Morgunblaðið - 08.12.1955, Blaðsíða 2

Morgunblaðið - 08.12.1955, Blaðsíða 2
18 MORGVNBLAÐIÐ Fimmtudagur 8. des. 1955 Sjómannaféi Reykjavíkur 40 ára í TILEFNI aS 40 ára afmæU . Sjömamnafélag'.s Reykjavíkur j snéri Morgunbtaðið sér til. Guðm. ' H. Guömundssonar j sjómanns, Ásvallagötu 63 og! bað hann að segja eitthvað frá starfsemi Sjómannafélags- ins og kjörum sjómanna fyrr og nú. Guðmundur hefur verið starfandi sjómaður í um það bil hálfa öld og lengst af á togurum. Hann var einn af stofnendum Sjómannafélags Reykjavikur og hefur gengt ýmjum trúnaðarstörfum fyrir það um langt árabil. — H«/ernig voru kjör sjómanna er Sjómanr.afélagið var stofnað? Með stofnun Sjómannafélags- áns hefst félagsleg barátta sjó- •?nanna fyrir hinum ýmsu hags- -tnunamálura sínum. Kjör togarasjómanna á þessum "tima voru þau, að hásetar höfðu "70 króna mánaðarkaup og 10 kr. fyrir lifrarfatið, en þær 10 krón- ur skiptust á milli allrar skips- ?íafnarinnar, nema þeirra er tmnu í vélinni. Ekki er annað ?íægt að segja en að kjör þessi voru léleg, eins og vinnu var -4>á háttað á togurum, t. d. eng- inn hvíldartími. Lögfestur hvíld- ertími á togurum, varð því eitt •fciöfuðbaráttumál Sjómannafélags ins frá upphafi, og brýnt hags- tnunamál allra sjómanna. IHVILDARLAUS VINNA Sem dæmi um vinnubrögð á togurum um þetta leyti dettur «nér í hug ein veiðiferð á þeim togara er ég var á 1918 er fspænska veikin geisaði. Við fór- um úr Reykjavíkurhöfn með tij úkrunarfólk vestur á Dýra- íjörð og gekk ferðin pangað vel, cn þegar við fórum frá Dýra- íirði var komið norðan rok og ckki viðlit að veiða út af Vest- fjörðum, eins og áætlað hafði verið. Var því siglt suður fyrir jökul og kastað þar, var þá fjriðjudagur. Fiskur var nægur, cn „rifrildi" mikið, sem kallað cr og trollið alltaf að rifna. Var ailtaf haldið áfram við veiðarn- «r til næsta mánudags eða 6 íiólarhringa, en þá var siglt til Reykjavíkur. Á þessum 6 sólar- hringum fórum við tvisvar í lcoju 2 tima í hvort skipti. Og þetta var ekkert einsdæmi. Fjöl- xnargar ferðir líkar þessari gæti ég nefht. Þegar merm voru farnir að vaka svona, gekk vinnan Ktið og menn ultu út af hvar sem þeir tylltu sér niður, Á þessu geta menn séð hversu hxfn nauðsyn það var sjómönn- um að fá lögfestan hvíldartíma. Enda er það öílum sjómönnum |>eirra tíma minnisstætt þegar Jögboðin var á togurum 6 stunda hvíld á eólarhring árið 1921. Sá mikli sigur vannst fyrir baráttu sjómanna og forgöngu Sjómannafélags Reykjavíkur. Nokkrum árum síðar var lög- fcoðin 8 stunda hvíldartími, og nú fyrir nokkrum árum kom 12 etunda hvíldartími, sem er samn- ingsatriði Svo er munurinn tnikill nú eða þá, og cr það gott. Þegar Sjómannafélagið var etofnað voru dánarbætur sjó- irianna 100 krónur á ári í 4 ár. JÞað var eitt af baráttumálum Sjómannafélagsins að fá þessar bætur hækkaðar, og er nú á freseu orðinn mikill munur. AOBÚXAÐUR OG ÖRYGGI — Hafa ekki orðið miklar bieytingar á kjörurri og aðbún- «ði sjómanna í seinni tíð? — Með vaxandi tækni og baráttu Sjómannafélagsins hafa Orðið gífurlegar breytingar á að- búnaði og öryggi sjómanna frá jþ -i sem áður var. Þá var aöbún- aður marma á togurum lélegur, vistarverur þröngar og litlar og fejjeinlætistæki lítt þekkt, t. d. vay