Morgunblaðið - 01.06.1958, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 01.06.1958, Blaðsíða 11
Surmudagur 1. iún' 1958 MORGTJNnr AfílB 11 Steinn Steinarr — Minning HID dásamlegasta í lífinu og list-. afdráttarlausa trúmennska Steins inni er, að þar er allt nýtt, og við sjáll'an sig og list sma sem allir hlutir fara þar á annan veg gerði hann storan, þetta að hugsa en ætlað var. Og kannske er fyrst um ljóðið og siðan kannski þessu eins farið í dauðanum. Flestir menn mundu vafalaust fremur kjósa sér að deyja á sótt- arsæng en farast í stríði eða slys- um af öðru tagi. En sumir heimta að farast, en sætta sig ekki við að deyja, af því þeim finnst, að þá fyrst hafi þeir staðið i stöðu sinni gagnvart Guði og mönnum, er þeir héldu sig hverju sinni svo nálægt lífsháskanum, að örlög réðu hvort aldan skolaði þeim á land eða bar þá til hafs. Steinn Steinarr var einn þeirra stríðs- manna réttlætisins* sem kaus að farast í úrslitaorrustunni um stöðu manngildisins í lífinu, en íorlögin höguðu þvi þann veg, að hann dó fjarri þeim hættum, sem hann hafði alla* tíð ögrað af svo staðföstu óttaleysi. Ég kynntist Steini Steinarr hjá Erlendi í Unuhúsi, eins og mörg- um öðrum jafnöldrum mínum úi hópi listamanna. Ég hafði þá aldrei áður þekkt mann, er mé: virtist hafa jafnlitla möguleika til að brjótast til valda í heim- inum. Hann var bókstaflega alls laus, og ekki hefi ég séð mann með veikari arm. En í Unuhúsi var einmitt griðastaður nafn- lausra manna, og ekki siður að hnýsast í einkahagi þeirra, enda vissi enginn þar hvaðan Stein bar að landi né hvert för hans var heitið. En Steinn Steinarr, skáld- snillingur og herkonungur, vissi sjálfur yfir hvaða afli hann bjó, og hafði hiklaust veðsett sál sina og líf vegna þeirra, sem í svipmn urðu að beygja sig fyrir söma óblíðu örlögunum og hann. C>d hann vissi sig kallaðan til þess að breyta ásýnd heimsins vegnu þeirra, fella úrskurð, sem erfitt 'var að áfrýja, um nýtt og gamalt, rétt og rangt. Með sínum veika armi hefur Steinn Steinarr beygt járngrin<l ur miskunnarleysisins, svo þær eru nú ekki mannheldar lengur, og enginn hefur hrópað hljóm- meiri aðvörunarorð yfir hina bergmálslausu múra Kremlar en einmitt hann. En hann i^kk ekki að beita sinum hvössu vopnum á leiðinni að síðasta áfangastað, eins og hann hafði óskað sér, ekki að farast í úrslitustriðinu um réttarstöðu manngildisins í lífinu vegna þess að vitjunartími hins nýja réttlætis var enn of fjarri fyrir svo tónvissan lúður- þeytara. Ragnar Jónsson. um lesandann. Slík afstaða er auðvitað eitur í beinum bæði fína fólksins og emsýnna boð- bera endanlegra sannmda í hvaða mynd sem er. Steinn Steinarr var ádeilu- skáld, öreigaskáld, skopskáld, heimspekilegt skáld, abstrakt skáld og hvaða heiti önnur sem menn vilja hengja á hann en hann var framar öllu sjáandinn og rödd hrópandans. Hann var nærgöngull af því honum lá mik_ ið á hjarta; og af því honum lá mikið á hjarta, var það honusn lífsnaúðsyn að láta ekki staðar numið, finna sér ekki þægilegt bæli að skríða í, heldur leita linnulaust, skipta um sKoðanir og sannfæringar, halda jafnan fram því sem sannara reyndist. Það eru ekki aðrir en stórir menn sem eiga slíka djörfung, að þeir fórna jafnvel félögum og vinum, ef því er að skipta, til að halda fast við sinn eigin sann- leik. Unga kynslóðin vottar Steini ekki virðingu sína og þakklæti vegna þess að hann hafi brotið gömul goð eða gert yngri skáld- unum lífið léttara. Ef nokkuð er, hefur hann gert þeim lífið erfiðara, því