Morgunblaðið - 13.02.1955, Blaðsíða 7

Morgunblaðið - 13.02.1955, Blaðsíða 7
Sunnudagur 13. febrúar 1955 MORGVISBLAÐIÐ NírœBur skútuskípstjóri UNDARLEG eru örlögin. Sumir berast með straumnum aðeins nokkur ár — aðrir lifa tvö meðal- eefiskeið manna. -— Sumir eru fæddir til að njóta allsnægta, aðrir eiga við þröngan kost að búa á æskuskeiði, foreldralausir eða dveljast fjærri þeim, brjót- ast til vegs og virðingar fyrir 'dugnað, samvizkusemi, ástundun Og aðra góða mannkosti, eiga kannski oft erfiða daga í lífinu ien eru lánsamir, njóta umhyggju góðrar konu og eiga barnaláni að íagna. Slíkum mönnum eru 90 ár teem dagur er byrjaði þungbúinn, en svo birti til og kvöldið varð fagurt og gott — eitt af þessum kvöldum, sem notið verður. Slíkur hefur æfiferill Ellerts Schram verið. S.l. föstudag gladdist hann í hópi afkomenda og vina, en þann dag varð hann 90 ára. Þessi spengilegi „öldung- ur", léttur á fæti og skemmtileg- ur, er ótrúlega unglegur. Það er eins og 33 ára sjómanns- og skip- Btjórastörf og daglangar setur Við seglasaum og ýmislegt annað hafi ekki getað beygt þennan 'gamla heiðursmann. Hann mun vera einn af elztu núlifandi skip- Btjórum hérlendis. A dögunum ræddi tíðindamað- Ur Morgunblaðsins við Ellert á heimili hans að Stýrimannastíg 8. Talið barst að æfistarfi Ellerts, fcem svo mjög var tengt sjónum Dg sagði Ellert m.a. svo frá: — feinréttur og kvikur á fœti sens unglingur Öddur Kristjánsson — mmnmí *>3 é «' F. 14. des. 1880. — D. 3. febr. 1955 ÁRIÐ 1865 tóku við búi í Lokin- hömrum í Arnarfirði tveir bræð- ur, synir þeirra hjónanna, sem þar höfðu búið alllengi, Odds Gíslasonar, sem var Önfirðingur að uppruna, og Guðrúnar Brynj- ólfsdóttur frá Mýrum í Dýra- firði. Bræðurnir hétu Gísli og Kristján. Gísii var kvæntur Guð- rúnu, dóttur Guðmundar danne- brogsmanns á Mýrum, Brynjólfs- sonar, og Guðrúnar Jónsdóttur frá Sellátrum í Tálknafirði, en Kristján Sigríði Ólafsdóttur, Jóns sonar, á Auðkúlu í Arnarfirði, og Guðnýjar Ólafsdóttur frá Haukadal í Dýrafirði. Þeir bræð- ur bjuggu félagsbúi í ellefu ár í Lokinhömrum við mikil umsvif til lands og sjávar og í fullri sátt og samlyndi, en loks þótti þeim orðið of lítið olnbogarúmið, og Kristján fluttist að Sellátrum i Tálknafirði, sem voru eign þeirra var um menn i fjörðum vestur, en hestá hafði hann raunar ávallt dá?'? op haft yndiaf að sitja góða reiðskjóta. Þá er Oddur kom vestur. var F* ERFIÐ ÆSKUÁR — Fæddur er ég að Öndverðar- tiesi í Grímsnesi. Móður mína missti ég tveggja ára og síðar fluttist faðir minn til Reykjavík- Ur og fór til Ameríku með seinni konu sinni, er ég var 8 ára gam- »11. En nokkru áður hafði mér Verið komið í fóstur suður í Kj arðvíkur-hreppi. Þar átti ég misjafna daga Qg istundum leið mér illa. Ég veit því ekki nú, hvað hefur valdið því hve háum aldri ég hef náð. Þarna syðra var ég í 11 ár, en fréðist síðan í vinnumennsku Var 'ég látinn róa hér syðra að vetrar,- lagi, en sendur austur á Seyðis- fjörð á sumrin til þess að stunda fejóróðra. Þá var „róið" í eigin- legri merkingu þess orðs, en kaupið var 60 krónur á ári. Nokkru síðar komst ég á Stýri- inannaskólann, sem Markús Bjarnason var þá að koma á fót. Það var einskonar „privaf'-skóli, en við lukum prófi þaðan vorið 1889, fjórir saman. f i f* ÆVINTÝRALEG SPÁNARFÖR — Og hvernig varð svo skip- iBtjóraferill þinn? — Hann hófst ekki þá þegar. Um haustið (1889) komst ég í Bpánarsiglingu. Það var