Vísir - 29.05.1957, Blaðsíða 9

Vísir - 29.05.1957, Blaðsíða 9
Miðvikudaginn 29. maí 1951 VISIR » Wvt efsig'æBislierrar ..... Frh. af 4. síðu: gamall korarnúnisti, kennari Lenins, Plekanov að nafni, höfðu tapað s'tríðinu greinilega. Lenin réðist í bændaupp- reisnina 1917. Hann fékk flokk sinn, þótt tregur væri, bæði til að fallast á landúnaðarmál sín og friðarmál. Fyrst neyddi hann flokkinn til að taka völd- in. Þarnæst neyddi hann hann til að sigra.. Og við hvoru- tveggja tækifærið fóru gamlar inarxistiskarkenningar í deigl- una. En Lenin samkenndi sig ekki hinni rússnesku lýðhreyfingu. í því er hinn stóri munur á hon- um og hinum tveimur. Hann fjarlægðist einmitt lýðhreyf- inguna, því að það var ætlun hans að svíkja hana. Hann var ekki sjálfur nefndur við and- bænda-byltinguna. En það varð Stalín 15 árum síðar. Lenin hefði vitanlega ekki getað tekið völdin án flokks- ins. En flokkurinn var hans verk og hann var ekki verkfæri hans. Og þar sem flokkurinn var mjög laus við bændabylt- . inguna (bændurnir urðu aldrei kommúnistar) átti hann miklu meira undir því að sigra með hjálp eins manns og stjórn- málaforystu hans. Flokkurinn var í fyrstu og hélt að þvi búnu yfir þveran Skeiðarárjökul. Kafa ófærð var af nýföllnum snjó og á miðjum jökii var yíir óhugnanlegt sprunguhaf að fara, en ekkert aftraði hetjunni, . sem hélt ótrauður yfir allar torfæur til þess að komast heim til fjöl- skylciu sinnar og skila af sér póstinum í tæka tíð. Nú er Hannes á Núpstað löngu hættur póstferðum. Hann er gamall orðinn að árum en ung- ur i anda og alltaf gaman, að ræða við hann um liðna tið, um hamfarir í Vatnajökli og svaðil- farir á svörtum Skeiðarársandi. Að þessu sinni er ekki tími til þess. Guðmundur bílstjóri iðar í skinninu að komast áfram, ekki sízt ef hraða þyrfti ferðinni vegna yfirvofandi 'Skeiðarár- hlaups, og allir hlaupa inn í bilana á nýjan leik. Baráttan um Súlu. Ekið er fram með Lómagnúp, gegnum melöldur, sem eru gamallt hrun úr fjallinu. Fjall- hrun þetta varð um 1790 og er talið að jörðin hafi þá nötrað svo að Núpsstaðabærinn lék á reiði- skjálfi. 1 þessum mel- og urðar- öldum eru tvær litlar tjarnir og í þeim er silungur. Frh. af 4. síðu: I Guðmundur fbrysturia og líélt undir pós't og annan farangur j henni það sem eftir var austur yfir sarid, og þanm'g mun'Guð- muiidur vera fyrsti bíístjóri á Islandi, sem fer með hóp skemmtiferðamanna í biium yfir Skeiðarársand. forðum og hvernig sem draugsi þessum gígum og má segja að Stórvötnin fjögur. 1. spertist hafði hann ekki roð við Guðmundi, enda kann sá maður margt fyrir sér, ekki s.ízt þegar bílar.eiga í hlut. Og það skyldu draugar aldrei gera framar að áreita bila Guðmundar Jónas- sonar. A meðan þeir áttust við, Guð- mundur og draugsi, notuðu far-. þegarnir góða veðrið til útivist- ar, erida var fegurðin ógleyman- leg. Öræfajökull í austri, Lóma- griúpur í vestri, hafið og sand- 1 heild ma segja að leiðin sé i ur;nn * suðri °S Skeiðarárjök- greið'fær bílum yfir Skeiðarár- !ul) með gnípum og trjónum og túrnúm í norðri. Jörð var snævi sand, einkum vesturhluta sands- ins, enda eru þar viða sandbornir melar, en grýttara