Morgunblaðið - 24.12.1923, Blaðsíða 8

Morgunblaðið - 24.12.1923, Blaðsíða 8
JÓLABLAÐ MORGUNBLABID Egill ritstjóri sneri sjer enn frá glugganum og leit með undrunarsvip á Þorbjörn. Honum kom þetta svar algerlega á óvart. Hann virti Þorbjórn fyrir sjer um stund. Bninin hafði aukist, festudrættirnir kringum munninn dýpk- að og skýrst. Var Þorbjörn að verða honum of- jarl? — Því ætti það ekki að geta orðið ? spurði rit- stjórinn meS hægð. — Þá yrði ,.Dögun" að skifta gersamlega um stefnu. Nú 'leit Þorbjörn upp. — Skifta um stefnu! Hvað áttu viS! Auð- heyrt var, að ritstjórinn var meira en lítið hissa. raunum nokkurra hálfbrjálaðra manna úti um heim. Til þess hefi jeg lifað of lengi og reynt of margt. Pað varð ofurlítil þögn. Þá sagði ritstjórinn aftur: — Það er þá þetta, sem þú hefir lært á síð- ustu árum, Þorbjörn. —¦ Já — og jeg tel það mikilsverðustu þekk- inguna, sem jeg hefi fengið á æfinni. — Þegar þú byrjar, kona mín, þá hætti jeg. Við þig er mjer ekki til neins að þrátta. Þau hlógu öll. Það varð úr, að þau fóru vestur fyrir íþrótta- völlinn og suður á Mela og síðan heim Suður- götuna. Þorbjörn þurfti margs að spyrja á þeirri leið. Þau mættu mörgum og hann spurði einhvers um hvern mann. Hildur grenslaðist eft- ir því að lokum, hvað hann varðaSi um alt Þú ætlar ef til vill að fara að beita þessarí! þetta fólk. þekkingu hjer heima? — Ef jeg geri nokkuð, þá verður það eitt- hvað í þá átt. Eftir því, sem jeg hefi heyrt hjeð- — Jeg á við það, svaraði Þorbjörn, að jeg gæti an að heiman og lesiS í blöðunum ykkar, þá aldrei tekið að mjer ritstjórn þess blaSs, sem sýnist mjer ekki veita af, að eitthvað sje hreins- berst fyrir hagsmunum fárra manna, og það að til hjer í bæ. þeirra manna, sem eru þjóðfjelaginu hættuleg- — Nú — ekki öðru vísi! Þú ætlar að stofna ir menn. i hjer jafnaðarmannaríkið ! — Hverjir eru það? — Minsta kosti að vekja til umhugsunar um — Þeir, sem raka til sín peningum á ranglátan það. hátt. ¦— Pyrir hverra hagsmunum vilt þú berjast? spurði ritstjórinn með sömu hægðinni. — Þeirra, sem nú eru undirokaðir og forsmáð- ir — en gera þó alt. — Hverjir hafa svona einkennilega aðstöðu — kúgaðir og forsmáðir en afkasta þó öllu? — ÞaS eru verkamenn þjóðarinnar, alþýðan. Eitstjórinn strauk hendinni um ennið því líkt seni hann skildi ekki til fulls þessa skýringu Þorbjarnar. Síðan sagði hann og hæglætið var horfiS úr röddinni: - — Þú hefir skift um skoðun á síðustu árum, Þorbjörn. — Finst þjer það svo furðulegt? Þó er það ekki rjett, að jeg hafi skift um skoðun. Jeg hefi aðeins opnað augun og horft í kringum mig. — — Þú ert að lesa „Socialdemokraten", sje jeg er. — Mjer finnast hin dönsku blöðin lítils virði, þegar um er að ræða hið eina nauðsynlega — umbætur þjóðfjelagsins. Bitstjórinn leit snöggvast hvössum augum á Þorbjörn. Eins og leiftur flaug það um hug hans, að þarna sæti maðurinn, sem hann hefði að mestu leyti sjeð fyrir frá barnsaldri, kostað til margra ára náms og verið faðir fram að þess- um tíma — og nú væri hann orðinn mótstöðu- maður hans, minsta kosti í skoSunum, og þá væri skamt til