Tíminn - 27.05.1956, Blaðsíða 5

Tíminn - 27.05.1956, Blaðsíða 5
jjj IMIN N, fiunnudaginn 2-7. maí 1956. "-"''¦:¦-.''-.--¦ ¦ '--¦-¦'---¦ ¦ ¦ ----- -¦ ---.".y.y¦¦¦ '•:¦:¦:¦::¦:¦¦:•:¦:¦:¦¦"-¦¦¦¦:¦:¦¦-¦¦:¦----:¦"-:-:-'¦:-:-:-:¦"¦:-:¦:¦:¦:¦:¦:¦"¦:-:¦:¦:¦¦:¦:¦:¦:¦¦: :¦¦¦"¦:¦:¦¦¦:¦:¦:¦¦¦>::-:¦:-• ' m - j»#». r ¦•.....- " — 1VÍUNIR OG MINJAR: Spjót f rá Rangá §§ „HEIÐNIR sér hauga gjörðu, || höfðu sín fylgsni í jörðu", seg- -, ir Bjarm skaldi i Aldasong. Þeg- || ar heiðni lauk, um 1000, hefir 1 getið að líta kuml við nálega hvern bæ á landinu, hauga . þeirra manna, er andazt höfðu og veri'ð grafnir þessi rösklega hundtatí ár, sem landið var hy.ggt heiðnum monunm. Kuml- . ín hafa verið eins og litlar grasi f§ gróriar þústir utan við vallar- garðmn, á hól eða mel eða í . holti, á árbakka eða marbakka. || Siðan var farið að grafa 1 kirkju verði hirt u'm þær, sem enn eru ófundnar. EITT AF ÞESSUM fornu kumlum hefir fundizt á'vorum dögum á Rangá í Hróarstungu. Það kom í ljós við uppblástur. Þorkell Jónsson á Fljótsbakka getur þess fyrst 1905, kveður þar hafa fundizt bein manns og hests og hunds og smáhluti nokkra, sem seinna voru sendir safninu og reyndust vera brot úr járnkatli, kambi og skeljum. Bezti gripurinn, sem í kumlinu vrvr, fannst þó ekki fyrr en að, f jöðrin fallega löguð og bit- urleg. Falurinn er óvenjulega stuttur, aðeins 12 sm, opið 3 sm í þvermál, og sýnir það, að spjótsskaftið hefir ekki verið gildara en venjulegt hrífuskaft. Geirnagli stendur þversum í op- inu. Eins og vænta mátti, ber spjót þetta öll merki þess, að það sé frá 10. öld. Hvort það ér íslenzkt eða innflutt, skal ósagt látið. Yfirleitt er talið, að sveríí Norðurlandabúa á víkingaöld hafi verið innflutt sunnan úr ' álfu, en axir og spjót smíðuð heima. Ekkert mælir því í gegn. að Rangárspjótið sé íslenzkur smíðisgripur, jafnvel úr ís- l'enzku járni. SPJÓT VORU algengusf vopna hér á landi á söguöld. í görðum, kumlin urðu ekki fleiri en hins vegar fór þeim fljótt að f ækka af völdum uppblástrar ' og'landbrots, kumlabrjóta og grandalausra bænda og Ms- karla við torf- og moldarverk. Á þessu hefir gengið allar göt- ur síðan kristni hófst. Fram undir miðja 19. öld var enginn, sem lét sér annt um að halda iil haga minjunum, sem þannig komu smátt og smátt upp úr þeim jarðarfylgsnum, sem heiðn ir menn hafa fólgið þær í fyrir örófi alda. Vonandi er, að nú sé sá tími kominn, að betur sumarið 1955. Búið er að gera kartöflugarð á haugstæðinu. Þann garð var Björn Hólm Björnsson að plægja í fyrra, þegar. upp kom spjót mikið, sem hann hefir riú sent þjóð- minjasafninu ásamt íundarfrófi- leik. Hinn forni bóndi á Rangá hefir haft gaman af góðum vopnum, ef dæma má eftir myndarbrag spjótsins, sem lagt var í kuml hans. Spjótið frá Rangá er 52 sm að lengd og er næstlengsta spjót, sem til er í þjóðminj?.- safninu. Það er mjög vel smíð- kumlum hafa sverð fundizt 14 sinnum, axir 21 sinni, spjót 49 . sinnum. Þetta er ákveðin bend- ing um hlutfallið milli vopna- tegundanna. Á víðavangi finn- ast oft spjót, sem menn hafa týnt á öldum áður, sum frá fornöld, önnur frá miðöldum, og er stundum torvelt að þekkja þau sundur. Spjót voru mjög algeng á Sturlungaöld, en yfirleitt hafa þau ekki verið eins vígaleg og spjót sögualdar, Sem eiga glæsilegan fulltrúa þar sem Rangárspjótið er. Kristján Eldjárn. Ungbarnaeftirlitið er mikilvægur þáttur í góðri aðhlynningu barna Heimsókn í Heilsuverndarstöðina í Reykja- vík, þar sem merkileg starf semi f er fram ;£ Stuttklædd yngismey með spébolla í þrýstnum hnjánum stendur á miðju gólfi. Piltur i blárri peysu, en í Adamsskrúða að neðanverðu gengur til hennar og styður fingri á maga hennar, eins og til að vita, hvort hún muni ýla. Þetta yar það fyrsta, sem auganu mætti í .j|e.jlsuverndarstöðinrii við Barónsstíg, er ég opnaði dyrnar á stofunni, þar sem ungbarnaeftir- litið er til húsa. Meðfram veggjunum sitja mæð ur með börn á ýmsum aldri. Sum giáta, annaðhvort af því, að þau *B35 Við straumana Fyrstu laxarnir komnir á4and! SNEMMA í ÞESSARI viku lögðu bændur í Borgarfirði net í Hvítá og hófst þar með laxveiðin 1956. Hinn í. júní hefst stahgveiði í öl!