þvi austar sem dregur og á Skeiðará sökina. Fjögur stórvötn eru á sandinum. Þau tvö, Súla og Núpsvötn, sem við höfum þegar farið yfir, á nær miðjum sandi er á sem driíin og hvít, himininn blár og sól skein í heiði. í þvíliku veðri er gaman að ferðast yfir Skeið- arársand. þeir séu þar gíg við gíg á stóru svæði, sumir grunnir og litlir, aðrir stórir og djúpir. í dag koma þessir gígar að al- veg sérstaklega góðum notum. Þegar 'farþegarnir koma út úr bílunum taka þeir til fótanr.a hver sem betur getur, raða sér niður á gígina hvern- á fætur öðrum, kíkja feimnislega kring- um sig af gjárbarminum til þess að vita hvort nokkur ó- viðkomandi nálgist og hverfa svo niður í hann góða stund. Þegar menn koma að sælu- húsinu aftur síendur Jón „kokkur" þar með heljarmik- inn brúsa og ausu í hendi og eys mjólk í dollur á báða bóga. Brauðdollur ganga milli fölks- ins og hver fær nægju sína. Að því bún-u ganga menn til húss og skrifa nöfn sín í gesta- Þegar komið er fyrir sjálfan nokkur þusund manns - af nupinn blasir a„ur vestanverður þjoð, sem var 150 milljónir. sandurinn við; hinn víðáttumikli Jafnvel í agustmánuði, réðu skeiðarárjökull, Færilnesstind- þeir aðems. yfir fimmtungi af ur< Súlutindur, Skarðatindur og atkvæðum a þingi ráðstjórnar- mörg fleiri jjgjj. en bak við m annar. Og a þjóðfundinum, sera Und}rfjöuin gnæfir Öræfajökull hosmn var nokkrum vikum j meiri reisn en nokkurt annað eftir valdatöku bolsivíka, fengu fjall, eða jökull á Islandi. Þá beir ekki nema 175 fulltrúa af vakti það og síðast en ekki sizt ' °0- I fögnuð okkar Guðmundar- Aðstaða Lenins hjá rússnesku * manna að skammt framundan á þjóðinni og í sínum eigin flokki• sandinum blöstu við Pálverjar var því alit önnur "en Músso- ) Arasonar og virtust ekki fara linis hjá Itölsku þjóðinni og íj með meiri ósköpum en svo að f asistaflok arairf. Lenin var , eftiríörin myndi reynast næsta Hættur og slys. Að stundarkorni liðnu var för heitir Sandgígjukvisl, og austast ' inni haldið áfram, að sæluhús- j hok skaians tii staðíestingar er Skeiðará. Stundum eru árnar ; inu, sem stendur ausíanvert við \ bvi ag peir seu þatttakendur í fleiri þ. á. m. Blautakvísl, sem ! miðjan sandinn. Þetta er báru- fvrsta skemmtiferðahóp sem járnsskúr °S ætlaður ferða-)farið hefur yfir Skeiðarársand mönnum til skjóls og skýlis, ekki. j bí]um Qg e t, y gtærsta hóp sizt ef þeir yrðu tepptir vegna | sem .nokkru sinni hefur fadð var alræmt vatnsfall i hitum og vatnavöxtum, þá hét ein Sigurð- arfitarálar og önnur Háöldukvisl. En í hitum á sumrin spretta enn fleiri kvislar, mismunandi stórar undan jöklinum og streyma víðsvegar fram og nið- ur sandinn. Nú eru ekki þessir farvegir þurrir og örlar ekki á vatni að undanteknum þeim fjórum vatnsföllum, sem fyrst voru nefnd. Sandgigjukvislin er nú talin einna erfiðust yfirferð- ar vegna dýpis og hve þröngt hún fellur. Hvorki varð hún þó. Guðmundi né Páli til trafala að flóða eða hlaupa. En öruggt er yflr sandinn . t mú: Um. pað þetta skýli þó enganveginn ef náttúruguðirnir trylltust, þannig að þeir lyfta Skeiðarárjökli ofan af vatninu, sem xmdir honum hefur . safnast. Það eru ekki mörg ár liðin