Morgunblaðið - 24.12.1923, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 24.12.1923, Blaðsíða 11
JÓLABLAÐ w Ur UestminstEr flbbEy í Uestminster CathEdral. (Kafli úr sendibrjefi.) MGRGUNBLABIB ¦.--• London, 12. nóv. '23. Á lord-mayor's-dag (9. nóv.), iKÍtt í öllum hátíðahöldunum, fór jeg, ásamt ungum enskum kunn- ingja mínum út í borgina til að ekoða kirkjur. pokan var með dimmasta móti þennan dag; það var engu líkara en borgin væri öll vafin einu einasta ullarreifi, og þá af einhverri geisimikilli mó- rauðri kind, en reykjarsvælan svo hamröm, að heita mátti frágangs- sök að draga andann. Bregður nijer ekki lítið við alla fíluna hjer, eftir blessað háfjallaloftið fiuður frá. Eftir að hafa jetið miðdegis- verð í einu hinna glæsilegu veit- ingahúsa við Trafalgar Square, ókum við til Westminster. Muggan var annars altof þykk til þess að nokkuð væri hægt að litast um undir berum himni, og jeg gat okki varist þess, að láta í ljósi undrun mína við Mr. Clark, yfir því hvílíkir vitmenn Lundúnabúar hlytu að vera, að villast ekki í þessum ósköpum. Við fórum fyrst inn í West- minster Abbey. — Sú kirkja er kannske frægust enskra kirkna, og víst um það, að við fáa staði eru jafnmargar þjóðminningar hnýttar meðal Breta, sumar fagrar, aðrar Ijótar. Það voru nokkrir synir hins heilaga Benedikts, sem á 11. eða 12. öld stofnuðu hjer klaust- ur, og bygging sú, sem nú er nefnd Westminster Abbey, var kirkja þeirra. Hjer sungu þeir þeim guði lof, qui in altis habitat, hjer báðu þeir fyrir landi sínu og hjer gerðu þeir í kyrþei yfir- bót fyrir misdáðir þjóðar sinnar. Og þeir sungu hjer og báðu og gerðu yfirbót í meir en þrjú hundruð ár. Svo kom lúterska apostasían. Undir stjórn Hinriks 8., líklega eitthvað í kringum 1535, voru hjer tekin hús á Bene- ¦diktína-munkunum, — meginþorri þeirra drepinn eins og þeir hefðu ?erið grimmir hundar, aðrir pint- *8ir eins og særingamenn, enn aðrir flæmdir burt eins og ódáða- menn. Tabernaklið var brotið upp og allra-helgasta sakramentið sví- Tirt, en guðshúsið fengið í hend- ur byltingaseggjum. Westminster Abber er enn í höndum mótmælenda: — ekkert eakramenti í altrinu, enginn ,.ei- lífur lampi" logandi fyrir framan það, enginn reykelsisilmur í loft- inu, engin helgra manna mynd á veggjunum nje í hliðarkepellun- um, enginn knjástóll handa þeim, «em langar til að krjúpa. A altarinu standa aðeins tvö kerti, sem sjaldan eru tendruð, en í gaflinum að altarisbaki blasir ?ið allmikil steinfellumynd (mos- «ik), af hinni heilögu kvöldmáltíð. tað er Herra vor að hinum síð- akta verði, þar sem hann deilir ít brauðinu og víninu með þess- *tm prðum: „Sjá, það er líkami minn, sjá, það er blóð mitt!" — Kynlegt að sjá slíka mynd í húsi, }>ar sem einmitt þessi líkami og þetta blóð hefir verið gert út- l«gt.») Skoðaranum finst hann koma hjer inn í eitthvert óheimlegt gím- ald; það andar að honum kulda og söngur hljómaði hjeðan bæði á degi og nóttu en bergmálaði frá hvelfingunum. — Nú hafa þessir tómleik. Ósjálfrátt hlýtur hann að' stólar staðið auðir um aldarskeið, spyrja einhvers svipað og konan j og girt fyrir kórinnganginn forðum: „Hvar hafið þjer lagt með snæri, en þá sjaldan hjer herra minn?" Hjer er ekkert sem.er sungið, villast um þessar hvelf- hægt sje að krjúpa fyrir, enda ingar raddir jafnframandi eins og krýpur enginn, ekkert, sem krefji tyrkneskur máni yfir helgu landi. þögn og lotningu, enda kjaftariVið stóðum þöglir fyrir framan hjer'hver upp í fasið á öðrum.! snærið um hríð. Loks sagði jeg: E'f einhver guð skyldi eiga heima „Kaþólíkarnir í Englandi skifta í þessu húsi, þá væri það helst nú aftur miljónum, Mr. Clark. — emhver