á fyrsta Ékipinu, sem sigldi beint héðan til Spánar. Kútterinn hét Mar- grét og hafði verið keyptur hing- að frá Færeyjum. Var farið með fisk — 600 skippund — og þótti þetta æfintýraleg ferð og sóttu margir fast að komast með, þar á meðal ég, sem hefði farið þó ég hefði ekki fengið annað fyrir en Ofan í mig — en kaupið var 1 króna á dag. Ferð þessi varð löng. Var lagt af stað í septembermánuði og ekki komið heim fyrr en að 6 mánuðum liðnum. Sigldum við með fiskinn til Bilbao á Spáni, héldum síðan til Frakklands og tókum farm þar til Danmerkur. Var þá komið að jólum — en heim var ekki lagt af stað fyrr en í marz-mánuði. S*T SKIPSTJÓRAFERILL Skipstjórn var mér fyrst falin á litlu skipi er Ellen hét og átti það Fischer-verzlun. Síðan var ég með skip fyrir Th. Thorsten- sen og Geir Zoega, en lengst var ég með kútter Björgvin, sem ég var meðeigandi að, eða 12 ár. — Skipstjóri var ég um 25 ára skeið, Frú Magðalena og Ellert Schram. en á sjónum samtals í 33 ár — allt frá því að ég fór að geta eitt- hvað og til 1917. Þá var þeim þætti í lífi minu "lokið. Aldrei komst ég á togara, nema í ferð og ferð að gamni mínu. Ég var aðeins of snemma í tíðinni. — Hvernig var vistin á þil- skipunum? — Það var oft illt. Verst var að biða byrjar. Það kom iðulega fyrir er farið var»hér út fyrir eyjar að kvöldi til, að menn voru þar enn á sama stað um morgun- inn. Sjómenn voru heldur aldrei ánægðir a kútterunum, því ,þó svo virtist að þeir íæru eins að við veiðarnar, þá beit misjafn- lega á hjá þeim, þó þeir stæðu hlið við hlið og það olli óánægju. Ofan á þetta bættust slysin, sem voru miög tíð. Menn tók iðulega út eða þá að skipin fórust með öllu saman og áttu þá margir um sárt að binda. Þilskipaöidin var stutt, aðeins um 20 ár. Og stafaði það m.a. af því sem áður er nefnt, af sein- lætinu og sjóslysunum. En ýmis- legt var reynt til úrbóta. H. P. Duus sendi t.d. út 5 kúttera til að láta setja vél í þá og kostaði það 60—70 þúsund krónur á hvern. Útgerð hans svaraði eftir j það ekki kostnaði. Voru þeir gerðir út á síld og Duus reisti síldarstöð í Álftafirði. En ekkert reyndist upp úr því að hafa. Seldi hann þá kútterana til Fær- eyja og Færeyingar gerðu þá út lengi og gekk vel fjárhagslega, enda var þar aðeins aflahlutur — það eina rétta — í stað þess að hér var bæði laun og „premína". * UNDIRSTARA Þannig rakti Ellert Schram í stórum dráttum söguna um kútt- erana, sem eru sá þátturinn í atvinnusögu íslands er tenffdi saman útgerð hinna opnu Htlu árabáta og hinna stórvirku tog- ara. s°m urðu undirstaða efna- hagslífs þjóðarinnar. Þessi saea gerðist fyrir minni flestra núlií- andi íslendinga, eða á þeim tím- um, er þeir muna í gvllingum æskuáranna. En Ellcrt S"bram var. er þessi saga gerðist, í bióma æskuáranna, í krinsum fertugt. Þegar það er haft í husa finnst rmnni fráleitt. að bes=d teinrétti maður skuli vera níræður crðinn. • SJÓSLYS OG ATORKUMENN — Mestu hrakningar? — Oft voru veðrin iJl og stund- um stóð afar tæpt með skip og menn. En vanalega var maður svo önnum kafinn, að maður gleymdi því strax, nema þá því allra versta. Oftast var ég úti er vcrstu veðrin gerði. T.d. þegar Eme' 'a pg S"íf 5a fórust uppi á Mýrum cg Ir.gyar við Viðey, 5. apríl !P0<í. Þá vorum við í Garð- sjó r.