Morgunblaðið - 20.10.1955, Blaðsíða 1

Morgunblaðið - 20.10.1955, Blaðsíða 1
Fimmtudagur 20. okfóber 1955 Framleiðslan er undirstaða lífskjaranna Herra forseti. ÞESS er væntanlega mjög langt . að bíða, að við íslendingar getum komizt í tölu stórþjóða hvað höfðatölu snertir, en þegar litið er á eyðslu einstakiinganna, þá erum við fyllilega orðnir jafn- okar flestra, ef ekki allra þjóða og útgjöld þjóðarbúsins vaxa svo stórkostlega ár frá ári, að með sama áframhaldi verður þess ekki langt að bíða, að niðurstöðutölur fjárlaga verði ekki aðeins taldar í milljónum, heldur nái þær mill- jarða markinu. HÓ.F í HÆKKUN FJÁRLAGA Það er ekki nema eðlnlegt í vax andi þjóðfélagi, að basði tekjur og útgjóld ríkissjóðs vaxi nokk- uð ár frá ári. Getur verið nokkuð erfitt að ákveða, hver sé eðlilegur hraði í þeim efnum, enda kemur þar margt til greina. Þessa marka línu verða menn þó jafnan að reyna að finna við samningu fjár- laga, því að sé farið langt yfir hana geta slík víxlspor haft al- varleg áhrií á efnahags- og fjár- málaþróunina .í landinu. Það er svo með fjárlog, eins og með aðrar skýrslur með löng- um. talnadálkum, að þau virðast ekki vera sérstaklega aðgengileg eða skemmtileg afiestrar. Engu að síður eru þó fjárlögin mjög girnileg til fróðleiks, ef þau eru skoðuð niður í kjölinn. Fjárlög eru ekki aðeins tölulegar upplýs- ingar um tekjur og gjöld ríkis- sjóðs, heldur eru þau einnig merkilegur leiðarvísir 7im ástand og horfur í fjármálum og efna- hagsmálum þjóðarinnar, og fjár- lögin eru einnig máttugt tæki til þess að hafa áhrif á þróun þess- ara máía. Fjárlögin varða þannig beint og óbeint hvern einasta þjóðfélagsborgara og því er nauð- synlegt, að fólk reyni eftir beztu getu að gera sér grein fyrir hvexsu norf ir í þessum mikilvægu málum. Ég sé ekki ástæðu til að gera í einstökum airiðúm, að umtals- efni hvorki afkomu ríkissjóðs árið 1954, né heldur fjárlög árs- ins 1956, því að þær tölulegu upplýsingar um þetta efni hefir hæstvirtur íjármálaráðberra gef- ið í framsöguræðu sinni, og er ekki ástæða tii að endurtaka hér orð hans. Ég mun því fyrst og fremst verja tíma mínum til þess að ræða í stórum dráttum við- horfið í eínahagsmálum þjóðar- innar og ræða einnig nckkuð þró- un þá, sem verið hefur og er í fjármálalífi þjóðarinnar. Verður þó auðvitað ekki hægt að drepa á nema fá atriði og alls ekki gera þessum vandamálum nein viðhlýt andi skil, enda ekki tímabært að gera nú á þessu stigi málsins neinar ákveðnar tillögur um lausn bessa mikla vanda í efna- hagsmálunum, sem nú er við að stríða, því að þau mál eru enn á umræðustigi og í athugun hjá hæstvirtri ríkisstjórn. SJÁLFSTÆÐISMENN LÖGÐU GRUNÐVÖLL AÐ GÓÐRI AFKOMU RÍKISSJÓBS í •öllum umræðum um fjárlög og afkomu ríkissjóðs, er nauðsyn- legt að gera sér grein fyrir þeirri staðrey-'d, að hallalaus ríkisbú- skapur er óhjákvæmilegt skilyrði þess, að um heilbrigða þróun geti verið að ræða í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þetta atriði höfum við Sjálfstæðismenn ætið lagt ríka áherzlu á, og hefði farið bet- ur ef varnaðarorðum þeirra Sjálfstæðismanna, sem á sínum tíma fóru með fjármálastjórnina, hefði verið hlýtt, en því miður nutu