Morgunblaðið - 15.08.1952, Blaðsíða 2

Morgunblaðið - 15.08.1952, Blaðsíða 2
LI MORGVNBLAÐIÐ Föstudagur 15. ágúst 1952 rjár sfórmgrkar nytjaplönfur dafna vei hér á iandi j Runns me§ stórum berjum, iýpínyr, sem bæla jarivegiiiii og áiílleg melgrastspnd ÞEGAR Hákon skógræktarstjóri fór vestur til Alaska haust- ið 1945, til að kynnast þar skógum og öðrum nytjagróðri, og safna fræi af þeim tegundum, sem horum leizt bezt á til nytja og'ræktunar hér á lantli, hafði hann heim með scr nokkrar tegundir nytjapkyitna til gróðursetningar og reynslu hér heima, eins og áður hefur verið skýrt frá hér i blaðinu. Nýlegá hafði hann orð á því við ritstj. blaðsins, hvað liði þessum nýgræðingi, sem hann hafði haft með sér að vcstan, hvernig honum reiddi af í hinu íslenzka gróðurríki. Hefur hann ritað eftirfarandi grein um þrjár þessara nýju teg- unda, er hann telur muni geta orðið til mikilla nytja hér- lendis, en þaö er melgras sera vex í samíelldu kyrrstæðu gróðurlendi, lúpínutegund, sem dafnar hér ágætlega og herjarunni, sem ber stærri ber, en nokkur önnur berplanta er vex hér. ".-. ''*¦'"' Er menn lesa eftirfarandi stutta gremargerð Hákonar, um þessar nýju tcgundir, er það sérsiaklega eftirtektarvert, hvcrsii Ioftslag er kait.í heimkynnum þeirra, og þar af leiðaháhöruggt að sumarhitinn er hér nægjanltgur, til þess að gróður þessi geti örugglega dafnað hér og tekið eðliiegum þroska. Enda eru berin sem vaxa austur í Múiakoti og ekki hafa enn fengið íslenzkt rafn, orðin fullþroskuð á þessu sumri. Hér er grein Hákonar: 3UTSTJÓRI Morgunbiaðsins hef-< ¦ur beðið mig áS~skýra ofurlítið ícá vexti og þroska nokkurra plantna, sem ég flutti með mér Jiingað heim frá Alaska haustið 1945, er ég hafði dvjalið. við fræ- ÆÖínun þar um ííma. ' ÁstæSan til .þess, að ég tók |»essar jurtir með, var fyrst og fremst sú, að mér leist vel á þær ¦og fannst þær mundu ef til vill jgeta orðið að nctum hér heima. Ennfremur gæti það haft nokkra Jjýðingu fyrir vöxt Alaskatrjáa liér á landi, er fram líða stundir, -að lággróðurinn úr heimkyrmum Jieirra fylgdi taeim eftir. ViB SAMNEFNUM ÍSAFJÖRÐ Plönturnar voru allar teknar i CollegefirSi, en hann gengur xtorður af Prince Williamsflóa á miðri suðurströnd Alaska. Col- Jegefjörður er á stærð við Hval- íjörðinn og svipar til hans á ýms- •an hátt. Fjöllin umhverfis College íjörð eru samt miklu hærri en J>au, sem eru við HvalfjörSinn, •og 6 allmiklir skriðjöklar ganga aiveg ofan í sjó í Collegefirði. Með hverj'u útfalli streyma ís- Irirannir út fjörðinn, og kæiir það loftslagið eigi alllítið. Enda voru næturfrost þriðju hverja nótt, er ég dvaldi á þessum slóSum fyrri Muta septernber. Collegefjörður liggur frá norðri -til suðurs og 61. breiddarbaugúr- inn gengur þvert yfir mynni Jians. Fjörðurinn er alls um 36 ¦fcm á lengd en um 4 km á breidd. Þess má geta að norðurtakmörk íjitkagrenisins liggja um botn íjarðarins. Víðast er sæbratt við ijörðinn, og svo yar á þeim slóð- tm, er ég safnaði fræi, en það var um 7 km'Thhan við mynnið á vesturströnd- íjarSarins. SKÓGURINN NÆR-Í 500 M MÆB YFIR SJÁVARMÁL Þegar í land er komið, íekur vio mjó fjara og nokkur stallur ofan við hana, en