Vísir - 25.02.1957, Blaðsíða 3

Vísir - 25.02.1957, Blaðsíða 3
Mánudaginn 25. febrúar 1957 VÍSIB Hjörtur Kr. Benediktsson: Glaumbær í Skagafirði ðarsafnið þar eru sniBOBsgrepir ertir. rjai Eyvind, BóKu - Hjálmar o.f!. Hér fer á eftir grein um Glaumbæ í Skagafirði, staðinn, bæjarhúsin og hið gagnmerka byggðarsafn þeirra Skagfirðinga, sem þar er geymt. Er það án efa eitt hið> sérkennilegasta, skemmtilegasta og merkasta byggðarsafn, sem cnn hefur verið stofnað hér á landi. Greinarhöfundur er Hjörtur Kr. Benediktsson að Marbæli í Seyluhreppi, en hann hefir um mörg undanfarin ár verið safnvörður og húsvörður i Glaumbæ og gegnt því starfi með prýði enda greindur mað- ur og gagnfróður svo sem grein in ber með sér: Vegna tilmæla ritstjóra Vísis ætla' eg að segja örlítið frá Gaumbæ og byggðarsafninu þar. Auðvitað verða það molar einir, því ef rækilega ætti að skrifa um það, yrði það langt mál. En nauðsyn væri að semja sögu staðarins eftir þeim beztu gögnum, sem hægt væid að fá. Glaumbær hefir verið á fyrri tímum höfðingjasetur. Þótt aðra bæi í Skagafirði beri hærra á Sturlungahöld og síðar. er vitað að þar voru ríkir höfðingjar, eins og Teitur Þorleifsson. Og víst hafði Jón biskup Arason fullan hug á að ná staðnum á sitt vald, sem og tókst, er hann kom'Teiti burtu og fekk Rafni Brandssyni lögmanni, tengda- syni sínum, hann til umráða. En eigi naut Rafn lengi fengsins. Geymzt hafa í Skagafirðj, gömul munnmæli um Glaum- bæ og þáttaskipti um yfirráðin frá þessum tíma. Váleg örlög Rafns. Munnmælin eru á þann veg, að þegar Teitur fór í síðasta sinni frá Glaumbæ, var honum, sem að líkum lætur, þungt í skapi, "er hann steig á bak hesti sínum aGlaumbæjarhlaði.Rúmu ári síðar var Rafn kominn með sveinum sínum að Glaumbæ, sennilega að líta þar eftir bú- skapnum, því sjálfur bjó hann á Hofi á Höfða^trönd. Rafn og sveinar hans drukku víst allfast og var Rafn all- drukkinn, er þeir stigu á hesta sína. Tókst þá svo slysalega til, að hann æddi á sverð hjá ein- um sveinanna og særðist svo al- varlega, að það varð hans bani innan fárra daga. En staðurinn, Séð inn baðstofuna í Glaumbæ. En þar er ölln komið fyrir líkast því sem var í maðstofum á meðan búið var í þeim. er hann særðist, var sami blett- urinn, sem Teitur steig á hest sinn ári áður. Samtímamaður Galdra-Lofts. Kirkja og prestssetur heir ver- ið í Glaumbæ óslitið frá siða- bót. Ýmsir ríkir og mikilhæfir klerkar hafa búið þar. Góður hefir þeim þótt Glaumbær, því í rúmar fjórar aldir hefir að- eins einn prestur flutt burtu, Halldór próf. Jónsson að Hofi í Vopnafirði. Frá 1550 til þessa dags hafa verið í Glaumbæ að- eins 16 prestar. Lengst af öllum prestum í Glaumbæ var Grim- úlfur Illugason (1726—1784) eða 58 ár. — Um hann eru til miklar galdrasagnir, enda var hinn nafnkunni Galdra-Loftur honum samtíða í Hólaskóla. Kirkjuklukkurnar í Glaumbæ eru önnur frá tíð síra Grímúlfs, með áletruðu nafni hans á lat- ínu og ártalinu 1734, en hin er með nafni fyrirrennara hans, einnig á latínu, Egils Sigfús- sonar og ártalinu 1721. Báðar eru klukkurnar í fullu gildi enn. . Bærinn í Glaumbæ hefir efa- laust verið einn allra stærsti bær