frá því sæluhús tók af á sandinum í hlaupi og síðara ' vil ég þó ekkert full- yrða. Sjóslysið mikla. Það er lagt af stað á nýjan leik. Þeir sem bezta hafa sjón við slíku má alltaf búast. A, telja sig greina Skaftafells austanverðum Skeiðarársandi er enginn griðastaður öruggur' þegar hlaup kemur, og m. a. bæina i hlíðinni framundan og nú færist leiðangurinn örtí átt- ina þangað. Innan skamms er rniklu meira einangraður. Hann var ekki vinsæll og þráði ekki vinsældir. Hann var ekki hé- gómlegur, en það hefir meiri þýðingu. Þjóðin lærði fyrst að þekkja hann þegar allt var um garð gengið. Hann sigraði ekki með fortölum innan flokksins, hót- unum eða sefjun, heldur með yfirburðum vitsmunanna (og þeir virtust meiri af því að flestir í miðstjórninni voru smámenni ¦ í stjórnmálum) og með þvi að vera gjörsneyddur minnimáttarkennd, sem gerði það að verkum að hann kom fram hæversklega og blátt á- fram. Hinir nefndarmennirnir höfðu mikið álit á honum, en vald hans hefði verið áhrifa- laust gagnvart almennu sam- bandi af skynsemisskorti og sjálfbyrgingsskap í hvaða nefnd sem vera skyldi, ef atburðir og árangur hefði ekki sýnt að hann hafði á rétt að standa. Ekki var hann þó óskeikull stjórnmálamaður. Hann hafði verið nokkur ár í Evrópu og rnissást alveg um heimsbylt- inguna og sigurlíkindi komm- únista í Evrópu. Hann hafði verið nokkur ár í burtu frá Rússlandi, fyrst 4 ár í Síberíu og síðar í útlegð (frá 1905—17) og dæmdi almennt ástandið í Eússlandi með réttsýni, sem er því meira unrunarefni af því hann var öfgafullur maður. Og auðveld. Við komum innan skamms að Núpsvötnum. Þau \^ðfu tær og lítið vatn í þeim, enda hleypti Guðmundur út í þau án þess að virða þau einu sinni svo mikils að fara út og kanna þau. Skammt austur er Súla, mikið vatnsfall og illt í sumarhitum og í hana koma stórfelld hlaup þegar Grænalón ryður sér braut undir jökulhaftið á nokkurra ára fresti. Á vesturbakka Súlu sat Páll Arason með fyigdarliði sínu þegar Guðmund Jónason bar að. Horfði hann með ugg nokkrum á mórauða elfina byltast fram í næsta þröngum farvegi og þóttist sjá að vatnið myndi djúpt Séð inn Morsárdal, en hann er rómaðvr fyrir náttúrufsgurð jafnt á vetri sem sumri. þessu sinni enda fararkostur þvi er hlaup tók fólk á Skeið- bæði traustur og góður. arársandi og grandaði þvi. 1 annálsritum Gísla frá árinu 1C29 segir: „Svo segir Brand- ur Pétursson Mýrdælingur, að Drar.gurá Skciðarársa.r.di. En hér skal þess getið að öxl á sandinum. Hafði hann eitt sinn orðið ágætum segir Gisli biskup Oddsson frá þessi víðáttumikla sandvíðátta á enda, og þótt við fögnum því í aðra röndina að komast af henni, er samt eitthvað svo stórbrotið, sérkennilegt, öræfa- kennt og íslenzkt við hana að maður er þakklátur fyrir að hafa mátt njóta töfra hennar og heilla á jafnfögrum sólar- degi og þessum. Skeiðarársand- ur er að vísu tákn eygilegg- ingar og glötunar, hann býr yf- ir ógn og hörmungum, enginn veit hve miklum. Og hann hef- ur ekki aðeins grafið þá sem ferðuðust um hann þegar Skeiðará eða Súla hlupu, held- ur hefur hann og graíið sjó- farendur, sam viiiíust af hafi upp að þessum heljarsandi. Eitt minnilegasta