Morgunblaðið - 24.12.1958, Qupperneq 23

Miðvikudagur 24 d<-><?, 1958
MORCTHVRLAÐIh
65
Tvenn jdl
EINN mesti gleðidagur bernsku
minn<ar var, þegar pabbi kom
heim úr fangabúðum Þjóðverja
eftir fyrri heimsstyrjöldina. —
fyrstu jólin þar á eftir eru mér
jafnan minnistæð og hugljúfust
allra jólaminninga frá Eistlandi.
Ég var þá 11 ára.
Við átbum heima í borginni
Tartu þar sem pabbi bar bæjar-
'Starfsmaður. Afi og amma höfðu
lítið bú um 30 km utan við bæ-
inn — og, þegar leið að jólum
ákváðu mamma og pabbi að láta
að vilja þeirra afa og ömmu, að
við yrðum öll hjá þeim um jólin.
Það var mikil tilhlökkun, fyrst og
'fremst voru það jólin, en líka til-
'hugsunin um ,að við yrðum nú öll
saman í nokkra daga.
Á Þorláksmessu héldum við að
heiman. Ég gleymi þeirri ferð
aldrei; við vorum öll svo kát og á-
nægð, það var bjart framundan.
Erfiðleikar og sorgir liðinna ára
voru gleymdar.
Veður var gtillt, en kalt. Allt
var snævi þakið, það leyndi sér
ekki, að við mundum eiga „hvít
jól“, ekkert skyggði á gleðina. I
Eistlandi fannst okkur jólablær-
inn ekki fullkominn nema jörð
væri undir snjó, jólasnjórinn var
í hugum okkar jafntengdur há-
tíðinni og géði maturinn.
Við sátum á fallegum sleða og
á aktygjum hestsins, sem spennt-
ur var fyrir, voru margar smá-
bjöllur, sem stöðugt klingdi I,
þegar hesturinn brokkaði eftir
bjöllur, sem stöðugt klingdi í,
snjónum undan hófunum. Þessi
aktygi voru aðeins notuð við há-
tíðleg tækifæri.
Og þett-a voru ekki einu bjöllu-
hljómarnir, sem bárust út yfir
kyrrlátar sveitir þennan Þorláks-
messudag. Umferðin var mikil,
allir voru í hátíðaskapi og hest-
amir í hátíðabúnimgi. Þá var gam
an.
Hjá afa og ömmu var okkur
fagnað heitt og innilega um kvöld-
ið. Jóla’undirbúningur var mikill
að venju, enda þótt hann jafnað-
ist ekki á við það, sem nú tíðkast
hér.
Á aðfangadagsmorgun minnist
ég þess, að afi fór með mig í bað
húsið — þar baðaði allt heimilis-
fólkið sig á aðfangadag. Það var í
Eistl-andi eins og í Finnlandi, að
sérstakt baðhús þótti jafnn sjálf-
sagt á hverjum bæ — og mikil
áherzla var lögð á að gera bað-
húsið vel úr garði. Eftir hádegið
,fórum við afi ,út í skóg. Við óðum
snjóinn upp fyrir ökla, skógur-
inn var í sínum fegursta vetrar-
skrúða. Afi leiddi mig, ég minn-
ist vart að hafa séð andlit gamla
mannsins jafnhýrt og glaðlegt og
iþá. Við vorum að fara til þess að
'Sækja jólatré.
Hann lét mig velja lítið barr-
tré, sem han hjó — og svo höfð-
um við það með heim. Það var
farið að rökkva, þegar við kom-
tim úr ferðinni. Fólkið var farið
að búast til kirkjuferðarinnar.
Allir klæddust nú sínum beztu
fötum, hestur var spenntur fyrir
stóran sieða — og síðan héldu all-
ir af stað að undantekinni einni
vinnustúlku, sem varð eftir til að
undirbúa heimkomu okkar hinna.
Alllangt var til kirkjustaðarins,
en veðrið var dásamlegt, stjörnu-
bjartur himinn og stilla. Allt
Eistland hljómaði á þessari
stundu af klukknakliði og í hverj-
um glugga, í bæ og í borg, logaði
ljós. Auk bjailanna á aktygjum
hestsins okkar voru tvær smá-
luktir, sem lýstu spölkorn fram á
veginn. Þannig voru aðrir hest-ar
líka, og margir voru á ferli, nær
allt heimilisfóllkið fór venjulega í
kirkju á aðfangadagskvöld í Eist-
ilandi. Það var tilkomumikil og
fögur sjón fyrir 11 ára snáða;
uppljómuð sveit og klukknahljóm-
ar á leið til kirkju á aðfanga-
dagskvöld.
