningu. Ég hef áð- ur bent á það, að af rúmlega Darúel Agústínusson: Orðiö er frjáflst Tveir málfærslumenn 100 prestum eiga 5 sæti í sýslunefndum, 17 í hrepps- nefndum og þar af eru 4 odd vitar. Sé litið til ýmissa fé- lagsheilda verður hlutur stéttarinnar ekki betri. For- maður ungmennafélaganna er prestur. Hann hefir í grein argóðu erindi á prestastefnu hvatt starfsbræður sína til þátttöku í félögunum. Hann hefir engar undirtektir feng- sanntrúaðar er ég á ræktun ina og landið og þau mann- bætandi áhrif, sem öll rækt- unarstörf hafa í för með sér. Ég þekki erfiðleika og bar- áttu fólksins í hinum af- skekktustu byggðum og vel, hvað því er nauðsyn. Ræktun og rafmagn er það eina, sem getur tryggt fram- tíð . íslenzkra byggða öllu þetta háttalag sitt að athuga. Þessi athyglisverða yfirlýs- ing prestsins í Vallanesi sann ar það, sem raunar var vitað áður, að prestar geta hagað sér, eins og þeim sýnist í sínum. Það virðist hvort þeir eru heima eða heiman. Greiða- semi Bergs á Ketilsstöðum við þennan sálusorgara sinn, veit störfum : gilda einu, öðru fremur. Og þar getur minnir þvi óneitanlega á góð ið. Það má telja þá presta á dafnað andlegt líf, þótt, há-[semi kerlingarinnar í þjóðsög fingrum sér, er láta sig þann launaður, embættismaður í uni um sálina hans Jóns félagsskap nokkru varða. Til rándýrum og voldugum ríkis-! míns. samanburðar má geta þess, bústað setji ekki í hverri að í Danmörku er helmingur' sveit. Satt að segja hélt ég, héraðsstjóranna í Umf. prest að höfundur kynni svo vel ar og hinir flestir kennarar.' að meta traktora, að hann Hér skipast þeir nokkuð jafnt léti ekki jafn fáránlegar full í bændur og kennara. í reglunni eru sárafáir prest ar forustumenn, þótt ýmsir séu þar félagar. Ekki láta þeir til sín taka í íþróttafélögun- um. Ekki í búnaðarfélögun- um. Þeir hafa ferðast nokk- uð um landið í erindum Slysa varnafélagsins. Eru þá upp- j talin þau almennu félaga- samtök, sem algengust eru í byggðum landsins, auk kven- félaganna. Höfundur gerir stétt sinni yrðingar frá sér fara. 4. Um Hólafundinn segir hann: „Samþ. þeir samhljóða, að það Framangreindur málflutn- ingur prestsins, þótt brosleg- ur sé, sýnir ljóslega, hversu hægt er að komast af með færri presta og starfskrafta þeirra betur J þágu kirkjunnar. Dylgjur hans í garð frú Guðrúnar Pálsdóttur á Hallormsstað fyrir það að hafa bent á þenn um prestakallið. Furðulegust er þó afgreiðslan á StsSar- hraunsprestakalli. Það á að vera kennsluprestakall, en á- kveðið er að byggja heima- vistarbarnaskóla fyrir 7 hreppa Mýrasýslu að Varma- landi í Stafholtstungum. Þar virðist því presturinn eiga að kenna en messa vestur á Mýr um. Hver skilur slíkt fyrir- komulag? Það spáir ekki góðu um, að kennsluprestaköllin verði eft' irsótt, að einn væntanlegur kennsluprestur skrifaði Al- þingi bréf og hótaði að segja af sér yrði þannig farið með prestakall hans. Annars mun tíminn leiða betur í ljós, hvort sú skipan er æskileg. Niðurlagsorð. Umræður þær, sem fram jhafa farið um skipun presta- ,kalla hafa gert almenningi hagnýta j ijósara en áður, hvert verksvið prestanna er. Það