hann hefur hækk- að markið: krafizt algers heiðar- leiks, hlífðarlausrar sjálfsögun- ar og ókvikullar hollustu við ,ist- ina. Hann hefur „heimtað" það af ungum skáldum að þeir séu ferskir, ekki vegna þess að það nýja sé ævinlega betra en hið gamla, heldur vegna þess að það er oftast ósviknara, sannara. Sigurður A. Magnússon. ur hans og persónuleika, munu Steinn, svo hugrakkur, eigingjarn jafnan setja hann ofar öðrum og miskunnarlaus í umhyggju mönnum, sem þeir áttu samfylgd, sinni og traustri vináttu. með. Guöm. Sigurðsson. Við Steinn töluðum oft lengi saman. Eitt sinn sagði hann mér, að Erlendur í Unuhúsi heíði e.t.v. verið merkilegasti maður sem hann hefði kynnzt. Ég spurði, hvort honum hefði aldr >i dottið í hug að yrkja um hann. Steinn upp til. í verkum hans hýr.svaraði. Nei> ég hef aldrei vilj_ dirfska í hugsun og seiðmagn i a8 móðga Erlend dauðan. — orðum, sem öllum leikur hugur Minnugur þessara orða dettur að temja sér. Hann gerði sér | mér ekkl j hug að skrifa eftir- STEINN STEINARR var skáld sem allir ungir höfundar lítu ÞAÐ er erfitt að gera minningu vinaf síns þau skil er skyldi í örfaum orðum, ekki sízt þegar Steinn Steinarr á í hlut. Hann varð eitt af öndvegisskaldum þessarar aldar, og það varð hlut- skipti hans að valda meira um- róti í íslenzkri Ijóðagerð, en nokk ur annar samferðamanna hans. Og nú, þegar hann er horfinn af sjónarsviðinu, og hverfur inii í bókmenntasögu þjóðarinnar tek- ur hann þar sæti sitt við hlið þeirra hirðmanna Braga konungs, er mestrar virðingar njóta. En maðurinn Steinn Steinarr, lifir í minningu vina sinna sem einn mesti og sérstæðasti peisónuleiki er þeir hafa kynnzt. Það hefur verið sagt um írska stórskáldið Oscar Wilde, að h<uin hafi lagt listina í verk sín, en LÍFSVERK Steins Steinarrs er snúligáfun.. í líferni si. Verk ekki serlega mÍKÍð aó voxtum, en j hans voru a'ðeins skuggi manns- í ljóðum hans flestum eru skýr- ins sjálfs. Svipað var náttað um ari drættir frurnlegs skapanda en ' Stein Steinarr. Hinar ieiftrandi í vei-kum flestra annarra ljoo- [ gáfur hans og hárbeítta fyndni, skáida aldarinnar. Stemn atti geiðu hann að slikum tignar- það tvennt sem er hveiju skaldi manni í vinahópi, að þar kom dyrmætast auk sjálfrar skálagát. ! enginn samjöfnuður til greinc.. urnar: óbagandi hugrekki od ^l-' Það er því litill vafi á því. að gert sjálfstæði. Hann att.; auk '. otcinn mun einnig öðlast sess í þess frjóa hugsun, uuðugt ímynd-; þjóðsögunni, svo ævintýralegt unarafl og rika formtilfinningu. j var líf hans, þott það virtist fa- Slikir eiginleikar hlutu aO leiða breyjiiegt á yíirboröinu. til afreka. Það er nú liðinn um það bil 1 hugum okkar vngri manna aidarfjórðungur frá því fundum verður Steinn Stehorr fyrsi cg. okkar Steins bar fyrst saman. öðru sviði eins og kemur fram i pesaum stoltu ijoöiinum: „Þin visna hönd, sem vann þér ei til matar, skal velta þungum steini úr annars braut". Tímarnir liðu og Steinn birti ljóð sín, og allir sem báru skyn á bókmenntir, sáu hver smiíing- ur var hér á ferð. Hópur aðdá- far um að skyggnast djúpt í j mæli um vin minn stein. Hann enda hans óx jafnt og þétt, og I yrkisef ni sín. í síðustu bók sinni, ( gæti tekið það óstinnt upp, ef ég segði allt sem mér býr í brjósti. Fyrir skömmu vorum við sam- tíma í Landakotsspitala. Þá hitti ég hann oft að máli. Ég hafði minnzt á Stein í samtali í útvarp- inu nokkru áður. Lengi vel hafði hann ekki orð á því, svo einn góðan veðurdag hvessir hann á mig augun og segir: Heyrðu Matthías