Alþýðublaðið - 24.11.1942, Blaðsíða 5

Alþýðublaðið - 24.11.1942, Blaðsíða 5
feriðjiMÍagttr 24. ttóvember i$42. ALE»Yf>OBLA£HP 5 Sfcýrsla Stefáns J6h. Stefánsstnaar á AipýoiiflelgJksplngliiM: StjórnmálabaráttanogAlpýðuflokkurinn ÞAÐ KJÖRTÍMABIL, sem Oiðið hef ir frá því að síðasta þing Mþýðusamibainds íslands og Al- þýouflokksins var haldið, 'er fyrsta tímabilið sem eági faafa verið skipulagsleg tengsl milli Alþýðu. flokksins og Alþýðusambandsins, Má því segja að faér sé um nokkra nýbreytni að ræða, a. m. k. að iorminu til. En það leiðir þó af eðli Alþýðuflokks- ins, starfsaðferðum hans og stefnu, að faann hlýtur að oska ákveðins samstarfs við verkalýðssamtökin í Oandinu, þau, sem byggð eru á lýðræðislegum igrundvelli og starfa í líkum anda í verkalýðsmál- unum og Alþýðuflokkurinn í stjórnmáhxnum. Fyr- ir þær sakir faefir Al'þýðuflokkuirihn fylgst með at- • hygli með störfum Alþýðusambandsins, og gert sitt tiíl iþess að faafa við iþað samstarf, og vill flokkur- ino vænta að gagnkvæmt samstarf eigi sér stað í fonaratíðinni milli þessara aðila. En þar sem málinu er svo varið, að Aiþýðuflokikurinn hefir einnig með \ höndum stjórnmálaleg störf, verður skýrsla þessi að sjálfsögðu miðuð við stjórnmálin eingóngu, þótt jþau 'hinsvegar oft og tíðum séu svo nátengd og sam- ofin því, sem gerist í verkalýðshreyfingunni, að þaö sé ekki gott að greina á milli. SSs&mfsykktir síðasta fSókksfnncgs. Þegar síðasta flokksþing Alþýðuílokksiins var há<5 fyrir rétíum tveimur órum, voru eins og venju- lega gerðar ályktanir, sem marka éfctu stefnu og störf Alþýðuflokksins í framtáðinni. Þá var svo hög- uim 'háttað, eins og aJlkunhugt er, að Alþýðuflokk- urinn átti fulltráa í samsitjórn þriggja flokka, og hafði átt um rúmlega hálfs annars árs skeið, sam- kvæmt ákvörðunum, er stjórn Alþýðuflokksins og þingflokkur hans tóku á sínum tíma, eða í aprílmán- uði 1939. Ályktanir þær, sem gerðar voru á síðasta flokks- þingi voru því að sjálfsögðu að verulegu leyti. mið- aðar við það ástand í stjornmálum, sem ríkjandi var, og .afstöðu Alþýðuflokksins til annarra flokka. 1 ályktun þessa flokksþkxgs var svo ákveðið að þingið teldi æskilegt, að á slíkum alvörutímum yæri tnáið samstarf milli lýðræðisflokkanna um þjóðmálin, en að skilyrðið fyriir sMku samstarfi væri það, að þing og stjórn gerði ráðstafanir til þess, áð ekki yrði fyrir'borð borinn hlutur neinnar stétt- ar á þjóðfélagnu og þess vandlega gætt, að engri stótt héldist uppi að bæta hag sinn á annara kostn- að, svo og, að full hollusta yrði sýnd í samstarfinu. Þessi állyktun, sem hér er efnislega nákvæmlega rakin, maíkaði afstöðu Alþýðuflokksins til sam- stjórnarinnar og mála þeirra, er hún hafði til með- ferðar. Mun ég síðar í skýrslunni víkja að því, á hvem hátt niiðstjórn og þingflokkurinn framfylgdu þessari ójlyktun, sem ég tel að hafi verið gert svo sem flokksþingið ætlaðist til. Á þessu saxna flokksþingi voru einnig gerðar á- lyktanir ,um það, sem AlþýðuflOkkurinn taldi nauð- sýnlegt að gara til iþess að ráða bót á dýi-tíðarástend- inu í landinu. Samþykkti flokksþingið því, að herða þyrfti mjög á óllu eftirhti með verðfegi, og