Þegar síðustu hljómar kirkju-
klukknanna dóu út vorum við á
heimleið. Nú beið okkar góður
•matur og mikil skemmtun. Mat-
borðið var hlaðið dýnustu krás-
um. Svínakjöt var okkar jólamat-
ur, með súrkáli og kartöflum —
og svo fengum við blóðpylsu og
rískorn, sem. var hið mesta hnoss-
gæti.
Á jólatrénu hengu epii og per-
ur — og piparkökur, sem sjaldn-
ast voru bakaðar nema við þetta
tækifæri. Ekki var venja að hafa
annað skraut á trénu að kertunum
undanteknum, en þau voru jafn-
rnörg heimilisfólkinu — og síðar
>um kvöldið eignaði hver heimilis-
maður sér eitt þeirra, þvínæst var
Ikveikt á þeim öllum samtímis —
og var sagt, að sá yrði langlífast-
ur, sem átti kertið, er seinast
brann út. Þetta var einn af hinum
fösfcu jólasiðum okkar.
Að borðhaldi lóknu voru jóla-
sálmar sungnir, en síðan las afi
Svorseðlar fréttagelraunarinnar
Allir, sem Jtess eiga kosl, vilja í
vera heima á jólunum — en |
margir, sem eru fjarri œttingj- j
um og áttliögum verSa aS orna i
sér viS eld minninganna. Hér á J
landi er búseltur eistneskur j
flóttamáSur, ESvald Hinriks- i
son, sem rifjar í þessu viStali j
upp jólaminningar frá Eist- j
landi.
jólaguðspjallið. Hann var þá orð-
inn níræður öldungur, með mikið
grátt sítt hár. Hann verður mér
jafnan minnisstæður — þar sem
hann stóð á miðj'U gólfi, með
biblíu í höndum, alvöruþrunginn
og gagntekinn — og las.
☆
ÞEGAR ég rifja upp þessar
gömlu minningar koma líka upp
í huga mínum endurminningar
um önnur jól, sem eru mér engm
að síður minnistæð, enda þótt þær
minningar séu á annan veg.
Það voru jólin 1940. Þá var
Eistland hersetið, eins og það er
ienn í dag — og réðu Rússar lög-
•um og lofum í landinu, eins og
(þeir gera enn í dag. Strax og
•Rússar höfuð komið sér fyrir í
Eistlandi hófu þeir miklar fjölda-
ihandtökur eistneskra borgara —
•og þeir, sem ekki voru skotnir,
voi'U fluttir nauðungarflutningi
•til fangabúða í Síberíu og áttu
•fæstir afturkvæmt. Á þennan hátt
•reyndu þeir að lama andstöðu
þjóðarinnar. Margir Eistlending-
ar, ungir og gamlir, karlar og
konur, lögðust þá út í skóga lands
•ins til þess að forðast hin ill<u ör-
•lög. 1 fyrstu voru rússneskir her-
flokkar sendir út af 'rkinni til
jþess að fella eða handsama úti-
legumennina í skógunum. En Eist-
lendingarnir voru varir um sig og
vel vopnaðir — og rússnesku her-
mennirnir, sem hættu sér inn í
skógana, týndu mjög tölunni.
'Skógarferðum rússnesku her-
mannanna fækkaði því mjög, •'n
þeir reyndu hins vegar að ein-
•angra skógana til þess að koma
•í veg fyrir að okkur bærist liðs-
av.ki og matvæii. Bændur gerðu
•Sí.mt allt til þess að hjálpa úti-
legumönnunum og varð það þeim
•ómetanleg stoð.
Ég var einn þeirra Eistlend-
inga, sem héldu til skógar, þegar
öll sund virtust lokuð. Við- vorum
jafnan saman 12 ungir menn,
héldum hópinn frá upphafi. Um
haustið, þegar ekki var hægt að
iiggja lengur úti, grófum við okk-
:ur í moldarkofa, þar sem við átt-
um næturstað. En þegar tók að
kólna verulega í veðri fórum við
í skjóli myrkurs í útengjahlöður,
isem voru hér og hvar á túnskik-
um inni í skóginum. Grófum við
okkur í heyið og sváfum til
skiptis, en jnfnaa voru nokkrir á
•verði.
mzwm
Eðvald Hinriksson
1 skóginum áttum við jól, sem
ég aldrei gleymi. Vinir okkar tólf-
menninganna, skógarvörður og
kona hans, höfðu boðið okkur að
koma til skógarvarðarkofans á
aðfangadagskvöld. Við héldum af
Stað á þeim tíma, er bændur og
borgarbúar fóru venj'ulega að
flykkjast til kirkju, áður og fyrr.