minn, þú varst að minn- ast á mig í útvarpinu. Ég held þú hafir jafnvel sagt, að ég sé góður maður. Það hef ég aldrei heyrt nokkurn mann segja fyrr. Blessaður varaðu þig á því, það getur verið hættulegt. Vera má, að Steinn hafi ekki verið góður maður, en hann var nógu góður fyrir mig. Og ég er ekki viss um, að ég hafi kynnzt 1 öðrum betri. Ef ég verð spurð- ur að því einhvern tíma í fram- tíðinni, hvernig Steinn hafi ver- ið, ætla ég að segja, að hann hafi verið góður maður. Það verð ur orðið hættulaust þá. Matthías Johannessen, HUGURINN leitar þrjátíu ár aftur í tímann, tíu ára snáði er staddur að Staðarhóli í Dölum, var sendur þangað með póst, þetta er fagran vormorgun, fugl- arnir syngja sín fegurstu lög. Eftir að hafa þegið rausnarlegar veitingar, þakkað fyrir. mig og kvatt blessað fólkið, held ég af stað heimleíðis. En varla er ég kominn út fyrir bæjarhólinn, er ég fæ samfylgd, piltur af næsta bæ, Aðalsteinn Kristmundsson, — eða „Alli" eins og ég kallaði hann — er þar kominn og slæst nú í förina, hann ætlar að finna móður sína, sem er vinnuhjú móður minnar. Við gleðjumst af því að fá enn eitt tækifæri til að leiða saman hesta okkar. „Alli" er mörgum áium eldri en ég, en þó er hann ekki stærri, og með pað sama erum við komn- Sieinn Steinarr, skáld, (ASalsteinn Kristmundsson), var fæddur . 13. október 1908 að' Laugalandi á Laugadalsströnd. Steinn kom fyrst til Reykjavíkur árið 1926 og dvaldist þar lengst af eftir það. Hann lézt í Landakotsspítala 25. maí sl. — Árið 1948 kvænt- ist Steinn eftirlifandi konu sinni, Ásthildi Kristínu Björnsdóttur (sév;, Bjöins Stefán»soiiar á Auðkuiu, Húnavatnssýslu). fremst tákn nýs tima í isle^izkii ljóðageið, ekki endiiega vegnt þess, að hann kæmi fram neð nýstárlegri ljóð en t. d Johann Sigurjónsson eða Jóiiann Jóns- son, heldur vegna þess að skáld- ið og verk hans runnu saman í eina heild sem reis fyrir sjónum okkar i mynd kröftugra andmæla gegn öllu, sem var venjubundið, gatslitið, fint, snobbað og dautt. Steinn var jafngóður rímari og hver annar, enda fór hann ekki duit með það í Ijóðum sínum; ný- stárleiki hans er fólginn í því, að þora jafnan að segja það, sem honum bjó í brjósti á þann hátt sem hann áleit sannastan, án fyrirfram gerðra útreikninga um viðbrögð fjöldans. Það var hin Hann var þá nýkominn úr átt- högurn sínum vestur i Dölum, og bar öll merki þess umkomuieysis, sem einkenndi ungá, fát_e „a gáfu menn á þeim timum. Engir mögu leikar til skúlagöngu, eða æðri mennlunar, enga vinnu að fa. Auk þess gekk Steinn Steinarr ekki heill til skógar og 611 erf- iðisvinna var honum ofraun. Aldrei heyrði ég hann samt flika þeim vanmælti sinum, eða nota hann til afsökunar fátækt sinui. Ekkert var honum ógeðíelicura, en slá á þá strengi, er skírskotuou til meðaumkunar Hann skopaO- ist að erfiðleikum sínum, eins og þeir hefðu .rðið til fyrir klaufa- skap eða tilviljun. En hann vissi hinsvegar, um yfirburði sina a ¦ vinir hans, sem þekktu bezt gáf vegur hans fór vaxandi. En mað- urinn Steinn Steinarr, var æ hinn sami, bæði í meðlæti og mót læti Hvorugt gat raskað jaínvægi hans, eða slævt hina afburða skyggni hans, og hlutlæga mat á mönnum og máiefnum, stefnum og straumhvörfum samtíðarinnat-. „Sjá, það er eitt sem gildir: að vera maður", segir hann í stór- brotnu kvæði frá styrjaldarárun- um. Blekkingin, sem hann kveður svo oft um, náði aldrei tökum á hinni skörpu dómgreind hans. Og þegar ^teinn sagði frá, var allt af hægt að treysta því sem hann sagði, enda þótt hin mikla