beir ekki þess stuðnings samstarfsflokkanna í þessu efni, sem nauðsynlegur var, ef hafa átti föst tök á fjármálastjórninni Framfarirnur mega ekki stöðvasf cii ifiýfu dýrlíðarllóði RæBa Magnúsar Jónssonar við fyrsfu umræbu fjárlaga orðið nær 103 milljón krónum meiri en gert var ráð fyrir í fjár- lögum. Umframgreiðslur á rekstr arreiknmgi orðið rúmar 47 miljj- ónir króha og á eignarhreyfingu; rúmar 44 milljónir króna, þannig þessum greiðsluafgangi að útgjc>ld ríkisins umfram fjár- verið ráðstafað til mjög miður er henni fenginn allt og skammur tíma til starfá, til þess að hún geti kannað þessi mál eins og æskilegt væri. Stjórnarandstæðingar hafa stundum fært ríkisstjórninni það til ámælis, áð allmikill greiðsluafgangur hefur orðið hjá ríkissjóði undanfarin ár. Öílum hefur mikil- lagaáætlun hafa orðið rúmar 91 milij. króna. Fundið hefur verið að tvermu í sambandi við af- greiðslu fjárlaga og íjármála- stjórnina sjáifa". Annars vegar, að reynslan hafi sýnt það, að hvorki fjármálaiáSherra ná fjár- yeitinganefnd væru nógu ná- kvæm 1 áætlunum sínuni/þannig að jjárlögin væru of fj'ærri því að gefa rétta mynd af raunveru- legri afkomu ríkissjóðs næsta vægra þarfa í þágu þjóSarheild- ariniiár, þarfa sem ella herfSi ekki'* veriS hægt að sinna. 'pað hefur heldur ekki á það skort, að stjórnarandstæðingar vildu vera með í því aS ráðstafa þessu fé. Stjórnarflokkarnir verða áreiðanlega ekki með réttu ásak- aðir fyrir það, þótt þeir hafi verið gætnir við afgreiðslu fjár- laga, en hitt verða þeir ef til vill með meira rétti ásakaðir fyrir fjárhagsár og hins vegar því, að að hafa ekki lagt allan þennan Magnús Jónsson, þm. Eyfirðinga. og afgreiðslu fjárlaga í þingi. tíð og hækkun kaupgjalds og verð Þegar minnihlutastjórn Sjálfstæð lags myndu lama atvinnuvegi isflokksins lagði fram tillögur þjóðarinnar og stórvaxandi fjár- sina um viðreisn efnahagskerfis- ins árið 1950, þá var hallalaus ríkisbúskapur talin ein mikilvæg- asta forsenda þess, að þær tillög- ur gætu orðið að gagni. Tókst þá samvinna við Framsóknar- flokkinn um framkvæmd þessar- ar fjármálastefnú, sem leitt hef- ur af Liér góða afkomu ríkissjóðs alla tíð síðan, þannig að sum árin hefur greiðsluafgangur rík- issjóðs numið tug miliiónum króna. Hefir þó á þessum árum reynzt auðið að framkvæma all verulega skattalækkanir. Þessi góða afkoma ríkissjóðs er því fyrst og fremst að þakka stefnu- breytingunni 1950, sem fjármála- ráðherrar tíjálfstæðisflokksins höfðu árum saman lagt áherzlu á að nauðsynleg væri, en ekki tókst fyrr að ná samkomulagi um. Einnig er hin góða afkoma ríkissjóðs því að þakka, að stjórn- arflokkarnir hafa staðið fast sam- an um það, að leggja ekki þyngri byrðar á ríkissjóð en hann fékk undir rísið. Tel ég vafasamt, að nokkur fjármálaráðherra í sam- steypustiórn hér á landi hafi átt svo eindreginn stuðning sam- starfsflokks síns um skynsamlega afgreiðslu fjárlaga. kröfur á hendur ríkissjóði stefna afkomu ríkissjóðs i bráða hættu, þá hafi allt gengið vel til þessa og þá ekki ástæða til annars en ætla að svo verði einnig í fram- tíðinni. Vissulega er það rétt, að tekizt hefur að bjarga atvinnu- vegum þióðarinnar og fram- leiðslunni frá