Tíminn - 07.10.1962, Blaðsíða 8

Tíminn - 07.10.1962, Blaðsíða 8
Jón Árnason, fyrrv. bankastjóri: Efnahags- bandalag Evrópu i. Þann 30. ágúst síSastl. ijirti ríkisstjórnin eftirfar- andi yfirlýsingu: „Aa gefnu tilefni vill rík- isstjómin ítrefea, að' íslamd hefur ekki sótt um aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu né um neins konar önnur tengsl við bandalagið. f við- ræðum íslenzkra ráf.'herra við fulltrúa aðildarríkja h-Mid'alagsins og fram- kvæmdastjórn þess hafa engar tfllögur verið gerðar um tenigsl fslands við banda lagið' og engar skoðanir ver ið látniar í ijós um það. hvemig fsland teldi við- skiiptahagsmuni sína , bezt tryggffia“. Þess hefur nxargsinnis ver ið getið í blöð'um hér, að ráðherra og aðrir embættis menn landsins, hafi verið „að túlka m'álstað fslands“ í viðræðum sínum við stjórn ir sexveldanna og embættis menn Efnahagsbandalags- ins. En það vefst nú sjálf- sagt fyrir fleirum en mér, hvemig þessari „túlkun“ hefur verið varið, án þess að láta uppi nokkrar SKOÐ- ANIR um það, hvemig fs- lend'ingar teldu viðskipta- hagsmuni sína bezt tryggða, eins oig stendur í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Um eitt hvað hefur verið talað. Það virðist því ekki óeðlilegt, þó að þess sé knafizt, að rík- isstjórnin gefi tæmandi skýrslu um þessi viðtöl, og þá jafnframt hverjir hafa kom'ið þar fram fyrir fs- lands hönd, og hve oft ráð- herrar oig embættismenn liafa farið utan í þessum dularfullu erindum. Það styrkir líka þesaa kröfu, að nú er tekið að ræða um miklu víðtækara og pánara samstarf milli aðildarríkja Efnahagsbandalagsins en gert var í uppbafi. Tveir aðalforystumenn þessarar stjórnmálasam- steypu, de Gaulle og Aden auer, hafa boðað mjög náið stjórnmálasamband milli Frakklands og Þýzkalands. Þessir einræðissinnuðu stjórnmálialeiðtogar hafa átt I baráttu um jafnræðisað- stöðu Við Bandaríki Norður- Ameríku hér í Vestur-Evr- ópu, meðal annars viljað fá umráð yfir vetnisvopnum, en án árangurs. Með stjórn málasamsteypu Vestur-Evr- ápuríkja kemur til skjal- anna nýtt stórveldi, sem verður að minnsta kosti jiafnoki Bandaríkjanna, ekki sízt ef Stóra-Bret'tand gerist að'ili án verulegra breytinga á grundvalLarreglum Efna- hagsbandalagsins. — Hitt virðist nokkuð barnalegt, sem dagMað eitt hér í bæn- um sagði nýlega, að nú væri „ævafor,n óvild úr sögunni“ mill'i Frakka Oig ÞjóðVerja. Það þarf sjálfsaigt meira til, þó að slíkt væri æskilegt. Þessi fyrirhugaða stjórn málasamsteypa þátttöku- ríkja Efnahagsbandalagsins ætti að vera fslendingum (Framhald á 12. síðu). Þessi íslandsferð hefur verið óslitin hátíð segir írú Marta Hoífmann, safnvörð- ur Norsk Folkemuseum á Bygdö, í viðtali við frú Sigríði Thorlacius Þessi íslandsferð hefur ver- ið óslitin hátíð, sagði frú Marta Hoffmann, sem er safn- vörður Norsk Folkemuseum á Bygdö. Hér hef ég fengið staðfestingu á mörgum til- gátum, sem ég hef verið með í sambandi við forna vefnað- artækni — og svo er þetta í fyrsta skipti í 25 ár, sem við hjónin höfum getað farið svona ferð saman. Fyrir rétt- um aldarfjórðungi vorum við bæði við nám og rannsóknir í París, en síðan höfum við sjaldan getað Varið bæði að heiman í einu. Hver er yðar sérgrein, frú Hoff- mann? í safninu okkar er deild, sem kölluð er „heimilisiðnaður og handverk". Þar,eru einkum geymd áhöld þau, sem notuð voru við hin ýmsu störf og má segja, að mín sérgrein sé þau tæki, sem notuð voru við