Vísir - 20.12.1946, Blaðsíða 3

Vísir - 20.12.1946, Blaðsíða 3
Föstudaginn 20. desember 1946 V 1 S I R ms»i«i j ¦ að hún fylgdi þá ekki með heildarútgáfu rita skáldkon- Unnar. Eg hafði þó upp á •henni og þóttist góðu bætt- ari. Þegar eg las hana óskaði eg þess oft, að. íslenzkur rit- höfundur ritaði tilsvarandi hók um islenzkt efni. Það y-erður máske síðar. Ekki trúi eg öðru en að ís- lenzkir unglingar lesi Nilla Hólmgeirsson spjaldanna á milli og það aftur og aftur. Sagan ber með sér snillibrag þann er tengdur var einni merkustu skáídkonu, sem sögur fara af. Bókaútgáfa Æskunnar á þakkir fyrir gott val ung- linga- og barna-bóka og hve hún vandar til frágangs þeirra. H. VillifBug. Með eftirvæntingu opna €g hverja nýja ljóðabók, sem mér berst í hendur, í von um mikil fyrirheit hef eg lesturinn. Þvi miður loka eg nýju ljóðabókunum meh-a og mirina vonsvikinn. Það er ekki um að villast, góðskáld- unum er að fækka, sæti gömlu skáldajöfranna eru ekki skipuð sem skyldi Eg er nýbúinn að lesa eina nýjustu ljóðabókina, „Villi- flug" eftir Þórodd Guð- mundsson frá Sandi. Þóroddur er sýnilegá eng- inn viðvaningur i ljóðagerð, þótt þetta sé fyrsta ljóða- bókin hans. Mál og rím bera engum yettlingatökum vitni. Þór- óddur cr orðhagur og hefir heyjað sér orðaforða bæði í fornum og nýjum íslenzkum bókmenntum. Sjaldgæfra orða og kenninga gætir víða i kvæðunum, er vafasamt, að það auki vinsældir þ'eirra . meðal almennings, liinsvegar nryndi málið verða ,f áskrú'ð- ugt og niyndasnautt, ef ekk- ert skáld yrði til þess að klæða hugsanir sínar bún- ingi orðauðginnar. Hvim- leiðara finnst mér, að Þór- oddur skuli velja sumum kvæðum sínum latneskar fyrirsagnir, ljóðin eru þó ætluð Islendingum og ekki er latinukunnátta svo almenn, að hver Ijóðavnur skílji hvað Medi'cina mentir þýðir. Þóroddur helgar náttúr- unni mikið af ljóðum sínum. Náttúrulýsingar hans eru skáldlegar og áferðarfallegar en ekki að sama skapi stór- brotnar. Það er ramíslenzkur þróttur i sumum þeirra en orðkyngin er fulhnikil t. d. i hinu hressilega kvæði „Á f erð um Skaftafellssýshí". Eitthvert hugþekkasta kvæðið i bókinni finnst mér litla hugblæsljóðið „Dag- setning". Lýsingin'er ljós og innileg, málið fágað og fellt. r Ættjarðarkvæðið Föður- land túlkar tilfinningar Is- lendingsins, sem reikar um f jarlæg lönd á eðlilegan hátt. Heimkomugleðinni er fagur- lega lýst í þessum línum: Ó, föðurland, hvað eg fagna því heitt a'ð finna þig aftur í breiðum sænum. Framtíðaróskin er djörf og heið i sama kvæði: Það hamingjan gefi, að heiður og lán þitt hækki ogeflist - þinn frelsisstyrkur. Og griðníðing hverjum, sem gerir þér smán, guðirnir kasti í yztu myrkur. Þóroddur j'rkir falleg kvæði til foreldra sinna og um föður sinn. Eru kvæði hans með þvi betra sem ort hefir verið að því tagi, þó eigi jafnist þau á við það bezta. Ef til vill hefði verið við- kunnanlegra að einhver ann- ar en Þóroddur hefði hyllt Heimahagaskáldið með orð- unum': „Þú barðis.l með landsins bezta penna gegn böli, sem hótar og vinnur grand." En það er vel að Guð- mundar Friðjónssonar er að góðu getið. 17. mai 1944 bliknar, ef kvæðið er borið saman við lrið édauðlega meistaraverk Nordahl Grieg um sama dag. Okkur Islend- in'gum mun lítt kleift að túlka tilfinningar Norð- manna á þeiiri degi er „flagg- stöngin stóð nakin". Þóroddur gerir scr ekki titt um félagsleg vandamál rié sálrænar lýsingar, þó bregður hann upp einni mynd i kvæðinu „Telpa á Grettisgötu", seiri hlýtur að vekja lesandann til umhugs- unar. „Ein síns liðs hún lætur beras't lágt á mannhafsbárum". En það er ekki rétt að skella allri skuldinni á horg- ina við Faxaflóa. Samruni jnargvislegra