stöðvun og koma þannig i veg fyrir skort og hörm- ungar í landinu, en það er sann- arlega ekki stjórnarandstæðing- um að þakka heldur þrátt fyrir þeirra aðgerðir. Er sannarlega fróðlegt fyrir þjóðina að hlýða á ræður hv.stjórnarandstæðingahér í dag, sem allar ganga í þá átt að hneykslast á ráðstöfunum rík- isstj. til þess að koma í veg fyrir stöðvun atvinnuveganna vegna erfiðleika, sem kommúnistar og fylgifiskar þeirra hafa átt drjúg- an þátt í að skapa. Sama er að segja um afkomu ríkissjóðs, enda þótt útgjöid hafi stórhækkað ár frá ári, bá hafa tekjurnar hækk- að enn meira, en hinu er ekki að leyna, að hefðu þó stjórnarand- stæðingar mátt ráða, hefði verið mikill greiðsluftalli hjá ríkissjóði á undanförnum árum. Þetta eru staðreyndir, sem nauðsynlegt er, að þjóðin hafi í huga. VARAST VERDUR BLEKK- INGAR STJÓRNARANÐ- STÆÐINGA Því er ekki að leyna að þeirr- ar skoðunar gætir nokkuð hjá almenningi, að forráðamenn þjóð arinnar hafi á undanförnum ár- um, að óþörfu, málað skrattann á vegginn þegar þeir lýstu ugg sínum vegna þróunarinnar á efnahagsmálum þjóðarinnar. Má víða heyra þær raddir, að þótt talið hafi verið að vaxandi dýr- hin gætilega tekjuáætlun gæfi fjármálaráðherra allt of frjálsar hendur um umframgreiðslur, þannig að fjárveitingavaldið væri að nokkru leyti tekið úr höndum Alþingis. Um fyrra atriðið er það að segja, að á verðbólgutímum er mjög erfitt að gera sér nákvæma grein fyrir tekjuhorfum. Eru þau ein úrræði fyrir hendi ,að miða við síðasta fjárhagsár og reyna jafnframt að gera sér grein fyrir því, hvort horfur séu á auknum innflutningi efta vaxandi tekjum almennings í landinu á næsta ári. Hefir fjárveitinga- nefnd hagað tekjuáætlun sinni jafnan í samræmi við þetta, þótt1 ekki hafi verið talið verjandi að, ganga þar á íremstu nöf vegna óhjákvæmilegra umfram- greiðslna, sem jafnan hljóta að verða. Auðvitað hefði mátt hafa tekjuáætlunina nokkru hærri og láta fjárJögin þannig sýna meiri greiðsluafgang, en því miður hefur revnslan sannað það, að ill-; gerlegt er að halda í þann; greiðsluafgang, ef hann er tekinn í fjárla.^aáætlunina. Hygg ég, að fjárveitinganefnd verði naumast sökuð með réttu fyrir sín vinnu- brögð í þessu efni, þótt reynsla síðustu ára hafi leitt það í ljós, að tekiurnar hafi orðið drýgri en rneð nokkurri skynsemi var hægt að hugsa sér, þegar fjárlögin voru afgreidd. AÐHALB VARBANDI UMFRAMGREIBSLUR Hitt atriðið eru umframgreiðsl- urnar, sem snerta framkvæmd fjárlaga í höndum fjármálaráð- herra. Allir, sem til þekkja, vita það gerla, að á hverju ári koma ýms1 þau atvik fyrir, sem gera umframgreiðslur úr ríkissjóði óhjákvæmiiegar, enda sýnir yfir- lit, sem gert hefur verið allt til ársins 1924, að umframgreiðslur hafa jafnan veiið miklar á ári hvei-ju. Hafa umframgreiðslur á rekstrarreikningi oi-ðið minnstar árið 1950. 