Morgunblaðið - 15.08.1952, Blaðsíða 7

Morgunblaðið - 15.08.1952, Blaðsíða 7
Föstudagux 15. ágúst 1952 MORGUNBLAÐIB I ) ':.'- -. "- H EisupmaREiahafnarbréf frá Páíi Jónssyní: Ferðnlöo niilli Norðurknáftnii <jt Það hafa margar fjálgar skálaræður verið haldnar 'um r-am einingu Evrópu, á liðnum misser- um. Hugsjónin hefur ávallt verið fyrir hendi: því ætti hin land- frœðilega heild álfunnar að nkipt- . ast fjandsamlegum rikislanda- mærum? En þó mörg falleg orð hafi sögð verið, þá er árangurinn þó öllu minni. Evrópuráð hefur verið sett á laggirnar og er það stærsti áfanginn á langri leið, að því er mörgum virðist. En ráð þetta, sem situr í Strassborg hef- ur harla litlu enn áorkað, :nest sökum tfegðu ríkjanna, einkum Englands, til þess að veita nokk- ur stjórnmálaleg og þjóðréttar- leg réttindi sín víðari rskjaheild. -& Varnarbandalag Evrópuríkj- snna svonefnt var stofnað fyrir tveimur mánuðum síðan, en þátt- tökuríkin voru aðeins sex og bandalagið er máttlaust sökum þess, að England neitaði þátt- _íöku. En þrátt fyrir að svo hafi treg- „lega til tekizt um marga þætti „hinnar sameinuðu Evrópu" þá rls þó ein björt staðreynd úr tíimmu djúpi ósamkomulags: Schuman-áætlunin. -£- Fyrir fjórurn dögurn varð hin stórbrotna áætlun um sam- " einingu meginhluta kola og stál- iðnaðar Evrópu undir eina yfir- síjórn að veruleika. Þá tók fram- kvæmdaráð áætlunarinnar til starfa, og hefur meiri völd í þess- um sökum öllum en ríkisstjórnir þeirra landa, er að henni standa. Þannig hafa þjóðirnar afsalað sér nokkrum réttindum sínum á efnahagssviðinu, til þess að öll- um aðilum komi til góða, í stað þess að standa fast á öllu sínu, svo sem á stjórnarfarssviðinu. Ríkin, sem að risaáætlun þess- ari standa telja 160 millj. neyt- endur í sex löndum. Nú verður •kol og stál unnið úr jörðu undir einni yfirstjórn, er engum ein- stökum stjórnarskípunum þarf að hlýða; aðeins gegna sameigin- legum hagsmunum ríkjarma allra. Framleiðslan ár hvert murt x»ema 220 millj. lesta af kolum og 31 millj. lesta af stáli. ¦fc Loks er efnahagur hinna ramalsvörnu höfuðandstæðinga, Frakklands og Þýzkalands saman slunginn undir einni evrópskri stjórn; vopnaverksmiðjur Krupps og Creosots hafa gengizt undir sömu lög um hráefni og fram- leiðslu og tollar milli ríkja eru i *i-----*•<**¦*• ow niiííWrinírar levstir upp. Þannig er einni stærstu for- : _*_...ttiiiii ijni' uppna.ii og airam- haldi stríðsreksturs burtu kippt úr álfunni og sá áróður, er uppi lefur verið hafður um þátt vopnaverksmiðja í styrjöldum úr sögunni á meginlandinu. -£• Það mun því ekki ofmælt að Schuman-áætlunin, heitin eftir liinum framsýna upphafsmanni tdnum, franska utanríkisráoherr- anum, sé stærsta og vclglynd- asta dæmið um evrópska sam- vinnu, sem ein getur bjargao Evrópuþjóðunum úr þeim hruna- dansi, er þeim hefur svo oft áður orðið að xaili. Ain!"' böfuðsmaður þessarar miklu áætlunar, franski hagfræð- .j '_>,=; wijornmaiamaöurinn Jean Monnet, var í síðustu viku kjörinn yfirmaður hennar allrai á aðalráðstefnunni í Luxemborg. Hann er 63 ára gamall, rauð- hærður bjartsýnismaður, elju maour og axkasta hínn mesti, ei trúir á verk sitt án þess að nokki um ef^skugga