klæðagerð og svo að nokkru leyti sjálf klæðagerðin. Hefur mikið varðveitzt í Noregi af gömlum áhöldum í þessari grein? Við eigum gott safn, en fátt er eldra í Folkemuseet en frá því um fimmtán hundruð. Eg hef frétt, að þér séuð að' skrífa bók um þessa sérgrein yð- ar. Er hún tilbúin? Að öðru leyti en þvi, að endur- skoða varð þýðingu á henni á ensku. Bókin fjallar um rannsókn- ir á vefnaðartækjum og tækni, sem ég hef gert undanfarin tíu ár. Tækin, sem ég hef athugað, er kljásteinavefstaður, sem hér hef- ur verið kallaður íslenzki vefstað- urinn, en var og er einnig til í Noregi og víðar. Sennilega hefur hann verið kallaður íslenzkur til aðgreiningar frá erlendu vefstól- unum, þegar þeir fóru að flytjast hingað. Eg hef á tveimur stöðum í Nor- egi séð fólk vefa í kljásteinavef- stað, í Finnlandi og hjá Löppum, sem kallaðir eru Skolte-Samar. En á fslandi hafa geymzt merkilegar ritaðar heimildir um vefnaðar- tæknina og kemur þar sem oftar til sögunnar þessi vani íslendinga að skrásetja allt mögulegt, löngu áður en nokkrum manni datt í hug ?ð gera slíkt í Noregi. í Búalög um er merkilegar upplýsingar að finna um vefnað og um 1914 gaf Matthías Þórðarson út lýsingar á vefstöðum og vefnaði. Einnig hafa þeir Jón Árnason og Sigurður Vig- fússon haldið til haga merkilegum lýsingum og hef ég haft mikið gagn af þessum ritum,' þó að það kostaði mig feiknalegt erfiði að lesa þau og fá skýringar á orðum. sem nú eru horfin úr málinu. Voru fslendingar i Noregi mér hjálpleg- ir við það. En eftir skráðum, íslenzkum heimildum gat ég látið smíða lík- an af kljásteinavefstað, en auk þess höfum við nú eina þrjá slíka á safninu. Með því að styðjast við lýsingarnar í riti Matthíasar Þórð- arsonar gat ég sett upp vef og fann þá, að hægt var að vefa í þeim dúka með vaðmálsvend, en í Noregi hefur ekki á síðustu öld- um tíðkazt að vefa annað en einskeftu og krossvefnað í þeim. Það er áreiðanlegt, að á íslandi hafa verið ofin hvers konar klæði i þessum vefstöðum, þangað til Innréttingarnar komu, enda er til skrifuð lýsing frá því um 1870, ! hvemig vefa megi með fleiri sköft i um í þeim. Þar upplýstist atriði, i sem mér var áður hulið og má raurtar kalla hreina snilld að finna upp aðferð til að vefa vaðmál á þennan hátt. Me?i því áð nota hö- föld og sköft hefur kljásteinavef- staðurinn orðið hið bezta tæki. Það er því ekki ofrriælt, að með þessum skráðu, íslenzku heimild- um og þeim vefnaði og tækjum, sem varðveitt eru hér í þjóðminja- safninú, hefur geymst fróðleikur, sem annars væri með öllu glatað- ur og ég efa ekki, að margir er- lendir fræðimenn eiga eftir að færa sér hann í nyt við rannsókn- ir sínar á fornri klæðagerð. Hafa ekki kljásteinavefstaðir í einhverri mynd verið lengi kunn- ir? Jú, mikil ósköp. Allt frá því á steinöld hafa menn notað þá og of- ið með höföldum og þeir voru notaðir a.m.k. fram á miðaldir ■ víða í Evrópu. Kljásteinarnir eru varanlegir og vegna þess, hefur víða verið hægt að rekja slóð vef- staðanna. í Jeríkó eru til dæmis til um sjö þúsund ára gamlir kljá- steinar. Það er mjög merkilegt að ' geta rakið órofin not tækis eins I og þessa um svo margar aldir. Það ; er til dæmis mesti misskilningur, að menn á víkingaöld hafi aðallega klæðzt skinnum. Þeir klæddust áreiðanlega fatnaði úr efnum, sem ofin voru í kljásteinsvefstað. Ætli að það hafi að jafnaði ver- ið konur, sem ófu fyrr á öldum? Mér þykir líklegt, að það hafi hvergi