Morgunblaðið - 08.12.1955, Blaðsíða 3

Morgunblaðið - 08.12.1955, Blaðsíða 3
Fimmtudagur 8. des. 1955 MORGVNBLAÐIÐ 19 [,«rá óeirðunum á Kýpur. Mótmælagöngu í höfuðborginni Nikosia, dreift meS táragasi. Gríski £áninn sést á lofti. jtfttffi&á&tii^m+m Ftá iipphafi brezkra yfirráða á Kýpur hafa eyjur skeggjar krafizt sameiningar við föðurlandið 3 MENN létu líf ið og 44 særð- . ust, þár af 7 Bretar í róstum, sem urðu í Nicosia, höfuðborg Kýpur. 44 manns voru hand- teknir. ,,,., , .Mikill fjöldi grískra þjóð- ' ernissinna hafði fylkt liði um aðalgötu borgarinnar.-,' Þeir sungu -ijóðemissöngva og hrópuðu Enosis, Enosis. ... Þegar á vegi þeirra urðu tvær énskar konur, mis- þyrmdu þeir þeim. . . Þá lét brezk herlögregla til skarar skríða og dreifði mann- fjöldanum með táragasi og kylfuárás. Til harðra átaka kom, sem stóðu lengi fram eftir degi, en lögreglan beitti þó ekki skotvopnum. Þannig er lýsing á atburð- um á Kýpur í byrj un nóvember- mánaðar. Þeir atburðir voru ekk- *rt einstakir. Dag ef tir dag heyrð- ust frásagnir af óeirðum, kröfu- göngum, mótmælaverkföllum og með degi hverjum fór hitnandi i þessum eldglæðum. Þann 19. nóvember höfðu at- burðirnir tekið á sig þessa mynd: Öll Kýpur er nú í uppreisn- arástandi. Vitað er um 50 sprengjutilræði á einum degi. Að minnsta kosti einn brezkur hermaður lét lífið og mikill fjöldi fólks, bæði borgarar og hermenn hafa særzt alvar- lega. Brezkir stúdentar fóru í mót mælagöngu í Larnaca, til að mótmæla dauðadómi yfir . manni einum, að nafni Kara- olis, sem fundinn var sekur um að hafa myrt brezkan lög- reglumann í síðustu viku. — Stúdentarnir fóru um strætin og hrópuðu Enosis, Enosis. Þar heyrðust einnig raddir, sem lýstu yfir stuðningi við Eoka, hið leynilega hermdar- verkafélag. Lögreglan dreifði hópnum með táragasi. Skólanemendur og fullorðn- ir í bænum Eurykhou, 32 míl- Bretar virða að vettugi sjálf sákvöröunarrétt íbúanna en uppskera hatur og hermdarverk I CYPRUS Uppdráttur af Kýpur. Á honum sést m. a. hið fullkomna þjóðvegakerfi um alla eyna. skyttur hleyptu skotum af á land Rómverja. Þá blómgaðisl ur vestur af Nicosia, grýttu lögreglustöðina þar og sprengdu brú skammt frá bænum. Hópur vopnaðra skæruliða réðst á lögreglustöðina við Deftera, átta mílur suður af Nicosia. — Brezkir hermenn komu skjótlega á vettvang og stóð skothríð um sinn áður en hermdarverkamennirnir hurfu út í myrkrið. Herstjórn Breta skýrir frá því að bardagi hafi orðið á þjóðveginum Larnaca-Fama- gusta milli brezkra hermanna og grískra hermdarverka- manna. Þegar lögreglurannsókn var gerð í Famagusta voru fram- in 10 sprengjutilræði og leyni- víð og dreif um borgina. • Og 22. nóvember eru fregnirn- ar orðnar slíkar: „í dag urðu mestu óeirðir hún sem verzlunarmiðstöð við námugröft og friðsæla akur- yrkju. Velmegun íbúanna hélzt fram á miðaldir. Þar stóð ríki krossfara, og hún varð ein helzta fram til þessa í Nicosia. Allan bækistöð hins mikla verzlunar- daginn geisuðu gotubardagar veldis Feneyinga. Þar segir hið í bórginni. Hópar unglinga fræga leikrit Shakespeares, að gengu um strætin og mót- j Othello hafi verið setuliðsstjóri, mæltu lokun tveggja grískra er hann myrti konu sina Desde- gagnfræðaskóla. Mikill fjöldi monu. Kastali Othellos stendur uppvaxinna tók einnig þátt í nú með hrunda veggi við höfn- þessum mótmælum og brutust ina í Tamagusta. út óeirðir, rúður voru brotnar, eldar voru kveiktir, herlið SIGLINGAR HVERFA dreifði hópunum, en jafnskjott qG koma AFTUR sem kyrrð yar komin á í einu En siglingaleiðin suður fyrir hverfinu, hofust rostur i oðr- Mríku fannst og verzlunin frá um hverfum og svo koll af Austurlöndum hvarf af Miðjarð- arhafinu. Veldi Feneyinga blikn- kolli.1 Og landstjori Breta a eynni aði aUt athafnalíf l KýPur svarar með þvi að kalla aukið koSnaði niður. Eyjan féll svo brezkt herhð til eyjarmnar setja undir T ki_ m þúg manna lið á herlög og tilkynna samtímis að Bretar ætli að verja 1300 milljónum króna til nýsköpunar atvinnulífsins á eynni, til þess að gera kjör ibúanna betri en tíðkast í nokkru nágrannaland-j anna. þeirra gekk á land og hjó niður þúsundir íbúanna í einhverju ægilegasta blóðbaði á almennum borgurum. — Síðan lögðu þeir þunga skatta á íbúana og allt sligaðist af fátækt og bjargar- leysi. Járn- og koparnámur eyj- arinnar stóðu ónotaðar, vínyrkja Kýpur, þessi sólbakaða, fagra' týndist niður, skógarnir voru eyja í botni Miðjarðarhafsins, er; eyddir. um 10 þús. ferkílómetrar eða að-1 'Arið 1869 var Súez-skurður- eins tíundi hluti íslands að inn opnaður og aftur urðu lönd- ítærð. Á henni búa samt meir en in fyrir botni Miðjarðarhafsins hálf milljón manna. 