bregði þar íyrir. •£ Monnet er sonur franskt konjakksframleiðanda; haetti í skóla þegar hann var 16 ára gamall og átti milljónaauð, þeg- ar hann var fertugur að aldri. Lif hans hefur verið hið ævin- týraríkasta; hann hefur r.elt verð- bréf í Wail Street, hann heíur .Tean Monnet. Ekki lengur Frakki, heldur Evrópumaður. keypt loðskim. í Kanada, rekið | sænska eldspýtnaverksmiðju og starfað í Washington sem brezk- 1 ur sendiráðsmaður. í fyrri heims- styrjöldinni var hann yfirmaður ! samvinnu brezku og frönsku skipafélaganna, í kreppunni tap- aði hann fyrstu milljóninni sinni, án þess þó að verða nokkru sinni gjaJdþrota. Það var að frumkvæði | Monnets, sem Bandamenn pönt- uðu fjölmargar flugvélar og her- birgðir í Bandaríkjunum, er leiddi til þess, að bandarísku vopnaverksmiðjurnar voru þeg- 1 ar reiðubúnar að hefja fulla fram leiðslu á fyrstu mánuðum styrj- aldarinnar. | -& Eins og af æviferli hans má ' ráða hefur Jean Monnet öðlast mikla fjúrmálareynslu, er œtla ' má að komi honum að góðu haldi í starfi sínu. Því það mun reyn- ast honurn erfitt fyrstu mánuð- ina; að fá hina tregu og varkáru Bretastjórn til scmvinnu og þitt- töku í Schuman-áætluninni. 1 kjarnorkusmiðja í BaBidðríkiunum WASHINGTON, 12. ágúst. — Til- kynnt var í Bandaríkjunum í dag, að ný kjarnorkuverksmiðja verði reist í Suður-Ohio. Smiðja þessi á að kosta 1200 milljónir dala. — Reuter-NTB. SoETEinsrseí Haugfiam Kaupmannahöfn í júlí 1952. ^ERÐAMANNASTRAUMUR- INN yfir Eyrarsund hefir aukizt stórkostlega, eftir að Norður- landabúar — að íslendingum und anteknum — geti ferðast milli Danmerkur, Svíþjóðar, Noregs og iTinnlands án þess að sýna vega- bréf. Ákvörðun um þetta var eins og kunnugt er tekin á fundi í Stokkhólmi í júní og gekk í gildi linn 12. júlí. Afnámi vegabréfanna er þann- lg fyrir komið við Eyrarsund, að éi stakar dyr eru fyrir Skandín- iva, þegar farið er milli Dan- nerkur og íSviþjóðar. Fyrir út- endinga eru aðrar dyr, og verða >eir að sýna vegabréf. íslending- >r eiga þarna heima meðal útlend inganna. Skantíinavarnir eru vit- nníega lang fjo'menr.astir. Þegar konan mín fór nýlega til Má1m- eyjar, þá voru það ekki nema tvær manneskjur, neínilega hún og frönsk kona, sem sýndu vega- bréf. Er talið ógerlegt að koma í veg fyrir, að útlendingar fylgist með Skandínövum og komizt þannig hjá vegabréfsskcðun. FERBAM ANNA STRAUM- URINN EYKST MJÖG Hið aukna ferðafrelsi hefir gert að verkum, að ferðamannastraum urinn yfir Eyrarsund hefir sett nýtt met og er nú orðinn ennþá meiri en á fyrsíu árunum eftir heimsstríðið, þegar vöruskortur- inn í Danmörku var mestur og Danir streymdu til Málmeyjar til að kaupa vörur. Áður en vegabréfin voru af- numin fóru að meðaltali 50.000 á viku með Eyrarsundsskipunum milli Kaupmannahafnar og Málm eyjar. En nú fara h. u. b. 20.000 daglega með þessum skipum, suma daga 25.000. Því nær eins margir fara með ferjunum milli Helsingjaeyrar og HelsingjaborgT ar. Suma daga fara þannig 50.000 yfir Eyrarsund. Talið er að 600. 