verið nema á íslandi, sem karlmenn voru vefarar, fyrr en vefriaðurinn varð að iðn. Á grísk- um vösum frá því 500 fyrir Krist má finna myndir af konum, sem standa við vef og það eru kljá- steinavefstaðir, sem þær nota. Nei, það er ólíklegt að aðrir en kon- ur hafi haft þolinmæði til að standa við vefinn, nvort sem það er nú satt, sem sagt hefur verið hérlendis, að kona gengi þing- mannaleið á dag við Vef. Það hefur þá ekki verið létt verk a vefa i þessum vefstöðum? Nei, enda hefur löngum verið svo, að svokölluð kvennaverk voru ekki alltaf þau léttustu Mialtir hafa löngum verið taldar kvenna- verk og í Noregi breyttist það ekki fvrr en bændur þar fengu Sviss- lendinga til að koma til landsins til að kenna betri meðferð mjólk- ur og hirðingu kúa en þekkzt hafði til þess tíma. Var ekki vatns- þurður líka lengst af kallað kvennaverk0 Hver myndi telja hann til hinra léttari starfa? Var ek>; 'ínrækt allmikil í Nor- ogi fyrr á öldum? MARTA HOFFMANN Hún var allmikil fram á síðustu öld og er líklega eitthvað lítillega stunduð enn, en ullin hfcfur alltaf verið það efnið, sem mest hefur verið notað í vefnað. Voru snemma flutt inn til Nor- egs klæði frá útlöndum? Auðmenn hafa alltaf flutt silki og önnur dýr klæði frá fjarlægum löndum og efni það, sem almennt hefur verið kallað „klæði“,- var allt innflutt. Mörg innflutt efni báru nöfn eftir þeim stöðum, sem þau komu frá. Hvað er það. sem yður þykir ínerkilegast hér í Þjóðminjasafn- inu? Það er erfitt að nefna nokkurn einstakan grip. Nokkrar útsaum- aðar sessur hafa veitt mér mikils- verðar upplýsingar um ger?S efna og útsaumsaðferðir, en yfirleitt er allt það, sem til er af klæðum hér : safninu, hvað öðru merkilegra Eg var búin að skrifa bók mína áður en ég kom til íslands og ótt- aðist satt að segja. að svo kynni að fara, að ég yrði að skrifa sumt ai henni upp aftur brátt fyrir bá mikiu aðstoð sem þjóðminjavörð- ur og Gísli Gestsson höfðu áður veitt mér með því að svara ótal I"-éfum og senda mér myndir En niðurstaðan verður eiginlega su. °ð ég geti strikað út margar vanga veltur og sett fullyrðingar í stað- inn, því hér hef ég fengið stað- I feslingu þess, að ágizkanir mínar hafa verið réttar. Hér eru klæði, I sem vel má af greina hvernig sett ! hefur verið upp í vefinn eins og | ég gat um áður, þá er hér að finna skráðar heimildir, sem hvergi eru annars staðar til. En það er á,reið- anlegt, að allir, sem hingað leggja leið sína til rannsókna á klæða- gerð, munu finna eitthvað merki- legt í Þjóðminjasafninu. Hér eru varðveitt margs konar dæmj um tækni, sem hvergi er annars stað- ar að finna. Þér hafið vonandi séð eitthvað af landinu utan Reykjavíkur? Já, maðurinn minn er hér á veg- um Húsnæðismálastofunarinnar og í sambandi við störf hans fyr- ir hana, fórum við m. a. norður í land. Ég hef ekki orðið eins hrifin af náttúru nokkurs lands. sem ég hef séð. Það stafar kannski að ein- hverju leyti af því, að þessi skóg- lausa víðátta minnir mig á æsku- í stöðvar mínar. Þetta mikla ljós og víði himinn er töfrandi Við fórum líka austur að Keldum og sáum Tindafjallajökul, Eyjafjalla- lökul og Heklu með nýsnævi á tindum. Þegar é.g kem heim. ætla ég að setjast við að lesa fslend- ingasögur á ný því nú hef ég sögusviðið í huganum, jafnt jökla =ýn sem mynd lindarinnar, sem ólgar upp úr hraunsandi hjá Keld- um. TIMINN, sunnudaginn 7. október 1962

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.