panþeistiskur guð, sem á: Kannske rennur upp sá dagur heima alstaðar og hvergi. í kirkjunni hefir verið komið fyrir allmiklu af standmyndum. Aðeins er, eins og fyr var getið, samvitskulega forðast að hafa h.ier frammi myndir þeirra manna, sem með líferni sínu hafa borið uppi hugsjón kristindómsins, — ekki einu sinni mynd hins heilaga Benedikts, hvers synir bygðuþetta hús. Mótmælendur hafa djúpgróna andstygð á helgum mönnum, — það þarf ekki annað en virða fyrir sjer fílusvipinn, sem kemur á fólk við það að heyra, til dæmis, orðið dýrlingur nefnt. Aftur á móti er hjer mikið af lávarða- myndum. Þeir standa hjer í stutt- áður öldinni lýkur, að hinum eueharistiska konungi verði ekki framar meinuð innganga í þetta hús. Kannske eiga hinir mildu gregóríönsku tónar eftir að óma úr þessum kór áður langt um líður og fylla hvelfingarnar hjer uppi yfir." — Fiat! svaraði Mr. Clark, og þegar jeg leit á hann, sá jeg á yfirbragði hans, að hann mundi hafa beðist fyrir hin síð- ustu augnablik. — Á útleið leit jeg enn sem snöggvast augum yfir kirkjuna: Skamt frá okkur heyrðist masið í nokkrum flámæltum Ameríku- mönnum; nokkrir langhærðir út- lendingar, með slaufur, stóðu fyr- *) ii ¦ ¦ ¦ ¦ protestantismens lykke- iige evne til inkonsekvens". — — Gehindler. buxum, með langar hárkollur og ir framan lávarðana og gagnrýndu álíka merkissvip eins og þeir j myndgerðina gegnum cellulo'ide- hefðu skapað allan heiminn. En;brillur sínar, en þó kórónaði ekk- ert eins bmurleik þessa fornhelga staðar betur en þrjú gömul konu- tötur, sem sátu með löngu milli- bili frammi í kirkjunni og sváfu í bringu sjer. Frá Westminster-„klaustri'' til hinnar kaþólsku Westminster-dóm- kirkju (Cathedral) er varla meir en steinsnar. Dómkirkja þessi er ný eins og þeir tímar hjer í landi, að orðið kaþólskur 'ekki framar sje haft um óbótamenn eða vit- firringa, og enn ekki fullgerð fremur en útruðningur heteródox- íunnar. í smíðum, eins og hún er, en þó nothæf til guðsþjónustna fyrir áratugum, getur ekki annað tákn ljósara um endurvöxt enskr- ar kaþólsku. Byggingn er til að sjá hin stórfeldlegasta, og mjög til vandað, gerð í byzantiskum stíl og af mikilli listfengi. Strax í fordyrinu drápum við fingrum okkar, þyrstum eftir vígsluvatni, niður í fontinn og gerðum fyrir okkur hið heilaga krossmark. Enda þótt ^rúmhelgur dagur væri (NB.: undarlega kaþólskt orðatiltæki, kannske gömul þýð- ing á hinu kirkjulatneska feria) og borgin öll í gleðilátum utan um lord-mayor, þá var hjer verið að hámessa og við höfðum ekki fyr opnað kirkjudyrnar, en hinir unaðslegustu hljómar bárust okk- ur að eyrum frá fjölrödduðu, hefir getið sjer frægðarorð fyrir, '< ésýnjiegu kóri, en loftið þungt af en það eru allar dauðra-manna-! reykelsisilmi. Við komum inn ein- grafirnar. Er það venja að grafal^i^ ; j,a5 mmid, sem hinn allra hjer bretska tignarmenn niður í|ægsti deill hinnar rómversku gólfið; troða síðan niðjarnar á!messUj jjin heilaga líkamning beinum þeirra. Má svo segja að __ ()jgerbreytingin", consecratio, kirkjan sje öll útgrafin, og gerir transsubstantiatio), — var að þessi kumblamergð sitt til að auka | nef jast; _ mitt í víxlsöngnum á ömurleik hússins. Við Mr. Clark im^an forljóðinu (præfatio). — staðnæmdumst við gröf hins'gnrsiim corda! (upplyftum hjört- ókunna stríðsmanns (the unknovra ' unum) tónaði presturinn. Kórið warrior's); hrærir það margan að syaraði skært og fagnandi, svo koma þar; síðan litum við sem j 6marnir hrönnuðu loftið: Habemus snöggvast á hina nýorpnu gröf ad Domimjm! (Vjer höfum lyft Bonar Law's. 