verkanna. Hann sagði með kulda- votti í röddinni: — ÞaS lítur xit fyrir, að þjer geðjist vel að skoðunum jafnaðarmanna. Jeg var að líta á blaSaböggulinn, sem þú komst með heim,' og sá þar ekkert annað en svæsnustu jafnaðarmanna- og kommunistablöð. Jeg get ekki neitaS því, að mjer þótti það dálítiS kynlegt. Jeg hugsaði, að þú veldir þjer andlegt samneyti með öSrum sjáum sólarlagið. Þn kemur með okkur, Hildur. en þeim, sem jeg kalla skrílræðismenn. Þeim kom saman um að ganga vestur Tún- — Skoðanir j^fnaðarmanna hafa opnað mjer götu, vestur í sólina, sagSi Hildur. VeðriS var útsýn yfir þetta meinblandna og rotna líf þjóS- { óumræðilega yndislegt, kvöldið fagurt ekki síður anna. Og jeg veit, ritstjóri, að framtíðin er í hugsjónum jafnaðarmanna, því að þær hug- sjónir byggjast á rjettlæti. Mjer sýnist ekki annað sigurvænlegra en að vera í samræmt við rjettlæti framtíðarinnar, sannleika framtíðar- innar. Eitstjórinn fór aS ganga fram og aftur og steig óvanalega þungt til gólfsins. — Hver. hefir spúð þessari vitleysu um rjett- lætið og sannleikann í þig, Þorbjörn? — Jeg hefi horft út um heiminn þessi síðustu 3 ár og sjeð viðleitni mannanna til þess aS bæta misrjettið, sem þeir búa nú við. Eina skyn- samlega leiSin er það, sem jafnaðarmenn hafa flarið. Allar aðrar hafa leitt út í ógöngur og dauða. Jeg get ekki lokaS augunum fyrir þessu. Jeg get ekki sjeS, að nokkrum sje það unt. — Þjer finst ef til vill mikið koma til djöful- æSisins þarna austur í Eússlandi? — Já — stórhrifinn af því! Það er stór- feldasta máttarverkið, sem unnið hefir verið á síðustu öldum. Sagan getur ekki um neitt jafn dýrlegt tákn þess, hvað hægt er aS gera, á að gera og verður gert, þegar þjóSirnar varpa af sjer mörg hundruð ára fjötrum, þegar alþýðan vaknar, stendur saman og tekur rjett sinn. Jeg veit, að þú viSurkennir þetta, ritstjóri, begar þú hugsar þig vel um. — ViSurkenni þetta, Þorbjörn! Nei — síður en svo! Jeg læt ekki hrífast af fávíslegum til- — Það virðist ekki vera þörf á-því, Þorbjörn. Þeir menn eru þegar til hjer, sem eru búnir aS koma því til leiðar, aS verkamannastjettin er orðin ósanngjörn og gerir lítið annan en heimta. Mjer sýnist, að eitthvert göfugra verk- efni bíði þín hjer, en aS afvegaleiða alþýðuna. — ÖU umbót hefir í fyrstu veriS nefnd af- vegaleiðing af þeim, sem ekkert sjá út úr skjald- bökuskel afturhaldsins. Eitstjórinn leit í annað sinn hvössum augum á Þorbjörn og sagði um leið: — Þú ert ef til vill að gefa í skyn, að jeg sje einn í skjaldbökuskelinni? — Mjer virSist þú tala þannig nú. Og jeg hefi sjeð á „Dögun", að þú skrifar þannig. Jeg dæmi eftir því. Egill ætlaði að svara, og það svar átti ekki aS verða nein blíðmæli. Honum fanst Þorbjörn ekki hafa unnið til þeirra. En rjett í þessu kom Hildur inn í skrifstofuna og brosti til þeirra beggja. Það bros lægðí rótið, sem komið var á hug ritstjórans. Svar hans til Þorbjarnar kom ekki í það sinn. Hildur vjek sjer aS manni sínran með b^ftpnni orðum: — Hvað getum við gert Þorbi'-ni til skemt unar í kvöld, Egill? Ekki megum við láta hon um leiðast fyrsta