000 hafi farið yfir sundið fyrsta hálfa mánuðinn eftir afnám vega bréfanan. íbúar hinra fjögurra. framan- nefndu Norðurlanda hafa losnað við vegabréfsskoðunina. En nú má sjá kílómetra langar bifreiða- biðraðir við lendingarstaði bif- reiðaferjanna. Og fólk stendur í löngum biðróðum við farmiða- söluna og toll'/æzluna. Mörgum sinnum er fó'k skilið eftir í hundraðatali á hafnarbökkunum, þe^ar troðfull skip leggja frá landi. Oft er þarna um síðasía kvöldskipið að ræða. Þetta hefir sérstaklega valdið miklum vandræðum j Málme-"- vegna skorts á gistihúsum. Á hverri :'óttu verður fiöldi :'srða- fólks að sofa í biðsölum á járn- brautarstöðinni, á bekkjum í aörð um bæjarins eða á lögreglustöðv- unum. Þetta eru ekki aðeins Dan- ir, sem hafa ekki getað fengið far með skipunum til Kaupmanna- hafnar, heldur líka margir Svíar. Þeir strevma nú til Má'meyiar langt HOT-ðan úr landi. Þetta fólk æíiar að nota tækifærið til n'S fara til Danmerkur án vegabréfs og hefir búizt við að geta gist í Má'mey á leiðinni, en <*ptur nú ekki fengið þar húsaskjól. AIJKTW FF^BAMANNA- GJALDEYRIR Það er þó ekki eingöngu af- nám vegabréfanna, sem aukið hefir ferðamannastrauminn yfir Eyrarsund. Danir fá nú meira fé Hann áíti að ganga undir upp- \ en áður til utanferða. Frá og með kurð í Svisslandi, en Iæknarnir 12. júlí geta þeir fengið ferða- .elja hunn ekki nógu hraustan fó fyrir 2.000 danskar krónur á til að það sé þorandi. Maugham áii til hvers lands, þegar um r~ Nðffnb&5rg"-réttarhöld ylir PdEf^iy Kciye í Hölat Finnlands er að ræða. Þar &ð auki geta þeir samkvæmt eldri ákvæð- um fengið ferðafé fyrir 2.000 kr. á ári, ef þeir fara til íslands, Bret- lands eða annara landa á sterlings svæðinu og 750 kr., þegar farið er til annarra Marshalllanda. Dansk ur maður, sem ætlar sér að ferð- ast til íslands (eða Bretlands), Noregs, Svíþjóðar, Finnlands og til einhvers Marshalllands á msg- inlandinu, getur þannig fengið er- lendan gjaldeyri til ferðarinnar fyrir 8750 kr. á árí. Við þetta bætist, að frá 1. júli má ferðafóik, ssm kemur til Sví- þjóðar, taka með sér hálft kíló kaffi, þegar það fer heim. En kaffið er ennþá sk&mmtað i Dan- mörku, og skammturinn er ekki nema 250 gr. á mann á mánuði. Þess vegna streyrna Danir nú til Svíbióðar. til að kaupa þessa eft- ii BÓttu vöru. Þess eru dæmi, að sumir fari þangað svo að segja á hverjum degi. Sykur, sem ennþá er skammtrð í Darrnörku. er líka eftirsóttur, þegar Danir fara yíir sundið. FAIÍA TIL MÁLMEYJAR EFTIR EINU PUNDI AF KAFFI f útvarpinu danska var nýlega viðtal við nokkrar húsmæður um ikaffikaupin í Svíþjóð, Ein þeirra sagði: j „Kaffipundið kostar rúmlega 7 d.kr. í Málmey. Farmiðin'i fram 'og aftur kostar 9,20 kr. Ég hefi mat með heimanað til ferðarinn- ar. Kaffið kostar mig þannig rúm lega 16 kr. pundið. En ég ætla mér að halda áfram að fará til Svíþjóðar til að kaupa þar það kaffi, sem ég þarf á að halda, þangað til skömmturhn :' 'Oan- mörku verðu- af-i'.mi'T. Þetta kaffi verður að VÍ5U dýrt, en ég vil heldur spara á ciðrum svio- um en vera án þess". Önnur húsmóðir fór al!c leið frá Vordingborg á Suður-S.iálandi til Málmev.iar til að ná sér í eitt pund af kaffi. Talið er, að Danir kaupi nú í Svíþjóð tíu þúsund kg. kaffi að jafnaði á dag. Svíar segja, að einn f'mmti hluti þess kafíis, sem Dan- Ir drekki, sé keypt í Svíþjóð. Eng inn tollur