Morgunblaðið - 15.08.1952, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 15.08.1952, Blaðsíða 5
í Föstudagur 15. ágúst 1952 MORGUNBLAÐIB JJ mm /tsitimál Iíong' Kong í júlí. Kír.verjar eiga sér a.m.k. 3 þús- nxM ára sögu. Það, sem menn vita urn hin fyrstu kinversku ríki, er ao þau voru á litlum svæðum norðan til í Kína, í dal Gula íljóísins og í Wei-dalnum. Marg- ar þjóðir byggðu fyrrum það land, sem nú kailast Kína og eru , ekki allar liðnar undir lok. í þrjú púsund ár hefir Han-þjóðin, þ.e. binh eiginlegu Kínverjar — ver- 5ð að nema land frumbyggjanna •<og þrátt fyrir það er enn land- svæði, í hinu eieinlega Kína, á ¦ stærð við Frakkland, sem er byggt leifum af þessum frum- feyggjum. Þessar leifar er að finna hér os þar í Szechwan, 'Yunnan og Kweichow fylkjum. Enginn veit tölu þeirra, en fróðir menn áætia 18—30 milijónir. — Þessi svæði eru ekki afmörkuð á öðrum kortum en tunsumálakort -um. þó þar hafi verið siálfstætt ríki frumbvggianna fram á sið- ustu öld. Víða á þessum svæoum fara Kínverjar aðeins með völd að nafninu til. En þeim stafar ¦ -engin hætta af þessum þjóðflokk um. I fvrsta lagi em þsir frum- stæðir, í öðru lagi margir og sund - urleitir (alls 180 bjóðflokkar) o" iala mismunandi tungumál. í "þriðia lagi hafa þeir engin ný- tízku voDn. Mestallt sæmilegt akurlendi hafa Kínveriar tekið frá beim og ástæða er til að ætla f.ð útrýming þeirra muni halda ítíram. vec FAtnmns ad bafa • ,.V1NNUHÁSKÓLA" í TIBET Tíbet komst undir Kínn að ¦ TSaJnÍBU til um 1696 o. Kr. Lítið ixí Kínverjum hefir sezt þar eð, nema kaupmenn, embæítismenn <og hermenn og þeir hafa oft ver-' íð reknir úr Iantíi, með því að . jafnan hefir verið grunnt á þvl péða miljj þessarra þjóða. En kommúnistar scnclu her til Tíbet lil þess að „leysa hlekki bjóðar-1 'inr.ar". Á þessu ári hefir veri'S getið um uppreins gegn þessum her. i Snemma á þessari öld hafa Kmverjar skorið stórar sneiðsr pf Austur-Tíbet o? myndað úi- þeim kínverskt fylki. Þar með er sýnt að þeir hafa í huga út- benslu á kostnað Tíbet. Þau fylki, sem að mestu levti eru bannig til orðm. heita Tsinp1—! og Síkang og kallast enn „nýju fylkin". Köld og hrjóstrug e'ru þessi l&rtékv&Si og erfitt fyrir menn úr hlýjum os friósömum dölum að nema þar land. En þnu «rtl vel falliji til bee^ að hr*n har „VimMrhástrólA híns rýja liís". en það kaPa Kínverjar þær ¦þrælkuiinarvirrnustr'ðvp^. r?*1 hin nýia stjcpm heíir stofnað til þf.-ss cð ..endurb^ta me--m með r.furhaldsheila". þ er, b;>. scm Tíommúnisf^flokkurir.n trevstij s4r ekki tii. r* kúga með múg- sefjum og áróðri. frÝÐING sinkiang-fylkis Sinkiang (þ.c. Austur-Tú: k- setan) er mikið landflæmi, meir en 1,711,000 ferkílómetrar, fyrir norð-vestan hið eiginlega Kína. Jbúatalan er ekki talin nema 4—5 rnilljónir. Kínverjar náðu þar völdum miklu fyrr en í Tíbet. Hirm forni silkivegur, þar sem silki var ílutt allt til Rómaveldis Lins forna fyrir 2000 árum, lá um þetta land.-Kinverjar fengu þar nokkur völd á þeirn tíma, en ' hafa aldrei verið nema lítill hluti ¦af íbúunum. Hitt éftt austur- ¦ tyrkneskir þjóðflokkar og Mongclíumenn, og hafa báðai þessar þjóðir gert Kínverjum marga skráveifu um langar ald- ír — og hafa aldrei litið á sig sem Kínverja. Meðan Kínaveldi var í 'mestum blóma, náði valdasvið keisaranna langt vestur ÍMrir sjofugur i d@gs ontssðn SKeastfer f a Kortið sýnir Iegu hins umdeilda lands, Manchúríu. Sinkiang, inn á stór svæði, sem nú heyra Ráðstjórnarríkjunum. Sínkiang er að miklu leyti eyði mörk. Sunnan til í þessu landi er hin mikla eyðimörk, Tala Makan, nokkur hundruð þúsund ferkílómetrar