Á leiðinni til skógarvarðarhjón-
anna þræddum við skógarjaðar-
inn á kafla til þess að geta séð
niður í sveitina. En í sveitinni
var ekki nein ljósadýrð sem forð-
um, engir bjölluhljómar bárust nú
frá þjóðveginum — og ekki heyrð
’ust glaðværar raddir fólks á leið
fcil kirkju. D-auðakyrrð var yfir
'öllu og hvergi ljósglætu að sjá,
ekki einu sinni í gluggum. Þá
höfðu Rússar bannað kirkjur og
handtekið alla presta. Það var
:ekki jólalegt í sveitinni það að-
ifangadagskvöldið. Við máttum
imuna tímana tvenna.
Þegar við komum til skógar-
varðarins tókum við af okkur
islsíðin og gengum sex inn, en hin-
lir sex stóðu vopnaðan vörð um
ihúsið. Við vissum aldrei hvenær
iRússarnir mundu birfcast, við sát-
lum aldrei um kyrrt án þess að
ihafa varðgæzlu í öllum áttum.
Gluggar skógarvarðarkofans
voru vel birgðir að innan, til þess
að ljósglæta bærist ekki út og
vekti ekki grunsemdir um jóla-
hald. Skógarvörðurinn hafði
'hengt upp á vegg eistneska fán-
ann, sem Rússar höfðu bannað.
Jólatré hafði verið flutt inn og
skreytt kertum, sem þó var ekki
kveikt á — til þess að spara Ijós-
metið. 1 stað þess hafði hann sett
lítið borð við hliðina á jólatrénu
og á því stóð lítið logandi kerti
.— og við hlið þess lá biblían.
Við sexmenningarnir tókum
okkur sæti og gamli maðurinn hóf
að syngja guðsþjónustu. Hann las
jólaguðspjallið, við sungum
sálma — í hálfum hljóðum, og að
lokum þjóðsöng okkar, sem Rúss-
ar höfðu þá bannað og höfuðsynd
var að fara með. Þetta var hátíð-
leg stund. Þegar þjóðsöngurinn
dó út á vörum okkar varð löng
þögn. Ég held, að við höfum öll
igrátið. En við fylltumst líka nýj-
ium krafti, ég hef aldrei fundið
það eins áþreifanlega og einmitt
á aðfangadagskvöld í litla skógar-
varðskofanum — hve frelsið var
okkur mikils virði. Ég er viss um,
að þá hefur verið haldin leynileg
guðsþjónusta í nær hverju húsi í
Eistlandi og ég veit, að fleirum
•en mér hefur verið svipað innan-
bijósts það kvöld.
Eftir guðsþjónustuna fórum
við sex út og leystum félaga okk-
ar af verðinum. Þeir fóru nú inn
og hlýddu á jólaguðspjallið og
sungu jólasálma með gamla skóg-
arverðinum og konu hans.
Síðar um kvöldið var aftur
skipt á verðinum, við borðuðum
jólamatinn með skógarvarðar-
hjónunum til skiptis — og það var
e. t. v. af því, að matur var þá
af skornum skammti, að mér
bragðaðist jólamaturinn aldrei
sem þá.
Um miðnættið kvöddum við
gömlu hjónin, spenntum á okkur
skíðin og héldum til hlöðu einnar
•í nokkurra kílómetra fjariægð.
Enn var þetta sama dásamlega
jólaveður, en yfir Eistlandi grúfði
■sorg.
U.j.h.
Klippið hér
59.
1 .30 ... 60.
2 .31 .. . 61.
3 .32 .. . 62.
4 .33 ...63.
5 .34 .. . 64,
6 .35 .. . 65,
7 .36 .. . 66
8 .37 ...67,
9 .38 .. . 68
10 .39 .. . 69
11 . 40 ... 70
12 .41 ...71
13 . 42 .. . 72
14 .43 ... 73
15 .44
16 .45 ... 75
17 .46 ...76
18 .47
19 .48 ...78
20 . 49 .. . 79
21 .50 .. . 80
22 . 51 ... 81
23 .52 ...82
24 . 53 . ...