er greid,dur af þessu. þá eru skammtaðar í Danmörku, Danir framleiða og flytja út mik^ ið af sykri, en fyrir það geta þeir fengið vörur, sem annars yrðu að greiðast í doilurum. Þeir sjá sér þess vegna ekki íært að afnema sykurskömmtunina fyrst um sinn. BfÖ RRENNT í VETUR Erlent eldsneyti fá þeir af mjög skornum skammti og verða því líka að nota mó á komandi vetri. Það hafa þeir nú gert á hverju ári síðan 1939 að undanteknum vetrinum 1950—51. Annars er mikið af flestum vörum í dönskum verzlunum. Danir hafa gefið því nær 70% af innílutningi :"rá Marsha'illöndun- um frjálsan. Síðastliðna 3 mánuð- ina hefir jafnvel verið hægt að kaupa banana, sveskjur, rúsínur o. fl. þurrkaða ávexti í búðunum, en þessar vörur höfðu ekki verið fáanlegar í Danmörku í 13 ár. Ennþá er mikill skortur á bíl- um. Búizt er þó við, að eitthvað rætíst úr þessu í nánustu fram- líð. AUKNAR DOLLARATEKJUR Danir vinna að því að afla sér aukinna dollaratekna. I þeim til- gangi hefir ríkisstjórnin ákveðið, að útflytjendur, sem selja vörur til dollaralandanna, fái til frjálsra umráða erlendan gjaldeyri fyrir upphæð sem svari 10% af and- virði útflutningsins til dollara- landanna. Þessa upphæð fá þeir þó ekki i dollurum heldur í gjald- eyri þeirra landa, sem eru í EPU (Greiðslubandalagi Evrópu). Má nota hann til að flytja inn vörur, sem ekki eru á frílistum, þó ekki skammtaðar vörur. Þeir sem fá þenna frjáisa gjaldeyri þurfa ekki að nota hann sjálfir. Þeir geta selt hann, og er þá búizt við 50—60% yfirborgun. Talið er lík- legt, &ð þessi gjaldeyrir verði aðal lega notaður til að flytja inn bíla. Þeir verða að vísu miklum mun dýrari en aðrir bílar, en senni- lega verður bó ekki skortur á kaupendum. Á þenna bátt ætti að vera hægt að flvtja inn á þessu ári 5.0C0 fleiri bíia en annars. DANNY KAYE í ÐAKMÖBKU Danny Kavc, bandaríski kvik- myndaleikarinn, kom nýlega til Kaupmannahafnar — án þess að vera í skotheldu vesti. Hann hafði þó skcmmu áður sagt, að hann þyrði ekki að koma til Danmerk- ur, nema hann væri í skotheldu vesti, af því að Danir væru stór- reið.ir við harn út af kvikmynd- inni um H. C. Andersen, en í hp.tini IpiWur Danny Kaye æfin- týraskáldið. Margir í Danmörru voru gram- ir út af þessa-i kvikmynd, þegar fyrstu fréttirnar af henni bárust frá Ameríku. Sögðu margir, að hún væri ósamboðin hinu heims- fræga æfintýraskáldi. Seinna hafa ýmsir Danir séð hana í Bandaríkjunum og lokið miklu Iofsorði á hana. T. d. sá Hedtoft liana nýlega i Holljrwood og sagði að Danir ættu að vera þakklátir Dönsku tollverðirnir hafa ekkert, fyrir þessa kvikmynd. Sagði hann við það að athuga, að feiðafólk taki l-akg. kaffi með sér. Danir eru nú að gera sér vonir um, að þessi kaffikaup í Svíþjóð ennfremur, að Danny Kaye léki H. C. Andersen bláít áíram aðdá-. anlega. Margt manna tók á móti hinum leiði til þess að kafíiskömmtunin fræga kvikmyndaleikara, þegar^ verði afnumin í Danmörku. [ hann kom til flugvallarins í Kast-; Kaffi, sykur og er nú 78 ára. 1 ferðir til Svíþjcðar, Noregs eðaneyti cru einu vörurr.ar, scraenn- erlent clds- rup. Og mikill mannfjöldi safn-> Framh. á bls. 11

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.