daginn, sem hann er hjá okkur. Þorbjörn stóð á fætur og lagSi höndina a öxl Hildar um leið og hann sagSi: — Þú ætlar þó ekki að fara að leika við mig eins og barn? Og meira að segja hvetja aðra til þess! — Mjer leiSLst að sjá þig sitja hjer alvarleg- an og þögulan eins og þú værir kominn í líkhús. Eitstjórinn stóð nú líka upp. — Við tökum okkur gönguferð um bæinn og en morguninn. Það var eitt þeirra sumarkvölda í Eeykjavík, sem tungan á engin orð til að lýsa, enginn bugur getur gripið, sem ekki hefir fengið dýrð þess inn í sig, enginn málarapensill getur náð, en lætur þá, sem njóta þess, alt í einu finna til þess, að mennirnir eru meira en duft og aska, lífið alt, dauSinn ekkert. — Jeg get ekki skilið, að nokkrum bæjarbúa detti í hug að ganga til svefns í þessu veðri, sagði I>orbjörn, þegar þau höfðu gengið um stund. — Þn ert nýkominn heim, Þorbjörn, sagði ritstjórinn, bæði í gamni og alvöru. Pyrst í stað finst þjer alt fagurt hjer. Eftir nokkur kvöld gengurSu hjer um göturnar og tekur ekkert eftir sólarlaginu. — Jeg vona, að smásálarskapnum og andleys- inu hjerna takist ekki að gera mig að sama drumbinum og þeim, sem hjer ráfa hugsunar- og sjónlausir um Ineinn. — Þjer liggur ekki sjerlega vel orS til okkar, sem höfum setið heima, mælti ritstjórinn bros- andi. Viltu ekki kynnast okkur ofurlítiS meira, áður en þú fellir úrslitadóminn ? — Þorbjörn er ungur og heitur, skaut Hild- ur inn í. Það er hlutverk æskunnar að finna að, vekja til umhugsunar, brjóta í bág við það, sem fyrir er og finna nýtt. Og hverju orði er það sannara, sem Þorbjörn segir um ykkur leiðtogana hjerna. ÞiS eruð reglulegir drumbar. — Jeg á ef til vill eftir að vinna með því eSa fyrir það. ÞaS getur komið sjer vel að þekkja það. Saga þess er saga bæjarins. Um leið og þau voru að fara inn í húsið, kom gamall skólabróðir Þorbjarnar í fasiS á þeim. MeS honum fór Þorbjörn út í bæ og kom ekki heim fyr en löngu eftir miðnætti. Egill ritstjóri gekk inn í skrifstofu sína. — Hann hafði ásett sjer um morguninn að skrifa grein í blað sitt áður en þessi dagur væri lið- inn. Og nú var annaðhvort 'að hrökkva eða stökkva. Hann gekk um gólf um stund og setti á sig helstu atriðin, sem hann vildi minnast á. Þá varð honum litið á blaðið, sem Þorbjörn hafði verið með og skilið eftir. Um leið mintist hann samtals þeirra áður en þeir fóru út. Hann rifj- aði það upp fyrir sjer, orð fyrir orð, einkum þó það, sem Þorbjörn hafði sagt. Hann gat ekki við þaS ráðið, að honum varð órótt, er hann mint- ist orða Þorbjarnar. Það var lítill vafi á því, hugsaði ritstjór- inn, að Þorbjörn hafði sýkst af þeim skoSun- um, sem nú voru að valda mikilli óhamingju og margskonar menningar-hruni í veröldinni. — Hann hafði virtst vera einlægur í tali, þegöi hann ræddi um það mál áSan. . Og þetta var maðurinn, sem hann hafði reMst á af tilviljun, þá lítinn' dreng, umkomulausan og einstæðan, og tekið í sína vernd. Hafði hann aliS snák við brjóst sitt? ESa var þetta aðeins augnabliksvilla ungs manns ? Eitstjórinn gekk hratt um gólf og varS enn órórra. Hann mrntist samtals við konu sína um það leyti, sem Þorbjörn var að ljúka prófi og full- v'.'st var, að hani1 mundi koma heim bráðlega. Hann mundi, að Iiann hafði sagt við hana eitth'-'.'