af eyðisandi, en fyrir norðan hana eru allstór vel- ræktuð svæði, sem fá vatn ofan úr Tien-Shan fjöllum. Sunnan eyðimerkurinnar voru áður all- blómlegar borgar, en margar þeirra hafa druknað í foksandi og eru nú í eyði. Með því að þetta landsvæði þornar meir og meir með hverri öld og hefir áð- ur verið frjósamara en það er nú, þá getur ekki verið um mikla aukna akuryrkju að ræða þar. Aftur á móti hafa fundizt kol og dálitið af olíu og aílmikið af málmum á þessum svaíðum og þar sem vatn er fyrir hendi, geta vel risið upp iðnaðarborgir. Ann- að mál er það hvort Kínveiium er ætlað það hlutverk að byggja þær. Rússnesk áhrif hafa þar verið afar sterk í nokkra áratugi og hcett er við að þeir hafi þar nú tögl og halgdir. Frá hernaðar- legu sjónarmiði er landið mikil- vægt. Sérfróðir menn segja' að sáf, sem hefir völd yíir Sinkíang, hafi betri hernaðai'Icga stöðu en nokkur annar í styrjöldum, sem ktmna að verða í Asíu. Mætti einnig minnast þ-ess að Húnar og Mongólar hafa áður lagt leið sína um þetta land á innrásar- ferðum sínum til Evrópu fyrr á öldum. Búa frændur þeirra enn í þessu lándi. MONGÓLÍU-MENN Ytri ivíongöiía er alþýðulýð- veldi með ráðstjórnarskipulagi, í náinni samvinnu við Ráðstjórn- arríkin og hafa Kínverjar þar lítið aðsegja. En Innri-Monsolíti hafa Kínverjar skipt i þrjú fylki og hafa áratugum saman verið að nema þar land og itekta, með sinum eigin akuryrkjuaðferðum. Mongólsku þjóðinni fer mjög fækkandi og er það óskemmtileg saga, sem ekki skal sögð hér. Kínverjar plægja land, sem Mongólíumenn hafa notað sem beitiland. Hafa þeir orðtæki, sem segir: „Þegar Kínverjar koma, þá kemur eyðimörkin". Ekki er það þir nema að litlu leyti satt, því eyðimörkin hefir verið þar í margar aldir. En Mongolíumenn stunda ekki akuryrkju, heldur húsdýrarækt. Kínverjar plægja upp graslendið og sá í þaðkorni. C-eíst þetta vel í noKkur'.ár, þ,ar til óvenjulegir þurrkar koma og blása moldinni burt á vorin, áð- ur en kcrnið er komið upp. VercS- ur þá graslendið að eyðimörk og hungursneyð meðal kinversku landnemanna. Þrátt fyrir þetta er landnám Kínverja í Innri- Mongóliu allmikið og vitað er að kommúnistar hafa þar „Vinnuháskóla hins nýja lífs". Milli Mongólíuþjóðanna og Kín- verja hefir verið mörg hundruð ára barátta um beitiland og akur- lendi. Hér hafa gjör-ólíkar þjóð- ir háð langa glímu. Tóku Mongólíumenn allt Kínaveldí, mikið af Mið-Asíu og nokkuð af Evrópu og lcgðu undir sig á dögum Genghiz Khahn. Drottn- Uðu eftirkomendur hans yfir Kínverjum nálega heila öld (1280—1363). LANDNÁM KÍNVEEJA f MANCÚRÍU Kínverskur menntaskólakenn- ¦ari hefir sagt svo vel frá tog- síreilunni í Manchuríu að mér finnst bezt að láta hann tala. „Frumbyggiar. Manchúríu — Manchúmenn og ýmsir Mongóla- þjóðflokkar — hafa verið í nán- um tengslum við Kína. í tvö þús- und ár, 300 f. Kr. til 1644 e. Kr., voru þeir orsök óþæginda cg inn- rása. Márinn Mifcli var gerður sterkari austan til en annars staðar til þess að auðið væri að halda frá sér þessum hættulega óvinum kínversku þjóðarinnar. Margir þjóðflokkar norðan til hcfust til valda og misstu völd éi'na og hin langa saga sýnir fyrir vora daga. Arið 1644 náðu Manchúmenn loks vðldum yfir Kínakeisara (Ming keisaraæítinni) og lögðu allt Kínaveldi undir sig. En un Ieið og þeir lögðu það undir sig, voru þeir sjálfir lagðir undir Kína. Flestir þeirra yfirgáfu land siít og runnu smátt og smátt inn í kínversku þjóðina. Manchúvía var eftirlátin fáurn mönnum og auolindir hennar ekki notaðar. Þegar hinir framsæknu Kínverj- ar vildu fara til Manchúriu, bann- aði Manehú