orsaka veldur ógæfu þeirra,'seiri berast lágt á mannhafsbúrum. Ekki skil eg hvers vegna Þóroddur hefir valið bókinni nafnið „Villiflug". Mér finnst hann svífa hóglega um þekktar slóðir og víllla fhig- ið ætti fremur skilið heitið „Vanaflug", þvi yrkisefni hans eru öll velþekkt áður. Auðvitað spillir afkáralegt þókarheiti ekki gildi kvæð- anna, en heldur finnst riiér kenna annarslegs hugsunar- háttar i slíku vali. Bókaútgáfa "Pálma H. Jónssonar hefir gefið bókina út og er frágangur allur hinn vandaðasti. Vonandi gerir Þóroddur fleiri mannlífsmyndir að yrkisefnum í framtíðinni, eg held að hann myndi áuðga bókmenntirnar ef hannkvæði um fleiri vandamál jarð- neskrar tilveru. Ólafur Gunnarsson, frá Vík í Lóni. Kaldalénslögin. Eins og kunnugt er hefir Snæbjörn lyfjafræðingur Kaldalóns hafið útgáfu á öll- um' sönglögum föður síns. Eru fyrstu fimm heftin kom- in út, öll ljósprentuð hjá Lithoprent og hin prýðileg- ustu að frágangi. Eru þar á meðal fyrstu ' sönglagahefti höfundarins frá árunum 1916—1918 með mprgum vinsælustu lögunum, en þessi hefti hafa lengi verið ófáan- leg, þvi að þau seldust snemma upp á sínum tima. Ennfremur eru þarna lög, sem áður hafa birzt hingað og þangað, sum óprentuð, önnur í hef tum og enn nokk- ur í blöðum og thnaritum. Er von á framhaldi á þessari út- gáfu, þar til öll tónverk höf- undarins liggja fyrir á prenti. Kaldalónslögin mæla bezt með sér sjálf. Þau eru söng- ræn i bezta máta, ljóðræn og elskuleg, enda vinsæl og mik- ið sungin um allt land. Það er sjaldgæf t, að jafn mörg söng- lög að tiltölu eftir sama höf- undinn hafi ratað leiðina að hjarta þjóðar, og það er sann- færing mín, að enn eigi mörg lögin, sem nú eru lítt kunn, eftir að ná sömu vinsældun- um, nú er þau liggja fyrir í þessum heftum, svo að auð- velt er fyrir hvern mann að eignast þau og kynnast þeim. íslenzk þjóð beið mikið tjón er hið gáfaða söngva- skáld féll i valinn. En söng- lögin hans bera vott um hver hann var og mun lengi lifa með þjóðinni. Reisubók Jéns Indíafara. um bindum, samtals nærri hálft sjötta hundrað blaðsið- ur að stærð auk sérprentaðra myrida sem eru um 100 að tölii. Próf. Guðbrandur Jóns- son, er sá um útgáfuna hefir ritað að henni ítarlegan for- mála, þar sem hann m. a. gerir grein fyrir hinum mis- munandi handritum, sem til eru að bókinni, greinir. önnur rit Jóns Indiafara og ræðir I um rithátt Jóns svo og annað er markvert má teljast um I Jón og rithöfundarferil hans. ,í lok hvers bindis eru skýr- ingar og athugasemdir og nafnaregistur aftan við síð- ara bindið. Munu skýringar þessar og registur vera til hægðarauka fyrir alla þá sem dýpri fróðleik vilja sækja til bókarinnar. Ytri frágangur bókarinnar. er að öðru leyti hinn smekk- legásti og útgáfufyrirtækinu til sóma. Bókfellsútgáfan hefir nú 6ent á markaðinn eitt af sí- gildustu — og um leið merkusiu — níum íslend- inga á 17. old, en það er „Reisubók jóris Ólafssonar Indíafara", samin af hon- uni sjálfum, enda er útgáf- arí gerð eftir eigmhandriti höfundanns, sem fundizt hefir í Landsbókasafninu. A 17. öldinni var ekki um auðugan garð að gresja i ís- lenzkum bókmenntum, en þeim mun hærra risu líka þeir fáu bókmenntagncistar í því andlega myrkri sem þá ríkli. I fyrri útgáfunni er þess sérstaklega getið, að ef ein- hverntima fyndist eiginhand- arhandrit Jóns Indíafara ætti það skilið að vera gefið út stafrétt. Nú má heita mikið til full vissa fyrir því að þetta eigin- handarhandrit Jóns hafi fundizt i handritasafniLands- bókasafnsins, og enda þótt það sé birt með sömu eða svipaðri stafsetningu og fyrri útgáfan þá er það einungis gert vegna-þess meginþorra islenzkrar alþýðu sem ekki