400 þúsund miðsvæðis í viðburðarásinni. Ar- beirra eru grísk-kaþólskrar trú-jið 1878 var gerður sáttmáli milli ar og telja sig Grikki. 90 þúsund Tyrkja og Breta um að þeir síð- eru múhameðstrúar og telja sig arnefndu tækju við yfirráðum á Tyrki. Nokkrir eru af öðrum þjóð Kýpur. Þeim yfirráðum hafa ernum m.a. neníu. flóttafólk frá Ar- Bretar haldið síðan. Þeir hafa ætíð talið eyjuna mikilvæga varnarstöð fyrir Súezskurðinn og það er meginástæðan nú til þess, að þeir vilja ekki láta hana af Herlögregla handtekur þjóðernissinna DAFNAÐI MEÐ VERZLUN Tn, AUSTURLANDA Eyjan á langa og allmerkilega höndum. sögu. Til forna varð hún að lúta I ýmsum herskörum, Fönikíu-' FRELSI OG SAMEINING mönnum, Assyríu-mönnum, GRTKKLANDS lEgyptum, Persum, AlexanderJ Nútíma Grikkland hefur öðl- Imikla og hafnaði loks sem skatt- azt frelsi undan tyrkneska okinu á síðustu 120 árup\. í frelsisbar- áttunni nutu þeir styrkastrar stoðar Breta, sem - veittu þeim fjárhagslegan og hernaðarlegan styrk. Þá kunnu Grikkir vel að meta það þegar Bretar buðu þeim af fúsum vilja að afhenda þeim Jónísku eyjarnar við vest- urströnd Grikklands. Grikkir hafa því jafnan litið á Breta sem sína velgerðarmenn og þegar þeir tóku við forráðum á Kýpur, fögnuðu Grikkir því. Frelsishreyfing Grikkja síðan hún reis upp um 1820 hefur stefnt að þvi að sameina í eitt griskt ríki allt hið forn-hell- enska landsvæði. En það er hið núverandi Grikkland, öll Makedónía, Þrakía, þar með það landsvæði, sem Tyrkií eiga enn í Evrópu, Konstan- tinópel, vesturströnd l.itla Asíu og svo eyjarnar allar, þar á meðal Krít, Tylftareyj- ar og Kýpur. í þessari frelsisbaráttu hafa Grikkir margan glæsilegan sigur unnið, en einnig hafa þeir orðið að þola andstreymi. Einn stór- felldasti ósigur þeirra var þegar Tyrkir, undir forustu Kemala Atatiirk, tóku borgina Smyrna á vesturströnd Litlu-Asíu árið 1923 og ráku alla gríska menn vægðarlaust burt úr landi, eða um hálfa milljón manna. Þessa atburði tóku Grikkir óskaplega nærri sér og hafa þeir síðan ver- ið viðkvæmari en nokkru sinni fyrir þjóðerniskröfum og sam- einingarkröfum landa sinna handan hafsins. En þeir munu nú hafa gefið upp alla von um að ná aftur fótfestu á meginlandi Litlu-Asíu. í lok seinni heimsstyrjaldar- innar urðu ftalir að láta Tylftar- eyjar af hendi við Grikki og nú er svo komið að einvörðungu Kýpur er eftir. Sameiningu henn- ar eða Enosis við Grikkland telja Grikkir lokaþáttinn í frelsisbar- áttunni og fyllast þeir vissulega sárum vonbrigðum og harmi, þegar Bretar þessir gömlu banda- menn standa í vegi fyrir loka- sporinu. VÆNTU ALLS GÓÐS AF BRETUM Eftir að Bretar tóku forráð eviarinnar 1878, hafa Grikkir litið á það sem sjálfsagðan hlut að fyrr eða síðar afhentu Bretar þeim eyna. Strax þegar fyrsti landstjóri Breta kom til eyjarinn- ar, ávarpaði þáverandi erkibisk- up Kýnur hann á þessa leið: „Við fögnum heim breyting- um, sem orðið hafa á stjórn- skinun Kýnur er hún gengur frá Tyrkjum til Breta, en ger- ið svo vel að minnast þess, að vér erum Grikkir og vér óskum að verða óaðskiljanleg- ur hluti griska ríkisins." "Grísk kaþólska kirkjan hefur verið miöe áhrifamikil. — Fyrst eftir að Bretar tóku við evnni fólu þeir hinni gn'sku kirkju að annast fræðslumálin. Þeim var bá stjórnað beint frá Aþenu" og mun þetta hafa átt ríkasta þátt- inn í að binda traust og óbifan- leg mennta- og menningartengsl við Grikkland. Framhald á bls. 31

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.