frá- sagnarsnilli hans, og myndauðgi í lýsingum, gæfu alltaf frásögn- um hans skáldlegan blæ. Steinn Steinarr átti mikinn fjoidi vina og aðdaenda. Þetta Tímanum og vatninu, fjarlægði hann með öliu hinn ytri veruleika úr ljóðum sínum. Þetta fram- ; kvæmdi hann fyrstur manna í . íslenzkri ljóðlist, og enn stendur j nokkur styr um þessa tilraun. í ; kvæðum sem hann birti eftir þetta í timaritum, snýr hann sér á ný að líðandi stund. Með skáldskap Steins, sem varð innhverfari og dulari með hverri nýrri bók, fylgdust allir ljóða- vinir, sumir á bandi skáldsins, aðrir á móti því. Enginn, sem lætur sig Ijóðeinhverju skipta.get ur leitt hjá sér verk þessa skálds. Og hve listræn eru ekki kvæði hans, þau leiftra af gafum og hugkvæmni, kímni og þvi mark- vissa háði sem Sleini var lagið. Og nú er þessi tímarnótamaður í íslenzkri ljóðgerð ekk, lengur á meðai okkar. Ef til vill hafði kom gleggst í ljós í hiuuin pungu hann lokið starfi sinu sem mun veikindum hans; það var jafnan : bera avöxt enn um langan tíma. fjöimennt við sjÚKrabeð hans, og , Eða hugði hann á frekari land- þrátt fyrir miklar pjáningar, hélt j vinninga í ríki orðlistarinnar? hann áfram til hins síðasta, að j ijm það verður ekki dæmt. miðla vinum sínum af nægta- Ég er þakklátur fyrir að hafa brunni anuríkis sins og fyndni. att með honurn nokkrar ánægju- Það var hamingja hans að finna ] legar stundir og minnist þessara hve íjölmcnnur sá hópur var. sem j hendinga sem hann eitt sinn orti með sjálfan sig i huga: Þín visna hönd, sem vann þér ei til matar, skal velta þungum stcini úr annars braut. KVEÐJUATHÖFN um Stein Steinar fer . fram í Kossvogs- kapellu á morgun ki 10:30 f.h. 1. Sálmur. 2. Minningarorð. Si^nrbjörn Ein.irs.son prutvs*u*; 3. Sálmur. 4. Samlí'ikur á fi«»% rtf org- el: l'ijói n Olalssuo u( u>. Páll ísótfsson. 5. Söngur og org-ellcikiw: Þuriður Pátsdóltir og df. Páll ísólfsson. 6. Samleikur á s<-l!ó og orc- el: Erling BIÖh.IhI Bengt- son og dr. Páil tsólfsson. Orgelleikari veidur Jón G. Þórarinsson. Ungir rithöfundar, vinir hins látna, slaniia hcíðursvörð við kísíu hans í kupcllunni. kunni að meta hinn mikla per sónuleika hans og jafntramt umbun hetjulegrar, og oft tvi- sýnnar lífsbaráttu. Sú var önnur hamingja hans, að eignast ágæta konu, Ásthildi Bjoi nsdótlur, iem var vaxin þeim ^anda aó de.la kjöiuri) nitð íátæKum smllu gi. Sleinn Steinarr lei ser fátt um þau veraidargæði finnast senj venjulegt íólk telur eftirsóknur- verðust, og um forgengiieik þeirra orti hann mörg snjöl.ustu Ijóð sín, og gaf þjóðinni með þeim þau verðmæti, sem ekki eiu háð duttlungum tímanna. Og nánuslu Haunes Pélursson t ÞETTA er ekki kveðja. Við ( Steinn eigum eflir aú hitlast aft- ur. Þangað til blaða ég í bókun- um hans, því hann er þar iika. Kannski aöeins þar: „Og ég var aðeins til í mínu ljóði". Þangað til verður hann í öllum mín- ; um hugaunum, Svo sterkur var j ir í eina bröndótta, hvað við glimdum oft er ég aú vj.iiin að gleyma en aðra iJ>to»-. J,ðituíum við engu siður •« þf.ð »^ »ð kveðast áj það oi* •» «»«»a við rifjuðum ujjp »IU>» þsi visijr, sein við kuniun .ítjr Wnnur skáld, og ba-lUw i~-»a» íinni við frá eiifio »i>.mí «) thVt mátti ekki h0fi> r.í. t U:a »«í *»•- leiðis var ills síð i S»urL.v«uinL Bara að við g*lum ort eins og mesta skaid hejni.-.ias, sein bjó í sveitinni en fólkið þar ijerði þó litið úr og *agði aó væri meiri kvennamaður heldur en skáld (sem vel gsM veriði t-n i vitund i'iii. a bU. 14.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.