ð á þá leið, aS hann bygði mikið traust á Þor-'irni, að harin hefði hugsaS honum veg- lega og ábyrgðarmikla stöðu meðal þeirra manna, sem sameina þjóðina í gcfugu, friðsömu þróuiiarstarfi. Hann mundi, aS hann hafði látið það í ljósi, að hann hlakkaði til að fá hann heim. Nú var hann kominn — fullur starfsþors og áhuga, brennandi af þrá til að vinna. En glat- aSur samt, ef hann ætlaSi að snúast á sveif með þeim mönnum, sem leiddu þjóð sína út á refil- stigu stjettarígsins og sundurlyndisins. Eitstjórinn hugsaði lengi um Þorbjörn, en settist að lokum í stól sinn, þreyttur og dapur- huga. Hann fann, að hann gat ekki byrjað á greininni í þetta sinn, og gekk til hvílu stuttu •áðar. Framh. frá fyrri síðu. starfi sínu vegna vanheilsu. Ea þo að hann sjálfur liafi orðið fyr- ir áfalli, langar hann til að gleðja aðra, og það er trú mín, að með fögrum hljómum takist honum að vekja heilbrigða gleði hjá öðrum. Það er ósk mín og allra þeirra, sc-m þekkja tónskáldið og unna lögum hans, að hann nái fullri heilsu og geti brátt helgað sig læknisstarfinu, og altaf haldið á- fram að vera tónskáld. Bj. J. I öögun. í vökulok, er ljósið slökt Óg leggur föli dagsins spor; í liðna tímans sæ er sökt hans söng og stríði, — en „faðir vor" er þulið hljótt við mímið dökt, uns heimi dvínar vökuþor. Svo ríkir nótt, en sefur sveit við sortans bar©, en til er það að stöku náttbæn hljóð og heit í himináttir brýst á stað. Sá leysi úr, sem lausn þess veit: á lífið nokkra miskunn að? pögn. — Bíðum hægan, vonin veit hvar veröld ljómar kærleiks glæst, þótt mörg sje röst tíg löng sje leit að landi því, sem blánar fjærst; en gætu allir eygt þá sveit, þá óðar mundi á Vígin sæst. Sú bygð er gu'ös, þótt göfgi hans menn gjarnan efi, þá er víst, að sjerhver tegund „syndugs manns" án sundurdráttar þar er hýst. Að sjálfu hjarta sólgjafans mun sorgarbarni hverju þrýst. Um flókin próf og drýldinn dóm, þeir drottni helga ræðu og sálm, hann blessi dygga, en reiðum róm hann reki breyska í vos og hálm. í nótt jeg heyrt hef annan óm, tef æðstan fundið kærleiks málm. Sá mikli valdur Hfs og Ijóss að líkn og mildi' er ölluii: jafn, op; hverju sýli syndar-óss hinn sama ætlar skut og stafn. Hann les ei vottorð hnjóðs nje hróss;. og hirðir ei um flokk nje nafn. I Nú dagar. — Guð jeg þakka þjer a'ð þessi nótt í landsýn gaf þá óskafold, sem fegurst er, því fært mun aftur sama haf. Og hjartafriðinn færði mjer hin fyrsta nótt, sem efinn svaf. J. Stjörnunótt. Jeg hefi lífs og ljóssins yl löngum til þín sótt vítt og breitt um himins hylr helga stjörnunótt. Ekkert þekki jeg æðra þjer, undurfagra kvöld, þegar í leiftri af ljósaher ljóma himins. tjöld. Hugur minn undrast, hjartað fær hlýja draumsins ró. — Efinn, sem þar oftast nær inst í fylgsnum bjó, brennur fyrir bjartri sýn bláhvolfs yfir geim. Blíðlega stjarnabros mjer skín. bendir á veginn heim. — P. P. -^x- i^-L

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.