í Skagafirði, enda oftast fjöldi fólks í hefmili, t. d. í tíð Jóns prófasts Hallssonar — 1874—1890 — voru um 30 manns í heimili á sumrin, en nokkru færra að vetrinum. Jón próf. var stórauðugur af lönd- um og lausafé og hafði stórbú í Glaumbæ. Byggði upp baðstofuna. Hann byggði upp baðstofu þá, sem nú er, og mun hann lítið hafa látið breyta gerð hennar. Einnig lét hann byggja stofu og bæjardyrnar. En elzta hús bæj- arins er enn stendur óhaggað, er stofa norðan bæjardyra; hana byggði Halldór próf. Jóns- son rétt eftir 1840. Á hinu ¦ mannmarga hemili hefir sennilega oft ríkt glað- værð og gleði, bærinn borið nafnið með rentu Þegar hætt var að búa í bæn- um og byggt var íbúðarhús fyrir prestinn 1944, tók Þjóð- minjasafnið bæinn í sína vörzlu Bærinn að Glaumbæ í Skagafirði. Hann hefur um allmörg undanfarin ár verið notaður fyrir byggðasafn Skagfirðinga, en það mun nú vera eitt merkasta og fullkomnasta byggðasaín landsins. og lét endurbæta hann í sama ' göngin í Glaumbæ voru orðlögö stíl, svo húsaskipan hefir í engu í Skagafirði og jafnvel víðar verið breytt. — Hófust þá Skag fyrir lengd, enda eru þau I8V2 firðingar handa, undir forustu m. löng. Jóns alþm. Sigurðssonar á Reynistað, að safna gömlum munum í Skagafirði, svo nú er það orðið all álitlegt safn, sem varðveitt er í gamla Glaum- bæjarbænum, á 6. hundrað mun ir alls. Voru orðin síðustu tæki- færi að ná í marga af hinum gömlu gripum. Eitt er víst, að hefði eigi verið hafizt handa að safna fyrr en nokkrum ár- um síðar, þá væri safnið all- miklu fáskrúðugra. Má tilveru safnsins sérstak- lega þakka áhuga Jóns á Reynistað. Auðvitað hafa íleiri lagt þar hönd að verki, sérstak- lega ber að þakka Árna bónda Sveinssyni á Kálfsstöðum, sem sérstaklega áhugasömum að safna öllu sem hægt hefir verið að ná í. Einnig safnaði Ragnar Ásgeirsson ráðunautur miklu, Sunnan gangna, næst bað- stofu, er hús með útidyrum mót suðri, munu þær dyr hafa til forna heitið brandadyr. Var um þær borið eldsneyti, aska og sorp. Einnig ef eldsvoða bar að höndum, var hægra að forða sér þar út, er þær voru svo nærri baðstofu. „Gusa" — stofa námssveina. Næst baðstofu, beint á móti suðurdyrum. er alþiljað hús dá- lítið, er áður var oft notað fyrir svefnhús, . ber það nafnið ,,Gusa", er það nafn víða þekkt. Mun nafnið hafa borist víða, vegna þess að piltar lærðu oft undir skóla hjá prestunum í Glaumbæ, voru þeir látnir hafa aðsetur í „Gusu". Munnmælin herma að nafnið og aðstoðaði við niðurröðun sé þannig til komið: Fyrir löngu þess upphaflega. Húsaskipan. Eg vil nú lítilsháttar iýsa húsaskipan í Glaumbæ. Bæjar- djT (karldyr), snúa mót austri, eins og almennt var á öllum gömlum bæjum hér miðsvæðis í héraðinu. Eru 6 þilstafnar, með burstum fram á hlaðið. Smiðja ér syðst næst 2 úti- skemmur, þá stpfa og bæjardyr undir sama risi, norðan bæjar- dyra er önnur stofa og nyrst er útiskemnta. síðan var kerling ein í Glaum- bæ, er Guðrúh hét, var hún ær- ið skapstygg, og er illa lá. á henni, hafði hún til að opna hurðina og skvetta úr nætur- gagni sínu á ' ærslafulla stráka ér um görtgin fóru. — Síðast segir sagan að hún hafi verið orðin leið á lífinu og