- um helztu laxám landsins. Engin net höfðu verið lögð í Borgarfjörð og ekki 'búist við að það yrði fyrr en xlm -mánaðamót þótt leyfilegt sé nú þegar. . Bændur é Hvítárvöllum, Ferju- kqt ög Ferjubakka, hafa féngið 1— 2.laxa í logn þessa fyrstu daga. Eru þetta 8—10 punda fiskar. Segja kunnugir, að lítil ganga sé enn í ána. Aðalgangan kemur venjúiega.' 'me𠦕 Jónsmessustraum .; og þá oft» stærri J'ax en fyrst v^ið- ¦ ist. ., .. STANGVÉIÐIN mun hefjast 1. júní að vanda í öllum helztu lax- veiðiám. : Er alls staðar einhver veiðivon. í Norðurá fást jafnan lax ar fyrstu veiðidagana, og ekki er að spyrja að 'því, að 'EUiðaárnar munu verða eitthyað kvikar á þeim degi, ef að vanda lætur. Laxinn gengur seirina^ í,.norðlenzku árnar, en þó fæst.alia jáfna lax á. fyrsta degi i L'axá 1 A'ðaldal. ENN SÉM KÖMIB er eru því 'litl- ar íréttir af veiðistöðunum, netá- veiðín í stóránum aðeins að byrja, stangveiðin énn aðeins órættur dranmur. Aðaltíðindin eru: Fyrstu laxar.nir.eru komnir á land. Ver- tj.ðin er hafin. Sumarið er komið. vita, að von er á nálstungu eða af óljósum ótta, önnur brosa, drckka teyg úr pela eða una sér við snuð- ið sitt. Það er gaman að horfa á hóp- inn — kliðurinn minnir ögn á lambsjarm. En þar sem erindið er að fræðast ögn um þessa grein heilbrigðiseftirlitsins, verður víðar að fara. Mér er komið á framfæri við forstöðukonu stöðvarinnar, Sig- rúnu Magnúsdóttur, hjúkrunar- konu, sem tekur mér elskulega og leysir úr öllum spurningum. Starf Líknar. Hjúkrunarfélagið Líkn hóf fyrst þessa þjónustu, ungbarnáverndina, haustið 1927 og hélt hérini áfram þar til bæjarfélagið tók Við henni árið 1954. Síðan í október s. 1. hef ur fastráðinn læknir, Katrín Thor- oddsen, og 9 hjúkrunarkonur ann ast eftirlitið, en þessar hjúkrunar konur vinna jafnframt öhnur störf í þágu stofnunarinnar. Með aukn um starfskröftum og húsrými hef ur starfsemin aukizt svo, að árið 1955 voru alls framkvæmdar 3670 athuganir á börnum, bæði í Heilsu verndarstöðinni og í útibúinu í Langholtsskólanum, en fyrstu tvó mánuði þessa árs voru þau orðin 1661 'pg f jölgar mánaðarlega. . Ungbarnaeftirlitið. Ungbarnaeftirlitið nær til allra barna þeirra mæðra, sem búsettar eru í lögsagnarumdæmi Reykjavík ur, hvort sem þau fæðast á fæð ingarstofnunum eða í heimahúsum. Ljósmæður senda tilkynningar um barnsfæðingar til stöðvarinnar o'g hjúkrunarkonurnar fara í eftirlits ferðir heim til barnanna strax eft ir að ljósmóðir er hætt að sinna þeim, eða. könúrriar eru k,pmnar heim ,af fæðingarstofnun. Hjúkr unarkonurnar fylgjast með þroska o'g heilsufari barnanria á þennan hátt fyrstu fimm mánuðina, en^ tíl eftirlits og bölusetningar éftir að þau eru orðin 2—3 mánaða góm ul. Lækniseftirlit með börnuni. í Heilsuvernadarstöðinni fsr fram læknisskoðun á börnunum. Það eru mjúk handtök, þegar Kat Framhald á bls. 8 - LÍFiÐ ! KRINGUM í Þ jórsárveri rÁFIMMTUÍ)AGINN kom "dr.'Finriur'Guðmundsson og nokkrir aðstoðarmenn hans í Þjórsáryer og dvelja þeir f éiagar þar enn yið athugan- ir í varplpndum heiðagæaar- innar, I*r. Finnur mun hafa komið þangað síðást' árið 1951. Þ.