25....... .54 • • •
26 .55 . . •
27 .56
28 . 57
29 .58 ...
MYNDIRNAR:
Klippið hér • ••••••••••1 59 | (Lausn á bls. 23)
1 30 . 60 Klippið hér
2 31 . 61 59
3 32...... . 62 i... 30 ... 6t
4 33 ..63 2. .. 31 • . 61.•••■•••
5 34 .. 64 3... 32 ..62
6 35 .. 65 4... 33 .. 63
7 36 .. 66 5. .. 34 ...64
8 37 .. 67 6. .. 35 .. . 65
9 38 ..68 7... 36 ... 66
10 39 .. 69 8. .. 37 ... 67
11 40 .. 70 9. .. 38 .. . 68
12 41 ..71 10. .. 39 .. . 69
13 42 ..72 11... 40 ...70
14 43 .. 73 12. .. 41 ... 71
15 44 .. 74 13. .. 42 ... 72
16 45 ..76 14... 43 ...73
17 46 .. 76 15... 44 ...74
18 47 .. 77 16. .. 45 ... 75
19 48 . . 78 17... 46 ...76
20 49 .. 79 18. .. 47 ...77
21 50 . . 80 19. .. 48 ...78
22 51 . . 81 20. .. 49 ... 79
23 52 . . 82 21. .. 50 ... 80
24 53 22... 51 ... 81.•••••••
25 54 .. 23... 52 • • • 82•••••••«
26 .55 24.. 53 ....
27 56 25... 54
28 57 26... 55 • • •
29 58 27. .. 56
28. ..
MYNDIRNAR: 29. . 58
1
2 3 — Flugfreyjan
4 Framh. af bls. 61
5 allt mjög nýstárlegt — og furðu-
legt — ég get ekki annað sagt. —
6 Heimurinn er víst ákaflega
7 lítill í augum ykkar, sem alltaf
8 eruð að ferðast. Hittirðu til
dæmis ekki oft íslendinga á
ferðum þínum?
— Jú, það má nú segja. Þeir
virðast bókstaflega vera alls stað-
ar. Ef maður vissi ekki betur,
mætti ætla, að íslendingar væru
fjölmennasta þjóð í heimi, svo
víða rekst maður á landa — á
ólíklegustu stöðum.
Ég get sagt þér aðeins eitt
dæmi. — Ég sat eitt sinn á úti-
veitingastað á Kaprí — var að
sötra úr kaffibolla í mestu róleg-
heitum þarna í veðurblíðunni.
Skyndilega heyri ég nafnið mitt
nefnt rétt hjá mér. Það lá við að
mér svelgdist á kaffinu. En þeg-
ar ég lít við, sé ég hvar Jóhann
Sigurðsson, umboðsmaður Flug-
félags íslands í London, situr við
næsta borð!
Ég verð óneitanlega fyrir
nokkrum vonbrigðum, þegar ég
byggst fá „rúsínuna í pylsuend-
ann“ og spyr Hólmfríði, hvort
hún hafi ekki einhvern tíma
komizt í hann krappann á ferð-
um sínum — en hún svarar
glettnislega, að ég verði að leita
annars staðar að svaðilfarasög-
um, því að eiginlega hafi ekkert
gerzt á öllum hennar ferðum,
sem í frásögur sé færandi! —
Allt hafi gengið svo dæmalaust
vel. —
Ég verð auðvitað að óska henni
til hamingju með velgengnina,
þótt mér verði um leið hugsað til
lesandans, sem kann að glugga í
þetta viðtal — hvort hann þykist
þar ekki svikinn um krassandi
sögu af nauðlendingu eða naumri
björgun. — En einhvern veginn
verður að ljúka viðtalinu, svo ég
spyr að síðustu, hvaða starf hún
hefði helzt kosið sér, ef hún hefði
ekki gerzt flugfreyja.
— Ja — segir Hólmfríður
dræmt og hugsar sig um andar-
tak. — Ég held ég hefði bara ekki
getað hugsað mér neitt annað
starf — hefi víst lent á réttri
hillu, eins og það er kallað. —
Já, þessi ár hafa verið mjög
skemmtileg — allt á sífelldri ferð
og flugi, og aldrei nokkur stund
til þess að láta sér leiðast. —
Og tíminn — hann hefir líka
bókstaflega flogið. H. E.