'þeim til Drottins). Presturinn aft- Við virtum síðan stúrnir fyrir enginn man framar eftir, fyrir hvað þeir hafa getið sjer frægð, — ef þá nokkur nokkurntíma hef- ir vitað Meðal þessara karla var sjerstaklega einn, sem við Mr. Clark skemtum okkur mikið að: Hann situr þar í hægindastóli, með bókrollu í hendinni, skelli- hiæjandi, eins og hann hefði verið að lesa Heljarslóðarorustu og breiðir út lappirnar líkt og djánk- inn. Þarna eru einnig líkneski af ýmsum bardagagörpum og herfor- ingjum, sem einhverntíma í fyrnd- inni hafa vaðið eld og brennistein eða barið á blámönnum, en eng- lega látnar vera að bisa eitt- neitt um. Einnig má sjá þarna myndir af hálfnöktum gyðjum eða valkyrjum eða einhverju þesshátt- ar fólki, og eru þær þá venju- lega látnar vera að bisa eitt- hvað við vegna menn. Loks sáum við þarna mikla greipimynd — (relief) — af spánverska flotan- um„ sem, einhverntíma endur fyrir löngu, hafði gert sjer ferð til Englands og skotið á það, en sú ferð annars ekki orðið til, fjár. Nú þykir víst flestum, sem ganga þar fram hjá, tími sinn of dýrmætur til að rifja upp það, sem satt kann að geymast um svo gamlar væringar. pá er enn eitt ótalið meðal þeirra hluta, sem kirkja þessi 'ur' hægt og hátíðlega innan frá háaltarinu: — Gratias agamus Domino Deo nostro! (Færum Drotni, Guði vorum, þakkir). — okkur kórstólana, þar sem Bene- diktínarnir sátu endur fyrir löngu. Við hugsuðum aftur til þeirra tíma, er hinn gregóríanski kór-' Fagnandi svar kórsins fylti hvelf- iii.garnar á ný máttugu hljóm- brimi: Dignum et justum est. — (pað er verðugt og rjett). Hvílíkt kór, hversu mjallhreinar, gull- skírar raddir, ,og hvíjík lofsamleg viðbrigði fyrir mig að heyra hjer aftur hinn blessaða lofsöng kirkju minnar, eftir vikulangt járnbraut- arskrölt! Síðan hóf presturinn f or- ljóðið: Vere dignum et justum est ...... etc. („Sannarlega er það reaklegt og rjett, sanngjarnt og heillavænlegt, að vjer ætíð og al- í staðar færum þær þakkir, almátt- ugi Faðir og eilífi Guð, af því að vegna leyndardóms þess, að Orðið ' varð hold, skín fyrir hugskotssjón- um vorum nýtt ljós ljóma þíns, —" o. s. frv.). Við krupum sinn í hvorum knjástólnum og hlýdd- vim á messuna til enda. Þrátt fyrir TÚmhelgina og alt lord-mayor-stússið var furðumargt í kirkju, fólk af ýmsum stjett- um, á ýmsum aldri, flestir kr.júp- andi, sumir handfjatlandi talna- bandið í djúpri bæn, aðrir fylgj- andi orðum prestsins og kórsins eftir bók sinni, en aðrir fallnir fram á ásjónu sína, tignandi. — Innanstokks er Westminster- Dómkirkja jafn frábrugðin West- minster-„klaustri" eins og þeir tímar eru tvennir og ólíkir, sem hafa lagt í þær anda sinn. Þótt Dómkirkjan sje mikil um sig hið ytra, þá er smáleikurinn í ÍRnanbúnaðinum þó furðu aug- ljós, og stingur í stúf við hið tröll aukna, þunga og bergdrangalega í arkítektóník Westminster-,klaust 'ursins'. í stað viðamikilla veggja langs og þvers í W. A., skilja hjer raðir af grönnum súlum af- deilingarnar framundan hliðarkap- eilunum frá miðkirkjunni, sömu- leiðis er hjer miklu bjartara. Sín kapellan er hvoru megin við há- altarið. Sú til vinstri er tileinkuð hinu Helgasts Hjarta, en þangað leita þeir, sem þarfnast þess að sökkv. sál sinni í tilbeiðslu og aðdáun á hinum æðsta kærleik, og fá þar harmabætur. Kapellan til hægri er helguð Guðsmóður. Á þessari kirkju er enginn rusla kistubragur, >engir lávarðar, engar dauðramannagrafir, engar val- kyrjur, enginn spnáverskur floti. Einu myndirnar sem jeg minnist þaðan eru af hinum fjórtán stöðvum krossgöngunnar, — leið Herra vors úr dómhúsinu, um Golgatha, til grafarinnar, — klappaðar í hvítan marmara „Ite, missa 'est!" Gtiðsþjónustunni er lokið, prest- ! arnir og díakónarnir