að i verðlagseftii'litið þyrfti að ná jafnt til innlendra sem eriéndra vorutegunda, — auk þess sem hafa þyrfti eftirlit með fairmgjöldum, og loks að sameina þyrfti öll :þessi verðlagsmál í höndxim einnar verð- lagsnefndar. Einnig ályktaði þingið, að leggja yrði sérstakan skatt á söluverð afurða, sem1 seldar væru til út- landa með straðsgróða, og skyldi honum m. a. varið til þess að ilækka verðlag innlendra ^afurða, sem seldar.væru til neyzlu inn'anfe.nds. • N I>á ý'Vktaði flokksþi^gið einníg, að fella bæri nið- ur toha af farýnustu nauðsyaijavoruTn og að nota skyích heimild toUskrárinnar til þess að krefja ekki tr>lla áf stríðsfarmgjöldum, — og loks, að viðhalda heeri hömlum á hækkun iiúsaleigunnar. Flokksþingið kraf ðist þess og í somu ályktun, að . afnumið yrði sfcattfrelsi útgerðarinnar og að stofnað- ur yi*ði inýb-yggingarsjóður útgerðarfyrirtækja, en tekjuskattsiögonum breytt á þann veg, að lágtekju- imexm þyrftu ekki &ð bera meiri raunverulegan skatt en fyrir striðið, Aictur á móti skyldi ilagður hár skatt- ur á stríðsgróða.. A þanm háfct markaði síðasta flokksþing stefnu flokksins, og tel ég að henni hafi vörið dyggilega fyjgt, eftir því sem- máttur flokksins 'hefir leyft á kjörtímabilinu, — og xram ég vikja nánar að því síðar í skýrslu minni. Þá vil ég og geta þess, að á síðasta flokksþingi, sem eins og fyrr segir var sameiginlegt fyrir Al- þýðuambandið og flokkinn, voru einnig samiþykkt- ar ályktanir um kaup og kjör verkalýðsstéttanna, og lögð á það áherzla, að kaupgjald fengist hækkað við -næstu samninga nokkuð meira en svaraði til aukinnar dýrtíðar, og að tryggt yrði með samning- um, að kaupgjaldiö hækkaði síðan. í hlutfailli við vaxandi dýrtíð. Einnig ályktaði flokksþingið, að nota bæri tækifærið til þess að samræma kaup- gjaldið um land allt eftir því sem unnt væri. Hvað snertir ályktanir uin kaúpgjaldsmál verka- lýðsins,.þá átti Alþýðuflokkurinn sinn þátt í því um , áramótin 1&40/1 að samningar náðust, sem 'sumir hverjir fólu í sér verulega hækkun grunnlcaups, og allir á þann veg.'að verlcalýðurinn og launastéttir fengu fulla dýrtíðaruppbót í samræmi við vísitölu. Síðar, eða á árin 1942 var grunnkaupið en verulega hækkað víðast um land, og má því segja, að full- komlegt hafi náðst það takmark, sem sambandsþingið se.tti sér hvað þetta snertir, og ég fullyrði, að Al- þýðuifilökkurinn hafi átt sinn verulega þátt í iþví, og tel að trúnaðiarmienn flokksins í verkalýðsfélögun- um hafi gengið vel og skörulega fram til þess að ná þessum éraingri. Vetrarþfngid 1941. Þegar kom fram á þingið 1941 var því hreyft innan ríkisstjórnarinnar af hálfu Sjálfstæðis- og Framsóknarflokksins., að útlit allt innanlands og utan væri svo ískyggilegt, að hæpið virtist að kosn- ingar gætú farið fram til alþingis, eiris og lög mæltu fyrir um að skyldu fram fara vorið 1941. Þetta mál var fvrst tekið til athugunar innan mið- stjórnar Alþýðuflokksins hinn.25. apríl 1941, þar sem ég skýrði frá hvaða málaleitun hinir stjórn- arflokkarnir hefðu sent Alþýðuflokknum um þetta atriði. Á fundi miðstjórnarinnar 9. maí sama ár var samþykkt eftirfarandi ályktun:, „í tilefni af >því, að