stjórnin þeirn að set;- ast þar að. Allt fram á síðustu ár Manchú keisaraættarinnar var þessi mikla s'étta. með fjöllunum umhverfis hana, litt hagnýtt land. JAPANAR OG RÚSSAR GLÍMA UM MANCHÚRÍU Árið 1854 var hin .japanska þjóð knúð til að opn'a land sitt fyrir áhrifum og verzlun hins vest- ræna heims. Þegar Japan var fullt aí fólki og orðið cflugt land hvað nýtízku her- og flotavald snerti, þá viidu Japanar þenja sig út á nýju svæði. sem gæti gsfið þeim tækiíæri til að verða rníkiS þjóð. Styrjöltíin milli Japan og Kína 1804—05 var íil þess að geta írarnkvæmí s'íka útþennslu. MeG þvi að Manchú keisarsættin var mjög siðspiit og bróttlaus. var Japönum auðveidwr sigurittn. Aranguíinn \'ar p.ð Tapan -ók Chosen ( þ. e. Kóreu) og Líao- tung skaga. Þaðvar líka órn?S land, s'.in einnig leit Manchúviu rirndúr- auga. Rúss'and (1891—1903) var að leggja Támbraut bvers víir Síberíu og k-itaðist v;ð að :"á rír höfn við s'óinn, r'm »kki"v.t i-,i lögð £ ð vetri t;I, Arið 1893 levfði Kína Rússum að leggia A.us1itv- Kína-járnbrautina írá Manchúli beint gegn um Heilunkiang (fylki) til Vlaciivostok. en þetta stytti fjarlægðina frá Sibgríu að höfninni msð 568 mílum og opn- Frh, á bls. 8. í DAG. er Jón Þ. Björnsson, skólastjóri á Sauðárkróki sjötug- ur. Á þessum merku tímamótum í lífi hans vil ég minnast hans með nokkrum orðum, þótt miður verði en vert væri og hann ætti skilið sökum mannkosta sinna og mikils ævistarfs, sem þegar cr unnið, og svo er hann kvikur í hreyfingum og stæltur, að enn á hann vonantíi mörg starfsár framundan. En mikil. eru þessi tímamót í lifi hans og reyndar einnig okkar hér á Sauðárkróki, því að hann lætur í dag af skólastjórastarfi lögum samkvæmt. Virðist því ekki óeðlilegt, að minningarnar um kermarann og skólastjórann komi í hugann, enda er þar um að ræða ævistarf hans, og er þó fjarri þvi, að þá sé talið allt það, sem hann hefur lagt á gjörva hönd um dagana, enda er bao sannast sagna, að íáir menn eru Jón Þ. Björnsson. gæddir annarri eins starfsgleði samfara fjölþættum og góðum hæfileikum til sáls.r og likama. Ég á svo margs góðs ið :ninn- ast frá samstarfi okkar Jóns Þ. Björnssonar í 18 ár og kynnum við hann, að ég veit naumast á hveriu ég ætti að byrja, eins og ég finn iíka, að ætti ég að iýsa hinum margþættu störfum hans, j*rði ég viða við að koma, og 'pó hefur hanri unnið alit ævistarí sitt hér á Sauðárkróki. Ég á um að velja að byrja n því, að koma til Jóns i barna- og unglingaskólann, þar r^em . hann hefur ráðið rikjum í 44 ár, eða á skrifstoíu hans, þar r.em , hann hefur oít seíið og unnið ' fram á nætur, cinkum á beím 1 röskum tveim áratugum, ::em hann var oddviti Sauðárkróks- hrepps, eða koma :neð honum út í Templarahús og fylgjast með honum, þar sem hann hefur leitt bindindismál þorpsins í marga j áratugi, starfað með æskumönn- um og fuIIorSfia íólkinu og stjórnað bamastúkunni. Uro ailt þetta mætti rita langt nál, og verður það vafalaust gert, enda verða með þvi raktir ríkir þætt- ir í sögu byggðarlagsins. Það verður að sjálfsögðu e-xki gert hér, en hinsvegar langar :nig 'dl ao minnast eins þáttar í ævi- starfi Jóns Þ. Björnssonar. cnda í'innst ir.er ég' bar sjá skapgcrð hans alla. Það er hlutdeild hans ¦ æktun jarGarinnar. Ég korn eitt sinn sem oftar til hans, þar rem hann var að starfi á fögrum cum- aidegi á tánbleítinum sínum uppi á Nöfunurö. og þá sagði hc.nn :nér frá því, að bletturðin hans væri fyrsta túnið, sem tekizt hefði að koma í rækt þar uppi á :nóun- um, cn þar eru nú komin nörg cg stót tún, þótt iarðvcgurinn virðist ekki frjór :ié gróóurrikur. Jón sagði mér frá þvf, að þeir, sem byrjuðu að rækta bessa cífrjóu móa, hefðu gefizt upp, þeir hefðu hvorttveggja i renn verið of stórhuga og of úþolirr- móðir. Það sem ríöur á, er ".