1,16%, en mestar árið 1942 eða 216.49%. Verða fjár- málaráðherrarnir oft ekki fremur öðrum sakaðir um þessar umfram greiðslur, en auðvitað er það höf- uðnauðsyn og brýn skylda fjár- málaráðherra að gæta þess jafn- an, að umframgreiðslur verði sem allra minnstar, bví að hér er vitanlega verið að caka fjár- MIKLAR UMFRAMGRED3SLUR veitingavaldið úr höndum Al- 1954 þingis og þegar umframgreiðslur Um afkomu ríkissjóðs yfirstand eru orðnar föst venja, bá er hætt andi ár, er ekki auðið að segja við því, að aðhaldið verði minnaj enn sem komið er, þótt margt bendi +il þess, að niðurstaðan verði mun hagstæðari en menn þorðu að voha við afgreiðslu síð- ustu fjárlaga. Það liggur hins og fjármálaráðherrann freistist til, þegar afkoma ríkissjóðs er góð, að slaka hér á taumunum meira en góðu hófu gegnir. Er mjög mikilveegt, að endurskoð- vegar endanlega fy'rir n'ú, að 1954 endur ríkisreiVninganna rannsaki hafa bæði tekjuí' og gjöld ríkis- sem rækilegast nauðsynina fyrir sjóðs farið mjög mikið fram úr umframgreiðslum og fjárveitinga áætlun. Hafa tekjurnar þannig. nefnd einnig eftir föngum, en því greiðsluafgang í sjóð, sem hægt væri að nota ef harðnaði í ári. Slíkt eru raunar sjálfsögð bú- hyggindi, að spara á góðu árun- um, en þarfirnar hafa verið svo margvíslegar og brýnar. að löng- unin til að uppfylla þær, hefur orðið gætninni yfirsterkari. Geri ég naumast ráð fyrir því, að rík- isstjórnin pg þingflokkar hennar mun fá þungan dóm hjá þjóð- inni fyrir þá afstöðu. NÝTT VERDBÓLGUFLÓD Árið 1953 hækkuðu íjárlögin um 41 millj. kr., miðað við næsta ár á undan. Árið 1954 nam hækk unin 23 milljónum og 1955 69 milljónum. Sýnilegt er, að nú verður hækkunin langmest. vænt anlega töluvert á annað hundrað milljórnr króna. Er þegar vitað um hækkanir, sem nerna munu um 96 milljónum króna, og ef að vanda lætur má gera ráð fyrir nokkrum milljóna-tugum til við- bótar. Fjárlögin bera þess því glöggt vitni, að nýtt verðbólguflóð hef- ur skollið á þjóðina. He^ir þessi þróun málanna vakið ugg og kvíða rreð þjóðinni og ekki að ! ástæðulausu, því aS ekki mun auðvelt aS finna nýja fótfestu til þess að spyrna gegn straumn- um. Vegna hinnar breyttu fjár- málastefnu hafði tekizt að koma því jafnvægi á í efnahsgsmálum þjóðarinnar, að dýrt'ðarskrúfan hafði stíjðvaet, kaupgjald og verðlag verið nokkurn veginn stöðugt á þriðja ár, eSa a'ilt þar til í ár, að vsrkíöllin skullu á. Þessi stöðviri var farin að hafa augljós heillavænieg áhrif á efna hagsþróunina í landinu, fólk var á ný farið að öðlast trú á gildi peninganna og sparifjársöfnun óx stöðugt. en einmitt sparifjár- söfnunin er einn af traustustu hyrningarsteinum efnahagskerf- isins. Afkoma útflutnmgsfram-" leiðslunnar var að v'su erfið, en stöðvun verðbólgunnar var þó fyrsta skrefið til þess að auðið væri að rétta hennar hag. Fjár- hagsafkoma ríkissjóðs var «óð, og reynzt hafði auðið að draga allveruiega úr sk-attaá'ögum. í meginatriðum má bv' sesja, að ástæða hafi verið til biartsýni. Því miður hafa á þessu ári gerst atburðir, sem þeear hafa haft m;ög óheillavænlef áhrif og eru þó enn eigi öll kurl til graf- ar komm. Það er tSt&umást vafi á þvi, að verðbólga og rýrnandi verSgildi peninga kemur bvngst niður á alþýðu manna enda hafa verkalýðssamtök i festutn lönd- um verið fremst í fylkingu í bar- áttunni gegn vaxandi dýrtíS.Hér á ísla.idi hefur reyndin því mið- ur verio allt önnur, enda hefur áhrifamesti flokkru'inn í verka- lýðssamtökunum hér á landi Frh. á bls. 18. L*

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.