síðan snarbratt- -ar brekkur, sem vaxnar eru þétt- iim skógi, og nær skógurinn í 400 —500 metra hæð. , Þar fyrir ofan' er elrikjarr, en 'upp af því er nærri gróðurlaust. -Skógurinn er geisi stórvaxinn xieðst í hlíðum, en lækkar er ofar dregur. Hér vex 'einkum sitka- gceni, en innan um er mikið áf f jallaþöll, og eftir því, sem ofar dregur, kveður meira að henni, .nnz hún verður nærri einráð við eMu skógamörk. Ennfremur eru þarna fáeinar márþallir á stangli, en sýnilegt erj að sú trjátegund hefur komið á jeftir hinum og er ao vinna imdir sig landið að einhverju ÍeytT. . .',.; ^. ,,, voru niður í fyrra. Melgresið heí- ur iíka tekið vel við sér, en þess er ekki að vænta, að það beri :!ræ fyrr en að ári. BERIN í ÞVSRMÁL Á VIÖ „TÚKARL" Bcrjarunninn, Rubus specta- biiis, hefur náð ágætuni þroska i Múiakoti, óg nú er ég var fyrir TVO GROÐURBELTI MILLI FJÖRU OG SKÓGAR í fjörunni mætir manni ein- kennileg sjón. Næst sjó er mjótt Ijósgrænt belti, en upp af því annað nokkuð breiðara og blátt að lit. Upp af bláa beltinu reisir skóg- urinn sig, hár og dökkur. Ljósgræna beltiðier melgresi, Elymus moilis, er svipar mjög til venjulegs íslenzks melgresis. En sýniiegt er, að það vex við ólík skilyrði, því að þarna er t. d. alls ekkert sandfok, og melurinn myndar því ekki hóla og þúfur, eins og íslenzki melurinn er van- ur. Bláa beltið er úr lúpínum, Lu- pinus nootkatensis, og er um 3 —4 metrar á breidd, en skógur- inn hleypir lúpínunni ekki lengra inn á landið. Lúpínur vinna köfnunarefni úr loftinu, og eru því ailsstaðar taldar ágætur nytjagróður sakir þess, hve mjög þær bæta allan jarðveg. Þar sem þessi lúpínutegund óx við jafn erfið veðurskilyrði og þarna eru, datt mér í hug, að sjálfsagt væri ao reyna að hafa hana með til íslands. Tók ég því bæði fræ og jarðstöngla af lúpínunni og mel- gresinu og flutti með heim. BERJARUNNINN VÆNI Inn í skóginum voru margs- konar tegundir runna, blómjurta og grasa, sem ég tók einnig meS, en ég tel ekki ástæðu til að tala að sinni um nema eina þeirra, en það er runni af sömu ætt og hrútaberin okkar. Sá runni heitir á ensku Sal- mon berries, en nefnist Rubus spectabilis á rnáli grasafræðinn- ar. Hefir honum ekki verið gefið neitt nafn á íslenzku, en ýmist hefur hann verið nefndur laxa- ber eða Alaskaber, og er hvorugt gott. Þetta er ágætur berjarunni og ber ali.stór fagurrauð blóm. Nú höfum við haft þessar plöntur undir höndum i 3 ár, og þær vaxa allar og þrífast vel, bæði austur í Fljótshlíð og á ýmsum öðrum stöðum, m. a. í Reykjavík. Á 6,1, ári var sett upp girð- ing á Þveráraurum á landamerkj um Múlakots og Eyvindarmúla. I þá girðingu hefur veríð fiuttur ýmiskonar gróður frá Alaska, þar á meðal bæði lúpínan og melgres- ið. Hvorugt lætur mikiS yfir sér enn sem komiS er, og engu skal spáS um framtíð tegundanna. Eh það er góðs viti, að lúpínan sáði sér út strax á fyrsta ári, og nú má finna nokkuð af fræplönt- um umhverfis hnausana, er settir austan i vikunni scm leið, var Hákon Bjarnason mikið af fullþroska berjum a honum. Berin eru stór, rauð og gómsæt, en nokkuð vatnsborin.' Hin stærstu eru á stærð við' tveggja krónu pening. Runnarnir' bera ekki