Morgunblaðið - 27.11.1966, Page 17

Sunnudagur 27. lióv. 1966
MORGUNBLABIð
17
Fylgjast með
( Flestir mæla >að einum rómi,
að hið íslenzka sjónvarp hafi
hingað til takizt mjög vel eða
a.m.k. mun betur en ýmsir
hugðu Énn er sjónvarpið hér ein
lungis á tilraunastigi. Annars
stað-ar ihafa slíkar tilra-unir víða
staðið misserum eða jafnvel ár-
•um saman. Bngin ástæða er tii
J>ess fyrir okkur að fara óðslega
í Iþessum efnum. Á meðan srtarfs-
kraftar eru að æfast, kannað er
hvað er til af nýtilegu innlendu
útsendingarefni og hvaða erlent
efni á bér bezt við, þá er alveg
nó'g að hafa útsendingar tvisvar
þrisvar sinnum í viku,
Hinax erlendu fréttamyndir
njóita tvúnælalaust mikilla vin-
sælda. Mönnum finnst þær færa
þá sjálfa nær rás heimsviðburð-
anna. Svo er raunar ei-nnig, jafn-
vel þótt sýndar séu gamlar frétta
myndir.
Fyrir einu eða tveimur árum
var í Keflavíkursjónvarpinu
sýnt þegar Krúsjeff fór úr skón-
>um á Alisherjaiiþingi Sameinuðu
þjóðanna, og barði með honum
í borðið fýrir framan sig. Þeim,
1 sem þá sýningu sáu, verður hún
ógleymanleg. Hún lýsti xniklu
betur en unnt er með orðum
þeim reginmun, sem er á fram-
komu og hugsunarhæitti einræ'ð-
REYKJAVÍKURBRÉF
„^-„^^„Laugardagur 26. nóv.___
isherra og venjulegra stjórn-
málamanna. Skiljianlegt er, að
kommúnistar sóu gramir yfir því
að slíkar myndir séu sýndar.
í íslenzka sjónvarpinu brá á
dögunum fyrir kvikimjynd af Mr.
Heath foringja brezkra fhalds-
manna. Á venjuiegri Ijósmynd
er Mr. Heath heldur stirðlegur
og Mtt aðlaðandi. Á sjónvarps-
skerminum virtist mönnum hann
á allt annan veg, lipur og lif-
andi. Þvi meiri ánægja er að
rifja þetta upp nú þegar
Mr. Heath hefur orðið við boði
Blaðamannafélags Xslands og ætl
ar að koma hingað til að halda
ræðu á næstu árshátíð félagsins.
Hætta?
>á var það vissulega lærdóms-
ríkt nú í vikiunni að sjá fjöl-
menna göngu á götium þýzku
borgarinnar Danmstadt, þar sem
fyrst var borlð spjald er á stóð:
„Darmstadt kaus einu sinni naz-
ista“. Síðan kom annað spjald
þar sem á var ietrað: „Og þessi
var afleiðingin", ásamt mynd af
borgarrústum.
Þe.gar menn sáu þesisi spjöld,
hafa vafalaust margir spurt: Eru
Þjóðverjar aftur í þann veginn
að kjiósa yfir sig því'líkar hörm-
ungar? Mikið hefur verið gert
úr þvi, að kosningaúrsiitin í
Bæjaralandi sl. sunnudag sýni
að ný nazistahætta sé yfirvof-
andi. Fylgi þesis flokks, sem slík-
an ugg hefur vakið, var þó ekki
meira en 7,4% af gildum atkvœð
nm. Tveimur vikum áður hafði
sami flokkur fengið lítið eit-t
hærra hlutfall í kosningum í
Hessen. Útkoma hans var því ör-
lítið lakari í Bæjaralandi en hinu
landinu. Og það, sem eftirtekt-
arverðara var; í Bœjaralandi
héldu bá'ðir aðailfLokkarnir,
Kristilegir demókratar og Sosí-
aldemókratar, fyigi sínu. Fylgis-
aukning öfgaflokksins gekk ein-
igöngu út yfir þá flakka, sem
IBfgafóIk og öfuguggar höfðu áð-
lur hneigzt til fylgis við, þótt
þeir í eðli sínu vær.u taldir mein
lausari flokkar, en hinn sem
flestir ásaka um að feta í fót-
spor nazista. Þegar til þess er
litið, að öfgaskepnur og blind-
dngjar í stjórnmálum eru til í
(Bllum löndum og haifa ætíð ver-
ið tii, þá er útaf fyrir sig eng-
in ástæða tit að æðrast yfír því,
að öfgaflokfeur fái 7,4% at-
kvæða, sem hvort eð er áður
fylgdu öfgafiokkum, þótt annarr
ar tegundar vœr.u.