hengt sig í kompu sinni. En hvað sem um það er, er hún nú hætt öllu um- stangi og verður aldrei vart á ferli. j Framar í bænum eru búr, jeldhús og geymsluhús. Baðstoí- Frá bæjardyrum eru bein an er í 8 stafgólfum, eru af- göngu til baðstofu, sem er vest- jþiljuð hús í báðum endum, 11 ust húsa. Fjögur hús eru siniiirúm eru í baðstofunni, þar á hvoru megin gangna. Bæjar- | Framh. á 11. síðu. T. C, Bridges og Hassel Tiltman: ARABÍU Franih og brestum. Fjögur hundruð hermenn voru í henni. Margir þeirra biðu bana, en hinir flýttu sér út úr vögnunum og hlupu í áttina til Arabans, sem sát þarna skammt frá þeim, því að þá grunaði, að hann mundi ekki alveg eins saklaus og hann lézt vera. En þá kynntust þeir Law- rence frá nýrri hhð. Þeir fengu rækilegar sannanir fyrir því, að hann væri frábær skamm- byssuskytta. Þegar fótfráustu hgrmennirnir fóru að nálgast Arabann, reis hann á fætur og dró stóra skammbyssu undan skikkju sinni og skaut á þá, af svo miklum fræknleik_ að þeir sáu sitt óvænna og létu undan síga. Flýttu þeir sér í skjól við vagnaha og hófu skothríð 'á hann milli vagnhjólanna. En Lawrence hafði líka séð við þessu. Hinum megin við járnbrautina biðu nokkrir manna hans og þeir komu nú ! allt í einu í ljós með tvær hríð- j skotabyssur. Hófu þeir ban- ' væna skothríð á Tyrki, en við ;það féll þeim allur ketill í eld.. Flestir þeirra féllu eða særo- ust en hinir tóku til fótar.na og flýðu sem fætur toguðu út á auðnina og skeyttu ekki meira um letsina, sem þeir höfðu átt að verja. Meðan Lawrence gerði þessai' djarflegu árásir sínar, hélt meginher Araba áfram sókn sinni á ströndum Rauðahafsir.s og stóðst ekkert fyrir honum. Var loks svo komið, að sveifir Husseihs, sem hafði nú verið krýndur til konungs, áttu skamma leið ófarnas.rtil Akaþa. Ef þær tæki hana mundi. það ekki einungis verða hið mesta áfall fyrir Tyrki, heldur mundi það og opna leið til innrásar í Sýrland og loks að hliðum Damaskus. ¦ Tyrkir þóttust sannfærðir um að geta varið Akaba og j studdi margt þá trú þeirra. Eitt var það, áð ekki var hægt að komast að borginni, nema með því að fara.yfir Salomonsfjöllin, en þau voru fullerfið vel-búii- um fjallagöngugarpi. svo að ekki sé minnzt á Beduináher- inn. Þ^ar við bættist_ að Law- rence hafði einungis haft með sér vistir til tveggja mánaða, er hann lagði upp í þessa herför og af þeim birgðum varð líka að fæða alla tyrknesku fang- ana En hann tók Akaba engu að j síður. Þótt hermennirnir væri 'þreyttir og svangir lét hann þá samt hefja gönguna þvert yfir fjöllin og 7. júlí gerðu þeir Iskyndiárás á Akaba. Tyrkir og Þjóðverjar, sem voru til varn- ar, voru þrumu lostnir, því að þá hafði ekki órað fyrir því að Lawrence mundi geta brotizt yfir fjöllin. Féll þeim allur ket- ill í eld og gáfust upp bardaga- laust. að kalla. Lawrence og Feisal voru nú búnir að ná fyrsta takmarki hcrferðar sinnar. Öll strönd B.auðahafsins var á valdi þeirra. Þeir höfðu nú lika á að skipa tvÖ hundruð þúsund manna her. Hafði Lawrence safnað nokkurum hluta þess liðs á íferðum sínum um auðnina, en auk þess höfðu ýmsir ættbálk-

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.