strand og rnann- tjón sem orðið hefur við ís- landsstrendur yar við Skeiðar- ársand árið 1667. Um slys þetta hermir Fitjaannáll svo: „Á þessu hausti brotnaði hollenzkt skip við Skeiðarársand hjá-Ör-. æfum austur, á nóttu í stormi og myrkri. Það kom frá Austur- Indien, en villtist hingað. Flutti bæði gull og perlur, silfur og kopar, kattun, silki og lérept hann handlék stjórnmálavanda- mál réttilega, sést það bezt í hlutfalli við hinar furðulegu blekkingar, sem vörnuðu and- stæðingum hans í stjórnmálum veginn til valda og gaf ráða- leysi því og fljótfæri sem skorti á vilja til valdanna og óhemju löngun til þess að koma þeim fyrir kattarnef, sem hann varð að berjast við í sínum eigin flokki. en þó fært. En þegar Guðmund- ur rann að bíl Páls hleypti Páll i vatnið á undan Guðmundi og hugði að enginn skildi á undan sér yfir Súlu. Bílarnir komu siðan hver á eftir öðrum án þess að til tíðinda dragi. En þegar austur yfir Súlu kom, tók Skeiðarársandi er draugur og j Austurfjöllum við Grimsvötn ræðst einkum á þá sem líta um hafi brotizt upp eldur með eim- yrju, vikri og brunagrjóti, manni, ¦ vatnsflóð flætt yfjr Skeiðarár- Magnúsi nokkrum úr Fljótsdal | sand (meira en fimm stórar Jjg^Q^ ^'hveTskynl að aldurstila. Lagt var rikt á' við Magnús að líta aldrei um öxl á leiðinni yfir Sandinn, en honum varð sú slysni samt á.- Sá hann þá átján fylgjur vera að koma draugsa ofan í jörðina, en við það að Magnús leit til baka óx draugnum ásmegin svo hann komst undan fylgjunum, rann á eftir Manga og drap. ^ sandeyri> g megan flóð hann. rastir) og svipt skepnur haga. dregna dúka og ábreiður. Var Hann segir og að maður nokk- j mælt að kostað hefði 43 ur bláfátækur, kona hans og tunnur gulls. Almæltu allir, að börn hafi orðið undir flóði þessu, en annar fátækur maður með konu og þrem börnum (eða fleiri) „hafi fyrir Guðs velgjörð komizt 'af heilu og höldnu eftir fimm daga dvöl Rétt eftir að Guðmundur kom upp úr Sandgigjukvísl varð hon- um það á að líta um öxl til að iþetta á alla vegu ruddi um eða ,lagði yfir allt sem 'fyrir varð". Á öllum öldum hafa fleiri aldrei hefði þvílíkt skip með svo dýrmæta áhöín við Island komið síðan það var fyrst by^gt. Mikið fordjarfaðist af góssinu. Menn komust af nokkrir á skipbrotunum og bát- unum en margir dóu í sjóvolki og þegar á land kom, af kulda og frosti, svo ekki lifðu eftir (af tveim hundruðum fólks, vita hvernig Páli og félögum'eða færri menn drukknað af ^em á skipinu voru) nema nærri. hans reiddi af í vatninu. 1 sama bili hljóp draugurinn í bifreiðina hjá Guðmundi og stíflaði benzín- gjöfina svo á bílnum varð ekki þokað um set. En nú voru fylgj- urnar fleiri með Guðmundi held- ur en með Magnúsi í Fljótsdal hestum í stórvötnunum á Skeiðarársandi og enn hafa menn farist með því að hleypa ofan í vörp og; klakagigi, sem myndazt hafa eftir stórhlaup og jakaburð á sandinum. Við sælu- húsið á sandinum er mikið af 60". Þannig skýrir Fitjaannáll írá: atburðinum en getur þess jafn- framt að hinir dýrmætu dúk- ar, sem voru gulls ígildi í Hol- landi, hefðu verið notaðir hée framh. á 11. síðu. ,jj

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.