á yax gerður þangað . íslenzk-brsztar., Mðítttgur. Auk dr. FJnns r.l'xir.u... þar brezku . fuglaíræðingaíriir Peter Spott 'ag láiXiésJHsk&s. Þeir rlttma'.seirinaÍ'£óE';;urii leiðangurih'fi^ seiíi" ut"'lcöírí ,í Londoji'ir. JLS53.:Z~::og.: "Æélíir „A . niiöusand' SSéesef*^í þeirri -bók-- /eru ¦margar skemhitiiegár íýsingar pg' f rá sagnir, «g auk Tþess ágætar ieikningar eftir Peter Scptt, sem -er j-einn «I(ra:':frerH§ti fuglatejlínari, s^m xiú... gr . uppi. Þarna tindir. ^ðíiuri jökulsins; í míili,:;kvísKailia, sem .f.3ilá* und^-áökUhluri, iðar. f jölbreytt líf: á 'þessáf i • árstíð,- ftg:,,fr.aní.a, .liaust.. í bójvijihi^þregður.. Feter Scöit upp.:nökkruói iiýridum ,áí þvi,"^er Jýrir.áugúriár. Allt 'það 'gætí eihs h'áf a gérzt nú í sumar. Scott.segir frá 'því, er þeir.félágár ,fóru yfir Blautúkvísl og''í Oddkélsver. Eftir langa leit fundu þeir vað á kvíslinni og kpmust klakklaust yfir. „,.. .LOKSINS stóðum við í Oddkelsveri, eftir að hafa hoppað ffá sandrifi á sandrif eins og riddari á skákbprði.....og jafnskjótt vPrum við í gæsavarpinu. Það var allt í kring um okkur. Eftir hvíld í uppþorn- uðum farvegi eftir leysinga- vatn færðum við okkur aust- ur á bóginn, í vesturhlíð Odd kelsöldu og þá heyrði Pétur (Scott) allt í einu hljóð í gæsarinnar og helsingjans, til að taka myndir, pg tókst ferðin yfir Blautukvísl þá . erfiðlegar, en samt slysa- , laust: n .... „... .Þegar við komurii á'ð útjaðri mýrafflákanna í" OddkelsVeri kom á móti okk* ur hópur af lóum, sem báru- í hvítan jökulskjöldinri. f fylgd með þeim værii lóu- • þrælar. Þetta festum við á filmuna og líka dökkleitan . kjóa. Við fluttum skýlið: í grennd við hreiður heiðagæs arinnar og var fuglirin mjpg gæfur. Gæsin hreýfði sig ¦ ekki meðan við settufti upp' skýlið 15 metra frá-hreiðr- inu.... Þegar við síðan geng- • um sandinn — til þess að-. trufla ekki fuglana á mýr- inni — flugu himbrimahjón upp eftir Þjórsá og tóriar þeirra rufu öræfakyrrðina.'. .. Árfarvegur klýfur mýrina og við fórum eftir honum til þess að valda sem minnstri truflun. Við ár- munnan voru endur á sundi og þær hófu sig til flugs upp í sunriatígpluna. Lengra uppi í farveginum vofu sendlingar og flciri vaðfuglar á vaþ^i. ÞEGAR VIÐ nálguðumst hreiður helsíngjans íók regn ið að streyma úr þungbúnum; skýjum, sem höfðu verið að hrannast upp um morguninn. og svo rigndi án afláts unz, við urðum holdvot. Þegar Heisingiasteggur haFði tekið saman við heiðagæs heísingja.. Litlu síðar sárim við hvaf "helsingi fláug l'ágt yfir Iáhdið á eftir heiðargæs; Svo virtist sem þau hefðu fœlzt' • frá~ hrélðri,' og það fundurri við síðar. Þar voru þrjú egg mjög unguð,-oá'eítt fúlegg. Hér virtist helsingja steggurháfa lagt lag sitt við heiðagæs. Þarna var nokkuð til a.ð ijósmynda, Uriihveffi's flögruðu lóúr og lóuþrælar, og fyrir augu brá hvar þrír kjóar þeyttust á eftir löu- þræl, sem gat samt forðað sér...." DAGINN EFTIR var farið til að setja upp skyli í hæfi- legri fjarlægð frá hreiðri við komum auga á hreiðrið,' sat heiðagæsin á eggjúnum,' en hvít ásjóna helsijígjáiis sást á gægjum á bak við iífu- kolla, þar sem hann ! stóð; vörð. Á tjörn rétt hjá hrejðr-. inu höfðu yerið þrír svanir, í gær, en nú voru þar .þrír hópar gæsaunga. Einp, hp'p- uí-inn fór þegar í hvarf, éri hinir tveir sameinuðu lið sitt: og héldu landleiðina af staS í burt frá okkur. Við dokuð- um til að gefa þeim ráðrririi.. til að komast á burt, on tveir kúrðu sig niður. Að kalla á, sama augnabliki kom veiði- bjalla aðvífandi og greip ann an ungann, enda þótt hanri l-'r.imhald á bls. 8 í Þjórsárveri -rr útsýn til KerlinBarfialla.....r- ... L,lM,

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.