oft erfitt að fá vatn frammi f.,o menn gætu þvegið sér o. s. Rahhab við Guðm. H. Guðmundsson, sem verib hefir togaraháseti i 41 ár iayáækur Þjóðvinaféli oj) Menningarsjóíls fyrir mh 1055 eru allar komnar út f og rei'f amaðar i f ramtíðinni störfum sínum og þakka því sem þáð hefur vei gert í þégu I, sjómanna fyrr og siðar; '¦ |ALLAR fétagsbækur: Bókautgáfu Einki Hreini Finnbogasym og i Og sér í lagióska ég S.iómanna-j'MennulSarsjóðs og Þjóðvina- ritar hann einnig ýtarlegan for- 'félagihu þess að það beri gæfti- félagsins, fimm að- töhi, eru nú mála um skáldið og ljóð: þess, til þess í frarntiðinni að móta,af-|'tomBar ^fe ^ru þær samtals nær Þetta er 14. bókin, er út kemur stöðu sína til hinna ýmsu vanda-j uálf* tíunda hundrað blaðsíður i safninu íslenzk úrvalsrit. mála með rólegri og iiugsaðri °8 tausasöluverð- þeirra saman- Sagau dómarans, eftir Charlea yfirvegun og láti það eitt ráða - 1&gt **• 180,80; ert félagsmenn fá Morgan. Höfundurinn er mjög afstöðu sirini sem réttast er tallð þsw huntteaið krónum .odýrari eða kunnur brezkur rithöfundur, ijfyrir. 60 krónur. Mun ohætt að þótt þetta sé fyrsta bók hans, er fuityrða að> þetta eru, ein hag- út kemur á íslenzku. Er þetta hin stæðusfu bókakaup;; sem nokkurt athyglisverðasta saga og f'jallar 'útgáfufélag feýður viðskiptamijnn um það, að auður og hamingja frv. Nú er í öllum nýsköpunar- togurum fullkomin hreinlætis- tæki og böð. Þá. eru vistarverur allar stærri og betri. Of langt yrði upp að telja hin fjölmörgu öryggismál á sjónum er Sjó- mannafélagið hefur látið til sín taka. Eins langar mig þó að geta, baráttu Sigurjóns Á. Ólafssonar heitins fyrir loftskeytatækjum og talstöðvum í hvert skip. Þessi árangursríka barátta Sigurjóns og fleiri manna verður seint fuil- þökkuð af sjómönnum. Hin vaxandi tækni færir sjó- mönnum sífellt meira og betra öryggi, t. d. bergmálsdýptarmæl- irinn olli mikilli breytingu En af óllum hinum nýju og fullkomnu siglinga- og öryggis- tækjum er ég hrífnastur af rat- sjánni. Það undratæki held ég að sé vinsælast af sjómönnum. Eitt er það enn er ekki má gleyma þegar rætt er um starf Sjómannafélagsins, en það eru hafnarfriin. Við stofnun félags- ins voru engin ákvæði um hvað togari átti að vera lengi í höfn, að aflokinni veiðiferð. Dvölin var oft örstutt og varð þá hluti skipshafnarinnar að standa vakt um borð. Það var oít kaldrana- legt að koma úr langri ferð og stanza aðeins örfáa klukkutima. Nú eru ákvæði um að togari verður að stanza í höfn minnst sólarhring að lokinni veiðiferð. Þessi ákvæði mundi enginn sjó- maður nú vilja missa úr samn- ingum félagsins. BREYLTAR ADSTÆBUR — Hvað vilt þú segja um skipa- kostinn fyrr og nú? — Eins og áður er sagt má telja að gjörbreyting hafi orðið á kjörum og aðbúnaði sjómanna á síðustu áratugum. Nýju skipin með fuílkomnum öryggistækjum hafa gjörbreytt aðstöðunni og það svo að varla mundu þeir ungu menn, er nú eru að byrja á togurum trúa muninum á því að vera á togara nú eða fyrir 40 árum. Sem háseti á togurum í 41 ár óska ég Sjómannafélaginu allra heilla á þessum tímamótum frá sjónarmiði sjómahnasamtak- anna, þá mun vel fara. Vertetjóra- námskeið AKUREYRI, 6. des.: — Hér hefur staðið yfir námskeið fyrir verk um