báðir samstarfsflökkair Alþýðu- flokks-ins höfðU fyrir sitt leyti samþykkt, að alþing- iskosningum verði frestað fyrst um sinn, gerir floklcsstjórnin og þingflokkurinn svofellda ályktun: Með því að það ástand er í landinu, að telja má óhugsanlegt að almennar kosningar geti farið fram í anda stjórnarskrárinnar og kosningalaga, telur mið- stjórnin og þingflokkurinn æskilegt, ef framkvsem- anlegt þykir, að kosningum vérði frestað um sin^ og heimilar þingmönnum flokksihs að taka afstöðu til þessa máls í samræmi við þessa ályktun." Á fundi þingflokksins 15. maí var'samþykkt að standa að ályktun um frestun kosninga til alþingis. Um þetta atriði varð enginn verulegur ágreining- ur innan miðsfrjórnar og þingflokks, en ég skal eng- an dóm á það leggja, hvort kosningafrestunin hafi veri? réttmæt eða eðlileg, en hvort sem svo hefir verið eða ekki er í sjálfu sér aukaatriði úr því sem komið er, — en ég vildi aðeins rekja aðdraganda þessa máls. Skömmu eftir að kósningafrestunin hafði verið samþykkt, komu fram tillögur, sérstaklega frá Framsóknarflokknum, um sérstakan launaskatt. Þegar í öndverðu er þessar tillögur komu fram, lagðist fulltrúi Alþýðuflokks^ns ,í ríkisstjórninni gegn þeim mjög eindregið, en fulltrúar Sjálfstæðis- flokksins hnigu að lokum, um skeið, til samkomu- lags við íulltrua Framsóknarflokksins um lögfest- ingu slíks launaskatts; Um þetta mál urðu allhörð átök á alþingi vorið 1941, en svo fór að lokum sök- um harðrar og einbeitti-ar andstöðu Alþýðuflokks- in!?, að ."runaskatturinn var ekki samþykktur, enxí stað þess lög, er heimiluðu iíkisstjórninni að gera ýmsar ráðstafanir til þess að draga úr og halda niðri iiv.tíðirmi, og afla fjár til ríkissjóðs í þessu skyni. En einmitt á þess alþingi var mikið rætt um dýr- tíðanriálin og haiði Alþýðuflokkurinn fyrir sitt leyti lagt fram ítarlegt frumvarp um það efni, sem var í fullkomnu saínræmi við ályktanir þær, er sam- þykktar voru á flokkþingihu haustið 1940. FjaUaði Irumvarpið bæði um það, að herða mjög á öllu verð- lagseftirliti og láta það ná til innlendra vara, og ennfremur að leggja það í hendur eins og sama a6- ilans. Þá var ætlast til að afnumdir yrðu tollar á nauðsynjavörum, að sérstakt eftírlit yrði með farm- gjöldum til þess að fá þau lækkuð, og loks að afla * fjár í ríkissjóð til þess að halda niðri verðlagihu í landinu. Þetta frumvarp Alþýðuflokksins náði þó ekki samþykkf þingsins, því að báðir hinir höfuðflokk- arnir, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkur- inn, voru þvi andvígir. En í stað þess voru sett heimildarlög þau, er að framan getur, eftir að hindr- að hafði verið fyrir atbeina Alþýðuflokksins, að lög- •leiddur væri mjög óréttlátur skattur á launafólki í landinu. Því miður varð sú raunin á, að heimildarlögin um ýmsar ráðstafanir til þess að hindra óg draga úr dýr- tíðinni, urðu aldrei framkvæmd, og olli því að rnestu andstaða Sjálfstæðismanna gegn höfuðatriði laganna, og reyndist ríkisstjórnin því ómegnug þess að framkvæma það, sem alþingi hafði þó fyrir hana lagt. Sýnir saga þessa toáls, betur en f lest ann- að, hve ólík voru sjónarmiðin innan samstjórnar- innar, þegar