ávöxt fyrr en þeir eru um 4—5 ára, en plantan sjálf vex mjög ört og breiðist út með rót- irskoíum líkt og hindber. Mun hún því hægíega geta orðið ill- gresi í görðum þar sem hún er ekki hirt vel. LÚPÍNURNAR OG MELGRESIÐ Af þcssum þremur íegundum bind ég mestar vonir við lúpín- una, því að' hingað til hefur okk- ur sárlega skort plöntur, sem vinna köfnunarefni úr loftinu. Og takist ræktun hennar vel á Þveráraurum, má efalaust hafa stórkostleg not af henni víða annarsstaðar, er fram líða stund- ir. Framtíðin verður að skera úr því, hvort Alaskamelgrcsið hafi nokkra yfirburði fram yfir ís- lenzka melgresið. En berjarunn- inn verður skemmtileg viðbót við hina ávaxtafátæku íslenzku flóru. Honum er eðiilegt að vaxa innan um sitkagreniskóga, og ber hann ávöxt hvar scm hann fær nóg ljós og skjól. Auk þessa eigum við 5 aðrar tegundir af Alaskaplöntum frá þcssu ári, en því miSur tókst mér ekki aS halda lífi í tveim gras- tegundunum, sem ég var með. Þegar Einar Sæmundsen kom frá Alaska, hafði hann einnig með sér nokkrar tegundir plantna, sem mér hafði ekki auðnast að ná í, en þær tegundir eru enn skammt á veg komnar. Hákon Bjarnason. TVEIR enskir þjóðfclagsfreDðing- ar, B. Seebohm og G. R. Lavers, hafa tekizt á hendur skemmtilega rannsókn á því, hvernig Englend- ingar r.ota frístundir síner. I þessu skyni höfðu þeir 975 einka- samtöl við ýmist fólk, en þótt varla sc hæg't að segja, að sú að- feið gefi okkur niðuistcður, scrn algerlega sé byggjandi á, þá ma taiargt af beim !&3ra um ýinisie^t í Englandi nútímar.s. ^NGLENOINGAR VEðjYLÍLAÞJÓB Ymiss konar vcðmái eru aða!- skemmtun Englcndinga, eins og kunnugt er. Það hefui' komið í Ijós, að þeir eyddu 735 milljón pundum á þennan hátt árið 1949, en tíu árum áður cyddu þeir að- eins 361 mi'lj. Langmesi veðjd þeir á hesta eða alls 450 mi!J,i. punda! Hins vegar veðjuðu þeir 200 milíj. punda á hunda, cn áhUg inn á hundahlaupi fer nú hrað- minnkandi í Englandi. Og það mun vekja mikla íurðu, að Eng- lendingar veðjuðu aðeins 67 millj. punda á knattspyrnuleiki. MJNNKANDI TSÚARÁHUGI Trúaráhuginn íer minnkandi, staðhæfa þjóðíelagsfræðingarnir, en það hafa skýrslur einnig sýní, en í þeim segir, að kirkjusókn sé mjög lítil. Menn ta!a m.cð virð- ingu um siðfræði kristindómsins, en eru frábitnir öllum kreddum í þeim efrmm. Oft líta menn van- trúaraugum til prestanna. Þeir eru álitnir hreinraiktaðir veraid- arhyggjumenn, sem valið hafa ævistarf sitt vegna gróðravonar og svo þess, hversu rólegt starfið sé, en ekki vegna eldheits trúar- áhuga. Stundum stafar þetta al- monningsálit af því, að í ljós hef- u.r komið, að þeir, sem kirkju- málunum stjórna, ,,eru ekkcrt betri en fólk er flest", og veldur þetta minni virðingu fólks fyrir trúnni. Meðal verkalýðsins kem- ur fáfræðin um kristindóminn einnig til greina, og verður að taka hana með í reikninginn. MIKIL ÁFENGISNEYZLA Hvað áfengisneyzlunni við kemur þá er það ekki fjöidi þeirra afbrota, sem menn fremja í ölæði, er vekja aðallega eftir- tekt þessara tveggja þjóðfélags- fræðinga. Enda er það fremur sjaldgæft í Englandi, að menn séu út úr drukknir. Hins vegar eru hófdrj'kkjumcnn geysifjöl- mcnnir. Englendingar