sínum. Þótt kosmaður við bókaútrgáfu hafi hækkað veru- leea. var ákveðið að hafa félags- gjaldið feö» sama og í fyrra, og er þar treyst á hinnstóra og skil- vísa kaupendahóp' útgáfunnar. Félagsbækurnar eru þessar: Abmanak hins íslenzka Þjóð- stjóra og námsgreinar fyrir þá vinafélags íyrir árið 1956. Aðal'- hafa m. a. verið land- og halla- efni þess, auk hinnar stórfróð- mælingar, vinnubókhald; flatar- legu árbókar,, er grein um og rúmmálsfræði, jafnMiða út-jTryggva Gunnarsson eftir dr. reikningi á verkáætlunum. Þá Þorkel JÖhannesson,. en Tryggvi var leiðbeint um steinsteypugerðj:; var utn lar.gt skeið ernn helzti steypuefni, sprengingar og kennd forvígismaður Þjóðvinafélagsins var hjálp í viðlðgum. Þá voto fluttir fyrirlestrar um atvinnu sjúkdóma, slysavarnir, vúmulög og riístjóri aimanakains. Andvari, 80. árg. 1955. Flytur hann. m. a. ævisögu Guðmundar gjöf, ábyrgð verkstjóra,, einrdg Björnssonar tendlæknis, eftir Pál voru fluttir fyrirlestrar um viánu V. BCoíka. „Nu taka öll hús að sálfræði, vinnuskipulagningu, brenna*' eftir Barða Guðmunds- verkstjórn o. fl. - sotv og grein um Magnús Gissur- Námskeið þetta stóð yfir nokk- arson Sfcálholtsbiskupi eftir dr. uð á annan mánuð og var Jóhann Biörn Þórðarson. Hjörleifsson verkstjóri frá Reykja Jörðin, eftsk: Ástvald Eydal vík, forstöðumaður þese. Fyrir-, Mcentkt, (Lönd og lýðir). Bókin lestrana f luttu þeir Jóhann Þor- kelsson héraðslæknir, Hákon Guð' mundsson hæstaréttarritari og dr. Broddi Jóhannesson. Kennslu önnuðust auk forstöðumanns Ásgeir Valdimarsson, verkfræð- ingur, Snæbjörn Jónasson verk- f ræðingur, Jón H. Jónsson menntaskólakennari og Zophón- ías Jónasson. Alls voru 30 verk-- stjórar á námskeiðinu. •—jónas. er jarðfræðilegt yf irlitsrit, samin við. alþýðu hæfi. Kaflaheiti bók- axinnar eru: Jörðin og sólkerfið. Loftið: JarðbeltL og landsnytjar. Dýralíf Hafið og l'andið. Aftast í bókinni eru nokkrar töflur. Þetta er hin fróðlegasta bók, og prýða hana um 100 myndir til skýringar efninu. fslenzk úrvalsriti Ljóðmæli Gísla Brynjólfssonar, valin af fylgjast ekki ætíð að, og hið síð- arnefnda verður sjaidan keypt fyrir peninga. Bokin vekur ménn til umhugsunar um hin margvís- legu vandamál mannlegs lífs. — Séra Gunnar Arnason hefur snúið bókinni á íslenzku. Með þessum árgangi félags- bókanna kemur út 80. ái'gang- urinn af Andvara, tímariti Jóna Sigurðssonar. Það má því segja að bókaútgáfa Þjóðvinafélagsins eigi 80 ára afmæli um þessar mundir. Andvari hefur frá upp- bafi verið kjörviður útgáfunnar, og er því ekki fjarri, að miða aldur hennar við útkomu þessa merka rits. Bókaútgáfa Þjóðvinafélagsing var frá öndverðu þjóðarútgáfa, Henni var tekið fagnandi hendi af bókasnauðu en lestrarfúsu landsfólki, sem var að vakna til meðvitundar um nýja og betri tíma i lok síðustu aldar. Helztu máttarstólpar útgáfunnar voru þeir Jón Sigurðsson og Tryggvi Gunnarsson, sem um langt skeið voru ritstjórar Anavara og Almanaksins. Markmið þessara mætu manna með stofnun Þjóðvinafélagsina var m. a. það að veita þjóðinni fræðandi og menntandi lestrar- efni. Þetta sjónarmið stofnenda félagsins hefur jafnan ríkt í út- gáfustarfsemi þess. SETBERG _

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.