hefir að vonum vakið undrun margra, að stéttin hefir risið gegn því að starfssvið hennar væri , stækkað, enda þótt hún sé eng væri andstætt hagsmunum \an sannleika eru því vægast ] inn eftirbátur annarra með sveitanna, efnahagslegum menningarlegum að fækka þar \ prestum." jsagt mjög óviðeigandi. Það til kröfur á hendur rlkissjóði Uo'heyrir víst sálgæzlu prestsins' meg margvísleg hlunnindfsér Af því höfundur talar víða um það í grein sinni, að hann sé að þjóna sannleikanum, hefði farið vel á því ,að hann lítinn greiða með því að bera^hefði skýrt þessa samþykkt fram rakalausar f ullyrðingar nánar. Saga hennar er í og segja þær réttar „hverju stuttu máli þessi: Höfundur- sem haldið er fram". Ég teljinn semur tillöguna sjálfur. ver farið, að prestarnir skuli Fær 15 fulitrúa til að setja liggja þannig á liði sínu, því nafn sitt á hana. Tillagan er vissulega hafa þeir oft og ein sett fram í fundarlok og eng- att góöa aðstöðu til að efla'inn tími til umræ'ð'na. Tveir félagslífið í umhverfi sínu og fundarmenn gerðu stuttar at beita þar hollum áhrif um.! hugasemdir auk framsögu- Gæti það stundum orðið manns. Innan við helmingur drýgra til áhrifa en hinar hefðbundnu messur, þar sem þeirn er enn haldið uppi. 2. Hann segir: „Má þar m.a. nefna kennara, sem sjá um kennslu 6—10 barna, og það aðeins sex mánuði árs- ins og taka fyrir full laun." í þessari stuttu grein eru einnig tvær r^xngfærslur. í fyrsta lagi eru laun kennara miðuð við 9 mánaða starf. Sé það styttra eru launin lækk- uð í hlutfalli við það. Sex mánaða kennaralaun er því % heildarlaunanna. í öðru lagi fyrirfinnst ekkert dæmi þess, að einn kennari stundi 6—10 börn í 6 mánuði. Fræðslumálastj órnin hefir ötullega unnið að því að sam eina minnstu skólahverfin, svo eðlilegt verkefni og betri aðstaða skapaðist fyrir kenn arana. Hefir enginn kennari færri en 15—20 börn, sem á annað borð kennir vetrar langt. Af þessu gætu prest- arnir mikið lært og eiga eftir að læra. 3. Hann segir: „Eitt það fáranlegasta, sem ég hef séð koma fram i þessum ritsmíðum, er útreikningurinn um það, hvað hægt sé að fá af traktorum og vélum fyrir laun prestanna." Eitt sinn átti kirkjan for- ustumann, sem taldi það hina æðstu dyggð og virðulegt trúboð að láta tvö strá vaxa, þar sem áður óx eitt. Nú er því haldið fram, af prestum og öðrum, þegar á það er bent að rækta jörðina í stað þessa að henda peningunum í embættismann, sem ekkert Btarfssvið hefir, að hér sé hættuleg efnishyggja á ferð- inni. Ég óttast þetta ekki. Svo fundarmanna greiddu at- kvæði, hinir sátu hjá og vildu á engan hátt taka þátt í af- greiðslu málsins. Þannig er hún til orðin þessi samþykkt sem einhver taldi „kirkju- sögulegt" plagg. Litlu verð- ur vöggur feginn. Ég endurtek hér, það sem ég hef áður sagt, að þessi tiJ laga var einn liðurinn í áróðri prestana s. 1. sumar gegn prestakallalögunum frá Alþingi í fyrra. Það var ekk- ert rætt við þá, sem á tillög- að flytja órökstuddar dylgjur um sóknarbarn sitt. Afgreiðsla málsins. Alþingi gafst raunverulega upp við að leysa prestakalla- málið að þessu sinni. Þjað bognaði fyrir stéttaáróðr- inum. Það