stíga niður ! altarisþrepin og hverfa út úr kórnum í fylgd kórsveinanna. — Smám saman standa kirkjugestir á fætur, signa sig og krjúpa fyrir tabernaklinu áður en þeir fara. Margir verða eftir þótt messunni sje lokið, þéir færa sig aðeins úr stað yfir í hliðarkapellurnar, til þess að Ijúka þar bænum sínum, sumir til vinstri aðrir til hægri. Kirkjan angar enn af reykelsi; frammi fyrir altarinu þar sem hið allra-helgasta er geymt, brennur ofurlítið rautt ljós; það blaktir þar um skarið, mitt í hinum un- aðslega hljóðleik, stundum til hægri, stundum til vinstri; það er hinn eilífi lampi. En í hliðar- stólunum þar framundan sitja n.okkrir prestar og mæla fram brevíar sitt á víxl, vers eftir vers, en eintóna raddir þeirra fljettast snman við sitt eigið bergmál ofan íir hvelfingunum, og þetta lætur í eyrum þeirra eins og Zephyr eða vatnaniður. Halldór Kiljan Laxness. Khama konungur. Fyrir mörgum árum kom maður hlaupandi inn í þorpið Shoshong í Suður-Afríku, meS þá. fregn, að þangaS væri rjett ókomin einhver óþekt vera í manns mynd. Skrokk- urinn væri allur hlutinn klæðum og andlitið ekki svart. Á þeim slóöum haföi slík vera aldrei sjest áður. ÞaS varð uppþot á meSal þorpsbúa, vegna ótta og eftirvæntingar. „Við förum til konungsins!" hrópuðu þeir; „hann verður að taka á móti þessum ókunna gesti." Konungur Bamangwato-kynstofns ins hjet Sekhome. Hann var ekki aðeins konungur, heldur og nafntog- aður töframaður. Engum var betur að treysta, en honum, til að flæma þessa ókunnu ókind burtu. Bogginn og rembilátur lagSi hann. af stað sufiur á bóginn, og með honum elsti sonur hans, Khama, sem þá var 12 ára gamall. Hin ókunna „vera" var Davíð Livingstone! Ungi pilturinn virti ókunna mann inn vandlega fyrir sjer. Af and- liti hans ljómaöi rósemi og góðvild; vondur ma?5ur gat ekki haft svona falleg augu; og aldrei hafði hann sjeð svona vingjarnlegt bros. Á leiðinni heim til þorpsins gekk bann við hlið ókunna mannsins, og um kvöldið tók hann vel vinsemdar- atlotum hans. Og aldrei fjekk hann nóg af að skoða farangur hans. Það var þó einkum einn hlutur, sem honum fanst einkennilegri en alt annað: ofurlítill „böggull", me8 wörgum blöðum ,sem opna mátti og leggja saman. Og þaS undarlegasta var, að það var eins og „böggull- inn" talaSi vi8 Livingstone, þó að ekkert heyrðist til hans. Og hann talaði um svo góðan föður, og um einkason hans, Jesúm Krist. — Það var sem sje biblían, sem Living- stone las í og skýrði fyrir heima- mönnum, eins og hann ávalt gjörði, meðan hann dvaldi í Afríku. Khama gleymdi aldrei þessum samfundi þeirra Livingstones. Þessi fáu orð hins einkennilega manns og þó einkum hinnar undursamlegu bókar, gagntóku hann svo, aS hann einsetti sjer að fá hana sjálfur „til -/iðtals". — Fyrstu leiðbeiningarn- ar fjekk hann þarna hjá Living- stone. Seinna kyntist hann Moffat og Mackentzie. Þeir settust að í Shoshong-þorpinu og geröu það að miðstöð kristniboðsstarfsins um þær slóðir. — Um tvítugt var Khama skírður og kona hans. Khama var ekki gerSur úr nein- um algengum efniviö. — Það eru tveir menn að blökku kyni, sem hafa áunnio sjer ekki aðeins heimsfrægo, heldur og fullkomið traust og al- menna aðdáun. Það eru þeir Booker T. Washington og Khama. — Þegar hann var^ungur, átti hann aS fara með nokkrum reyndum hermönmun að vinna á tígrisdýri, sem lengi hafKi unnið ýmsan óskunda. Hann fylgdist nú með hermönnunum, og á hverju kvöldi heyrði hann þá segja, að næsta dag skyldu þeir fella dýrið. En þá nótt — og hverja nóttina eftir a8ra — varð það bæði mönnum og skepnum ai$ bana. Eitt kvöld »em

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.