fylgist með vísindalegu máli á útgáfum bóka. Þessi sérstæði gimsteinn í 17. aldar bókmenntum okkar Islendinga, er í hópi fágæt- ustu ferðasagna og sérkenni- legustu ævisagna okkar ís- lendinga frá þessu tímabili. Sigfús Blöndal, sem sá um útgáfu Ævisögu Jóns Indía- fara, sem gefin var út í Khöfn 1908—'09 segir að hún sé á kafla merkilegt heimildarrit fyrir verzlunarsögu Norður- landaþjóða á Indlandi og gefi góðar upplýsingar um sum atriði í Islandssögu, sem ekki fáist annarsstaðar. Og vegna alls þessa riiegi telja hana með merkari. ritum í íslenzkum bókmenntum á 17. öld. Ens og að framah er get- ið sg Sigfús Blöndal bóka- vörður um fyrstu útgáfu þessa merka rits og hét þá Ævisaga Jóns Indíafara. I úígáfu próf. Guðbrandar Jónssonar heitir hún Reisu- bók Jóns Ólafssonar Indía- fara og ber enda nafn með rentu, því hér er fyrst og fremst um ferðasögu að ræða og hana bráðskemmlilega. Um hana segir próf. Guð- brandur í formála: „Það er*ekki um að villast a'ð Reisubókin er bráð- skemmtileg, ekki aðeins vegna efnisins, hcldur einnig sakir frágangsins. Frásagn- argleði Jóns. er geysilega mikil, og þó hann skrifi þetta handa öðrum, er bókin með þeim aðlaðandi blæ, er allt það hefir, sem maður er að segja við sjálfa,n sig, og er hispursleysið að sama skapi. Framsagnargáfa Jóns er. og ágæt og lifandi og málfærið skemmtilegt þótt dönsku- skotið sé." Hvað útgáfu Bókfellsút- gáfunnar snertir, er hún að þvi leyti frábrugðin fyrri út- gáfunni, að húri er prýdd miklum f jölda mynda, teikn- inga, málverká og landsupp- drátta af mönnum og stöðum sem við sögu koma, inn- Iendra sem erlendra. Eru allar þessar myndir sérprent- aðar á myndapappír og til mikils fróðleiks og skýring- ar fyrir lesendur. Þá má þess og geta að fyrir Dani er Reisubók Jóns Indía- fara hin mesta gullnáma að því er snertir menningarsögu þeirra, sérstaklega að því er lýtur að lífi og háttum um sögu landhersins og sjóliðs- ins, lífi og bæjarbrag i Kaup- mannahöfn og sögu nýlenda Dana i Austur-Indíum, enda er þetta eitt hið allra bezta heimildarrit sem Danir þekkja ¦um nýlendu sína i Austur-Indlandi. Bókin er i tveimur allstór- Einkaléf Napdleons. Vísi hefir verð sent stórt óg mikið rit eftir Octave Autry um „Einkalíf Napó- leons". Úíg-efandi er Prent- smiðja Austurlands en Magn- ús Magnússon íslenzkaði. Rit þetta er samtals 400 bls, að stærð, prýtt nokkur- um sérprentuðum myndum af Napóleon og nánustu ætt- mennum hans. Efni bökar- innar er skipt i fimm megin- hluta en þeir eru: Æska Napóleons, Maðurinn, Pólska ástin, María Lovísa, Kóng- urinn af Róm og Ctlegðin og dauðinn. Bókarhöfundur kemst svo að orði i inngangsorðum: - „Tvennt vakti fyrir mér, er eg hóf að skrifa þetta nýja rit um Napóleon. Annað var það, að leitast við að sýna skapgerðareinkenni hans og sálarlif, frjálst og óbundið á hinum duttlungafulla ævi- ferli hans. En hitt að sýna einnig, hversu mikið tilfinn- ingarnar hjá þessum manni, sem var alll í senn, sonur, bróðir, eiginmaður, faðir og elskhugi, orkuðu á hinn pólitíska feril hans. Sagnrit- arar fortiðarinnar hafa ekki ávallt gætt aðjaka nægílegt tillit til einkalífsins, hjá hin- um sögulegu persónum, sem upp úr gnæfa. Nú á tímum. erum vér næmari fyrir hinu mannlega og vér leitum hjá manninum að hvötunum og ástæðunum til athafna hans. Með þvi móti verður sagan fullkonmari, en um leið á* hrifameiri, þvi að hún færií oss nær." ; ., Á öðrum stað segir í sama inngangi: „Napóleon bæði elskaði og hataði, og aðrir menn höfðu óendanlega mikið að segja fyrir hann. Hj^i honum skipt- ist á ást og afbrýði, vinátta og reiði, beiskja og sairiúð,..

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.