ð komá að heiman, en þar er einhver versti staðurinn, sem hægt er að finna í veðri eins og þá var. — Það hefur ekki verið gaman að eiga skip úti í slíkum veðrum? — Nei, enda biðu þeir oft tjón útgerðarmenn, sem áttu flest skipin. Geir Zoega hafði öll sín skip óvátryggð. Eiít skipa hans strandaði á Suðurnesjum eitt sinn nóttina eftir að það lagði af stað á vertíð. Er Geir spurði slysið varð honum að orði: ;,Aumleg er þessi sjóferðin. Leggja af stað í vertíð um kvöld, og hafna svo uppi í fjöru morguninn eftir". Hann var mikill atorkumaður og mest var það honum að þakka að útgerðin óx hér svo ört. Með honum í félagsskap voru í fyrstu Kristinn í Engey og Jón í Hhðarhúsum, en Geir rak síðan stór útgerð um langt skeið. — Hann hafði marga góða kosti. Það var betra að sofa ekki yfir' sig þegar maður var í vist hjá honum. Hann vildi sjá menn á vinnustað klukkan 6 að morgni. Geir lézt 84 ára gamall, sá mikli atorkumaður, sem byrjaði feril sinn sern bátaformaður. * MARGAR OG MIK'LAR BREYTINGAR — Níræður maður hefur séð marga breytinguna — sérstak- lega níræður maður á íslandi? — Já, margt hefur brevtzt og ég held flest til batnaðar. Þó lík- ar mér ekki eitt, og það eru verk- föllin. Að hugsa sér 70—80 báta í Eyjum bundna í höfn viku eftir viku i. góðri tíð. Mér sýnist öll- um liða svo vel. Það fer allt í kaldakol, ef þessu heldur áfram. En fólkið er víst ekki ánægt. — Hverja gætum við talið éstæðuna — ef ejn^"0^ væri — fyrir svona háum aldri? — Ég veit ekki hvað hefur valdið því, að ég varð svona gamall, eins og mér leið oft illa í uppvextinum. Ekki er ég bind- indismaður og heldur ekki ó- reglumaður. Kannski er betta ættarfylgia. Það eru margir gamlir menn í ættinni. Os þegar ég lít yfir farinn veg, þá er ég ánægður með árangurinn. Byrj- unin var ekki glæsileg — en við hiónin vorum svo heppin með börnin, sagði gamli maðurinn, Framh. á bls. 8 bræðra. Þar bjó hann í ellefu ár, í nann um hríð víð barnakenr en keypti siðan stórbýlið Núp í Dýrafirði og bjó þar níu ár. Þá fluttist Gísli, bróðir hans, suður í Akureyjar á Breiðafirði, en Kristján keypti Lokinhamra og bjó þar til dauðadags. Kristján eignaðist son, áður en hann kvæntist Sigríði. Hann hét á vetrum en á öðrum tímum árs vann hann við jarðabætur og var í símavinnu viðsvegar um Vest- firði. Hann gerðist allmikill frömuður jarðabóta í sveit sinni, og hann átti frumkvæði að því, að á ýmsum bæjum var komið upp ánæg.iulegum vísi að skrúð- | görðum. Ég minnist Odds mjög Magnús. Hann bjó lengst á Bíldu dal og var kvæntur Sigrúnu, vel frá þessum árum. Hann var ' systur stjúpu sinnar. Með konu j meðalmaður á vöxt, eftir því sem I sinni átti Kristján fjögur börn, | þá var talið, bjartur yfirlitum, 1 er, upp komust, Guðnýju, sem mjög fríður sýnum, vel búinn og : giftist Gísla Ásgeirssyni, hrepp- j smekklega, glaSur og gamansam- stjóra og oddvita á Álftamýri í i ur og í hófi glettinn, einstakur Arnarfirði, Gísla, er tók við búi j að eóðfýsi og hjálpsemi, og fylgdi í Lokinhömrum eftir föður sinn og var kvæntur Guðnýju Guð- mundsdóttur Hagalin frá Mýr- um, Ólaf, sem kvæntist Sieriði Jónsdóttur, ekkju séra Jóns Stein grimssonar í Gaulverjabæ, og bjó lengi myndarlega á Hrafna- björgum, næsta bæ við Lokin- hamra, og loks Odd, er verour til grafar borinn á morgun hér í Reykjavík. Oddur var yngstur systkina sinna, fæddist á Sellátrum 14. desember árið 1880 Bræður hans allir voru snemma mjög hneigð- ir fyrir sjó, urðu ungir formenn, stýrimenn og skipstjórar voru kappsamir sjómenn, miklir stjórn arar og mjög hneigðir fyrir allan veiðiskap. Oddur var aftur