ð taka ekki of mikið fyrir í dnu, hlúa eins vel og unnt er, geíasfc ekki upp. Og þetta hefur ein- kennt Jón Þ. Björnsson í öllumt störfum hans, bindindismálum ogí barnafræðslu og hverju öðru. —' Hann gerir hvert verk, sem hannv tekur að sér, eins vel og hanni framast getur, kastar aldrei hönd- um til neins, hversu smávægi- legt, sem það kann að viroast, hlíi'ir aldrei sjálfum sér við vinnil- og áreiðanlega myndi enginn, er þekkir hann, bera honum á brýn, að hann láti af skoðun ninni fyrir- hverjum goluþyt, eða honum nó- gjarnt til að gefast upp, hafi. hann tekið sér eitthvað fyrir hendur, sem hann er sannfærð- ur um, að til heilla og hagsbótat horfi. Þolgæði hans cg þrótíur hafa verið honum sjálfum mikil blessun á lífsleiðinni og aldrei meir en þegar mest á reyndi, en vafalaust hefur það verið þá, er hann missti konu sína, Geirlaugu. Jóhannesdóttur, frá 10 börnum, það yngsta var nýfætt. Fj'rstu • árin þar á eftir voru erfið, þá var gott að.kunna ekki að gefast upp, en eiga í þess stað þrotlausa starfs orku og óbilandi ástúð og um- hyggjusemi. Það var árið 1932, að Geirlaug andaðist. Árið 194» kvæntist Jón seinni konu sinni, Rósu Stefánsdóttur, seffl einnig er hin mesta ágætiskona. Ég get ekki stillt mig um að minnast þess, að af túninu hans Jóns skólastjóra blasir veðramót við, þar sem æskuheimili hans stóð. Þar bjuggu foreldrar lians lengst, þau góðkunnu og gagn- merku hjón, Björn Jónsson dbrm. og hreppstjóri og Þorbjörg Stef- ánsdóttir frá Heiði. Það er að vísu ekki langt frá Veðramóti iil Sauðárkróks, en sjö áratuga rdóor er þó orðin nokku'ð löng. Jón Þ. Björnsson fór ungur í Möðruvallaskóla til móðurbróður síns, Stefáns Stefánssonar. Hann var aðeins 17 ára gamall, er hanni var gerður kennari heima i sveit inni sinni að loknu gagnfræðan. Síðan stundaði hann nám i kennaraskólanum í Jonstrup í Danmörku í þrjú ár. Hann kom heim aftur árið 1908, að loknu; nám'i. Roskin kona, sem þá var ung stúlka, sagði mér, að hann hefði verið fallegur naður, enda veit ég, að honum nefur ekki verið verr farið í búningi æsku- mannsins en undir rilfurkrónu sjötugsaldursins. Þó skipti hitt ekki minna máli, að' hann var betur búinn að fjölbreyttumv hæfileikum og menntun en flestir aðrir kennarar þá, og gat áreið- anlega valið um staði til að hefja köllunarstarf sitt. Hánn valdi Sauðárkrók og tók að kenna börrium þorpsins og ungmennum, jaínvígur á allar námsgreinar, bókleg fræði, teikningu, smíðar, ieikfimi og söngfræði. Svo vel var hann að sér í hinni síðast- töidu námsgrein, að hann gerði nemendur sina, þá, ssm hæfileika höfðu, nótnalesara, en sjálfur lék hann á fiðlu. Ég hygg, að enn í dag muni ckki margir kennarar hefja störf með jafn fjölbreyttar gáfur né aðra eins hennarahæfi- leika og cr þetta c-ngum sagt tii lasts. Það hefur verið gæfa :"yrir Sauokrœkinga að njóta ævistarfs Jóns Þ. Björnssonar skólast.ióra. Stundum hefur honum ef til vill fundizt starfið svipað og ræktun ófr.iórrar moldar, en hann irefur aldrei verið í hættu að gefast' upp. Guðstrú hans, >.rúin á rigur hins góða, þre'k og viljastyrkur hefur allt einkennt hann og því er bletturinn hans vel yrktur. Margar hamingjuóskir berast Jóni Þ. Björnssyni í dag og :nikl- ar þakkir. Og gott er að :anna» að enn er höndin traust, hjaitaði hlýtt og hugurinn fullurl af hreinni einlægni og alúð. Helgi Konráðs;son.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.