eyða meira en fimm sinnum meiri pening- um í áfengi en t. d. í bækur og blöð. Og meira en tuttugu sinnum Njésnaraskelkur LUNDÚNUM. — Bla'ð tékknesku kommúnistastjórnarinnar, Rude Pravo, hefir varað embættismenn og flokksmenn almennt viS aS vera of opinskáir, þar sem hætt sé viS, aS „óvinir fólksins" geti heyrt orð þeirra. Öllum upplýs- ingum megi beita til mikils tjóns fyrir ríkið. Blaðið sagði enn fremur, að tugir njósnara hefðu verið gerðir óskaðlegir að undanförnu, en enn væru margir hættulegir. Þrír leiðtogar tékknesku æsku- lýðsfylkingarinnar hafa nýlega verið reknir að sögn blaðsins. Þar í hópi er foringi samtakanna, sem gefinn var að sök „fjand- skapur við æskulýðsfylkinguna". p » p miélm mejraen þeir leggjafyrir í bönk- úm: landsins. 340.000 manns eíru sínlít og heiiagt önnum kafnir við að frarnreiSa cg selja áfengi, og er þaS 50% fleira fólk en vinnur við gas-, vatns- og rafmagnsþjóh- ustuna. Þessir tveir menn áiíta, aS þessi mikia áfengisneyz!a stafí aS miklu leyti af hinni gífurlegu auglýsingasíarfsemi, sem rekint er í sambandi við áfengið. Margs konar drykkjaföng eru sögð bæðí holl pg nærandi. Og þeir áiita, að það vanti tilfinnanlega and-. roður gegn áfengisneyziunni. Einnig þarfnast Engiendingar nyrra veitingahúsa, þar sem leik- in cr góð hljómlist og völ er á cðrum góðum skemmtunum. Enska kráin er neínilega nokk- urs konar fundahús, o.g er það> ekki sem ákjósanlegast frá sjón- ai miði bindindisstarfseminnar. Hvað heiðarleik a'.mcnnings viS keraur þá eru þjóðíclagsfiæóing- arnir sannfærðir um það, að hann er á háu stig'i, einkum í sambandi við verzlun og' viðskipti. En þó er ýmiss konar smáhnupl mjög algengt þar. Og þó að maður verði að gæta þess að ýkja þessa smáiesti ekki, spá þeir ekki góðu: um frsmtíðina, því að það er aðai. lega ungt fólk, sem gerir sig sekt um þessi smáhnupl og gripdeildir. æcioi i jeppi Framh. af bls. 1 HJÚKRUNARKONA í FERÐAMA?íNAHÓPI Þegar þetta gerðist var komiS nær miðnætti. Svo heppilega vildi til að ferðafólk í langferða- bíl bar að. Þórarinn stöðvaði bíl- inn og bað um aSstoð. — Meðal farþeganna í bílnum var hjúkr- unarkona frá elliheimilinu Grund í Reykjavík, Dagný Welding, sem er þýzk. Hún gaf sig þegar í staðí fram. Hlynnti hún að konunni og barninu, en Þórarinn skólastjórl ók bílnum hægt heim að Egils- stöðum. SKILÐI Á MILLI í BÍLNUM Ari Jónsson, héraðslæknir á Egilsstöðum tók á móti frú Sig- rúnu og þar sem bíllinn stóð á hlaðinu skildi hann á milli. Því næst voru móðir og barn, sem var 14 marka stúlka, 53 sentim., lögS inn í sjúkraskýlið að Egils- stöðum. Ari Jónsson,. læknir, sagði Mbl. í símtali, að konunni hefði liðið furðu vel er hún kom í sjúkra- skýlið. —- Frú Sigrún er komint heim og er nú komin á fætur og dóttirin litla, sem er fimmta barn þeirra hjóna, dafnar vel. Núverandi og tilvonandi forseií! Það var fyrst og fremst verk Harry S. Trumans að Adlai Steven- son, ríkisstjóri, varð fyrir valinu sem frambjóðandi demókrata-^ fiokksins við forsetakosningarnar í Bandaríkjunum í haust. Hée sést Truman óska Stevenson til hamingju með útnelninguna. , J

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.