á móti alls ekki hneigður til sjó- sóknar eða neins konar veiði- mennsku, þó að um fátt heyrði hann meira talað í bernsku. — Hann var snemma mikill blóma- vinur, hafði gaman af að læra nöfn grasa og blómjurta og hlúa að gróðri. Hann var og sérlega gefinn fyrir að hyggja að dýrum og hlynna að þeim, þar sem þess gafst kostur. Allir voru þeir bræður lagvirkir og hagir, en Oddur svo, að af bar. Hann hafði gaman af að fara með liti, var ágætlega drátthagur og lagði snemma fyrir sig skrautritun. Hann skar út muni af mikilli smekkvísi og frábærum hagleik, og svo var hneigð hans rík til þeirra verka, sem kröfðust ná- kvæmni, smekkvísi og sérlega hagrar handar, að hann kunni betri skil á útsaumi og annarri 'andgerðri handavinnu en marg- ar þær konur, sem lært hafa hann* ar, og allt í einu hné hann látinn yrðir. Hann var og hið mesta snyrtimenni og mátti heita skart- maður í klæðaburði á sínum yngri árum. Þau systkinin höfðu öll góða söngrödd, og Oddur hafði sérstakt yndi af söng. Oddur var í foreldrahúsum, þangað til hann var tuttugu og eins ára. Þá fór hann í búnaðar- skólann á Hvanneyri. Þar var hann við bóklegt nám og verklegt i tvö ár. Hann varð mjög hrifinn af Hirti skólastjóra Snorrasyni cg heimili hans, og. bar hann mikla virðingu og einlægan hlý- hug til þeirra Hiartar og frú Ragnheiðar Torfadóttur alla ævi síðan. í Borgarfirði varð Oddur meiri hestamaður en títt það honum alla hans ævi. Spar- aði hann hvorki fyrirhöfn né fé til þess að gleðja aðra og bæta úr fyrir þeim, eftir því sem hann mátti. Oddur kvæntist haustið 1907 sunnlenzkri konu, Kristiönu, dóttur Péturs bónda Kristjáns- sonar á Bala á Kjalarnesi, og konu hans, Rannveigar Gísladótt- ur. Oddur stundaði um hríð sömu störf cg næstu árin á undan, OM voru þau hjón í húsmennsku a Hrafnseyri og Álftamýri, en vcr- ið 1912 reistu þau bú á Vöðlum í Önundarfirði, bjuggu þar í tíu ár og síðan fjögur á Múla í Dýra- firði. Þá voru þau tvö ár á Þing- eyri, en vorið 1928 fluttust þau til Reykjavíkur. Frá 1929—1931 var Oddur ráðsmaður í Tungu hjá Dýraverndunarfélagi ís- lands, en síðan vann hann til dauðadags hjá Rafveitu Reykja- víkur. Hann keypti húsið nr. 6 A við Bergþórugötu og var þar til æviloka, hafði seinustu árin ráðs- konu, því að kona hans dó árið 1950. Þau höfðu aldrei verið rík, en þau voru samhent um risnu, og naut margur hjá þeim góðs og notalegs beina. Kristjana heitin var kona fámál og fáskiptin. góð móðir og vann störf sín af sam- vizkusemi og natni, meðan heils- an entist. Seinustu árin átti hún við að stríða mikla vanheiisu, og sýndi Oddur henni frábæra um- h.yggjusemi^ Oddur lézt skvndi- lega 3. þ. m. að Barónstíg 33 í Reykjavík. Hann var þangað kom inn til að vera við húskveðju bróður síns, Gísla. Oddur hafði verið veill fyrir hjarta í nokkur iður við kistu bróður sins. Þau Oddur og Kristjana áttu fjögur börn, Guðnýju, sem gift er Oddi Ólafssyni, verkstjóra hjá Rafveitu Pteykjavíkur, Fjólu, er hefur í mörg ár verið sjúklingur, og" Rannveigu, sem var gift Sverre MölJer, er lézt í fyrra. Eftir að Oddur kom hingað suður, átti hnnn ýmsu and- streymi að mæta. Dóttir hans, mesta myndarmanneskja. varð heilsulaus. kona hans átti við að búa vanheiisu árum saman, og fyrir rúmu ári missti yngsta dótt- irin mvndar- og gæðamann frá ungum börnum. En samt sem áð- ur var híið Oddi að ýmsu levtL, Framh. á bls. S

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.