er ekki í fyrsta sinn að stéttirnar bera Alþingi ofurliði og hrekja það af þeirri leið, sem hagsmun- um þjóðarinnar er fyrir beztu. Stendur því allt við það sama og áður. Fjögur prestaköll voru lögð niður og tvö ný stofriuð. En sú viðurkenning hefir til handa. En frjálslynd kirkja á þrátt fyrir allt veglegu hlutverki að gegna, sé það rækt af alúð og kostgæfni. Virðing hennar í augum almennings er meðal annars fólgin í því, að starfs nienn hennar hafi verk að vinna, eins og aðrir, sem em- bætti hafa með höndum og prestunum sjálfum ætti að vera það eftirsóknarverðast að löggjafinn skipaði svo mál um þeirra, að þeir fengu starfsorku sinni fullnægt. Að lokum þakka ég mörg vinsamleg bréf, sem mér hafa borizt í sambandi við umræð fengist að verkefni prestanna j urnar um prestakallamálið sé allt of lítið í hinum minni'og sem hafa m. a. sannfært prestaköllum og þeirra verið gerð að kennslu- | prestaköllum og hafa því 11 hafa verið prestlaus í langan tíma og litlar líkur fyrir að á því verði breyting. Fólkið hefir því von um prest rétt eins og áður, en raunverulega alveg prestslaust. Ágætar jarðir grotna víða hinum minni og hafa því 12 mig um það, að sú stefna sem ég hef leitast við að túlka á miklu fylgi að fagna. Þeim, sem verið hafa á önd verðu máli þakka ég einnig. Þátttaka þeirra hefir leitt til víðtækari umræðna, en ég gat búizt við í upphafi. Og það er kannske öruggasta lífs- merki kirkjunnar, þegar allt niður. Abúandinn nytjar þærjkemur til alls, hversu margir frá ári til árs. Bygging r.v.1 i'.w.".WVV".V,.> fæst menn telja sér málefni henn una skrifuðu eða aðra, hvort engin, ef einhverjum presti.ar viðkomandi, þótt sínum ekki mætti fækka prestum, skyldi detta í hug að sækja augum líti hver á silfrið. þegar söfnuðurinn var aðeins 37 menn, eða innan við 100. Tillagan gerði bara ekki ráð íyrir neinum breytingum. Þetta hef ég talið andstætt eSli og hugsunarhætti ráð- deildarsamra bænda og geri enn. Kirkjan notar sín meðul þai'na sem annarsstaðar. Það mætti halda áfram að rekja í sundur grein for- mannsins á þennan hátt, en þessi dæmi læt ég nægja sem sýnishorn um málfærsluna. Vallanespresturinn. Hann gerir merkilegar játn ingar. Segist vera langtímum í Reykjavík og aldrei minna en 6 vikur á vetri og oft leng ur. Þannig þurfi þetta að vera og þannig ættu prestar yfir- leitt að hafa það_ sem efni hafa á því, eins og hann. í Reykjavík tali hann í útvarp og sé þannig nær söfnuði sín um heldur en í Vallanesi, enda þýði ekkert að boða messu, þegar snjóþyngsli séu. Nágrannapresturinn jarði, deyi einhver í fjarveru hans. Þannig segist hann ætla að hafa það meðan hann verði prestur í Vallanesi. Síðan >gef ur hann þá yfirlýsingu, sem vakið héfir mikla athygli, að biskup hafi ekkert við Skip til sölu Gufuskipið SIGRÍÐUR S.H. 97 stærð 149 rúmlestir, er til sölu. — Tilboð óskast fyrir 15. febrúar. Reykjavík 5. febrúar 1952 JiAktieiiaAjéiur ýátaiufj vwwwvw '.".%¦ ?JVé ? í Vasahandbók bænda 1952 Fœst Ii.ffí BúuatSarfélagi fslands. Verð fer. 40.00. Auglýsingasími Tímans 81300

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.