til kastanna kom um þýðingarmiklar ráðstafanir í dýrtíðarmálunum. Tvennt kom einkum berlega í Ijós: að Sjálfstæðisflokkurinn vildi hlífá stríðsgróðamönnunum og hindra að hömlur væru settar á hækkun stríðsfarmgjaldanna, en tollar eft- irgefnir. að Framsóknarflokkurinh fékkst ekki til þess fyrir sitt leyti, að gera neinar þær ráðstafanir, sem til þess gætu orðið, að halda í hóflegu verði innlendu framleiðsluvörunum, sem seldar voru tíl heyzlu í landinu, og nota ef á þyrfti að halda f é úr ríkissjóði til þess að bæta framleiðendum verðmis- muninn. En fulltrúi Alþýðuflokksins í ríkisstjóm- inni reyndi af fremsta megni að vinna að því, að framkvæmd yrðu þau atriði, sem flokksþingið hafði gert ályktun um og skýrt kom í ljós í frumvarpi því, sem þingmenn Alþýðuflokksins lögðu fyrjr vetrarþingið 194l. Má því óhikað fullyrða, að Al- þýðuflokkurinn, bæði fulltrúi hans í ríkisstjórninni, þingflokkurinn og miðstjórnin sameiginlega, reyndu allt sem í þeirra valdi stóð til þess að fá fram- kvæmdar ályktanir Alþýðusambandsþingsins, þótt þær næðu eigi fram að ganga sökum andstöðu hinna flokkanna. Á þessu sama alþingi var tekin til athugunar skattalöggjöf landsins. Áður hafði verið skipuð milliþinganefnd til þess að athuga þau mál og var Jón Blöndal, hagfræðing- ur, fulltrúi Alþýðuflokksins í nefndinni. í samráði við miðstjórn og þingflokk Alþýðuflokksins bar hann fram sérstakar tillögur í þessum málum, í fullu samræmi við þá stefnu, er flokksþingið mark- aði í skattamálunum. í ítarlegu nefndaráliti, sem fulltrúi Alþýðuflokksins í milliþinganefndinni rit- aði um málið, benti hann á meginröksemdirnar f jrrir tillögum flokksins. Varðandi tillögur Alþýðuflokksins um náuðsyn á nýbyggingarsjóðum útgerðarfyrirtækja til endur- nýjunar skipastólnum, segir svo í nefndaráliti Jóns Blöndals: „Það er því þjóðarnauðsyn að tryggja það á ein- hvern hátt að til verði fé eftir stríðið til þess að éndurnýja skipaflotann. En hvertiig á að tryggja það? Útgerðin hefir fyrr grætt stórfé og það hefir farið fljótlega forgörðum. Og er. ekki hugsanlegí að þeir, sem nú græða offjár á útgerð reyni að clraga sig út úr með gróðann og koma honum í hættuminni eignir að stríðinu loknu? Ef það ætti þá að endur- nýj'a skipin er hugsanlegt að enginn fengist til þess og að það opiv.bera yrði að taka það að sér. En fasett er við að það hafi í mörg horn að líta, þegar þar að kemur. Til þess að þetta vandamál verði leyst á öragg; n hátt verða þeir, sem nú græða jhverja •nilliónina á fætur annarri á stríðinu, að eiga aöeins tvéggja kosta völ: Annað hvort að leggja verulegan hluti milljónágróðans til hliðar á þann hátt, að tryggt sé að 'honum verði varið til en^^urnýjtmar skipastóls- ins eða annarína framleiðslutækja, og þar með til aukningar á eignum þjóðarinnar, eða greiða háah stríðsgróðaskatt Hl rikisiins, ,sem varið sé til þess að greiða upp skuldir þjóðarinnar eða til þess 'að Ikoma uptp vajraniltegufln dfraímleiðslutæíkjum. Þetta ecr eitt aðalsjónarmiðið, sem felst í frumvörpunum lim nýijyggihgarsjóðinri og stríðsgróðaskattinri." Fc*l á 6. stíðu.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.