Öfgarnir vinna á
í Danmörku
Fáar þjóðir eru öfgaminni í
öllu sínu fari en Danir. Enginn
mundi gruna þá um nazisma og
vís.vitandi ganga þeir seint á
hönd kommúnistum. En nú í vik
unni varð eini öfgaflokkurinn
þar í landi sigurvegari í þjíóð-
þingskosningunum. Flokkur, sem
um margt ber keim af kommún
istum og í meginefnum hefur
sömu utanríkisstefnu og hinn
þýzki flokkur sem grunaður er
um nazisma. Aksel Larsen hefur
læbíð verið eindregin andstæð-
ingur Atlantshafsbandalagsins
og a.m.k. til skamms tírna staðið
á móti aðild lands síns að Efna-
hagisbandalagi Evrópu. Þetta eru
þau úrlausnarefni í utanrákis-
.málum, sem nú eru mikilsverð-
'US't fyrir Danmörku. Þar stefna
öfgarnir í Danmörku og Þýzka-
landi í sömu átt, þótt sagt sé að
■aðrir viti til vinstri en hinir til
ihœgri. Ekki er nýtt, að öfgarnir
mætist og sjaldnast horfa þeir
til góðs. Margvíslegar hættur
'geta af þeim stafað, þó að ástæðu
laust sé að ýfcja þær. Flokkur
Aksels Larsens fékk ekki nema
um 10% atkvæða við þessar
'kosningar, þótt 'hann tvöfaldaði
atkvæðamagn sitt. Okkur ís-
ilendinigum, sem erum vanir því,
a’ð kommúnistafloikkurinn hér —
í mismunandi gervi og ólíkum
bandalögum — fái milli 15—20%
atkvæða, getur ekki ofboðið
fylgi hiins danska öfgaflokks.
Misreiknað dæmi
Til lofs Aksel Larsen og flokki
(hans má segja, að hann hafi raun
verulega drepið danska komm-
únistaflökkinn eða rutt honum
út af þinigi. Spuringin er, hversu
riík kommúnísk á'hrif séu í þess-
um flokki sjálfum. Þýzki flokk-
urinn, sem grunaður er um naz-
isma, neitar sjiálfur öllum slík-
um áburði sem tilbæfuia.usum
'rógi. Um hvað rétt sé í þvílíík-
um efnum fær reynsla ein sagt.
En víst verða það að teljast
harðir kostir fyrir Jens Otto
Krag að neyðast nú til að ganga
á eftir Aksel Larsén og flokki
hans um samstarf í nýrri ríkis-
stjórn, Vafalaust befði Krag
farið varlegar í áfcvörðun um
iþingrofið fyrir skemmstu, ef
hann hefði gr.unað að þessi yrði
afleiðingin, Þá þótti mör.gum
þetta hið mesta snjaliræði og töl-
uðu um ágæti þess að grípa hið
rétta tækifæri til að hafa kosm-
ingar. Fyrir þá, sem utan við
standa, er raunar ætíð erfitt að
dæma slíkt. Um árangurinn verð
ur aldrei sagt fyrirfram. Óvissan
er eðli lýðírjiálra kosninga. Þá
eru það kjósendurnir en ekki
vald'hafarnir, sem úrslitaráðin
hafa. Hér á landi þykja deilu-
efnin stundum smá, stjórnmála-
þrasið staglsamt og otf lítið um
stórfengleg framtíðariheit. Fáir
íslenzkir stjórnmálamemn m.undu
þó hafa talið það mægilega mik-
ið málefni að efna til kosninga
um hvernig skattheimtu skyldi
tæknilega fyrir komið, svo sem
niú virðist hafa verið gert í Dan-
mörku. Þar er um srvo sérfræði-
legt efni að ræða, að harla er
ósennilegt, að allur almenning-
ur geti um það dæmt. Enda hafa
önnur mál vafalaust ráðið úr-
slitum. Og hvað sem menn
segja um þamn misreikning
Krags, sem leiddi til þess, að
hann á nú framtíð sína undir
náð flokks Aksels Larsens, þá
er hitt rétt hjá honum að tiilraun
borgaraflokkanna til að efla sig
svo að þeir gætu mymdað rákis-
stjórn, mistókst gersamlega.
Þeir urðu fyrir miklu áfalli, þeg-
ar Erik Eriksen, airnn mesti
stjórnimálaiskörungur- á Norður-
löndum, hætti forystu Vinstri
flokksins. Og á meðan danskir
•íhaldsmenn gera það að höfiuð
baráttumáM að neita að sýna ís-
‘lendkiigum sanngirni, er ekki við
miklu af þeim af búast.
Ólík raun
f öllum Norðurlöndunum
fimrn hafa nú á rúmu ári farið
fram þýðingarmiklar kosningar.
Hinar fyrstu voru stórþings-
kosningar í Noregi. Gagnstætt
því, sem ætla mæbti af tali
sumra, þá hilutu borgaraflokk-
arnir fjórir ekki hreinan meiri-
hluta á meðal kjósenda við þær
kosningar. Verkamannaflokkur-
inm, sem 'hafði verið við völd,
tapaði að vísu nokkru, en eftir
sem áður héldu hinir sósíalísku
flokkar meirihluta á meðal
norskra kjósenda, þótt naumur
væri. Tilfiutningur á fyigi á miili
floikka ásamt áhrifum kjördæma
skipunar, sem Verkamanna-
flokkurinn norski hafði á sín-
um tíma sett og haldið, að sér
yrði til hags, leiddi til þess, að
bor^araflokkarnir fjórir fengu
meirihluta á norska Stórþinginu.
Þarna mátti naumast á milli sjá.
Vegna þess að Verkamannaflokk
urinn hafði áður grætt á kjör-
dæmaskipuininni, þá gat hann
ekki kvartað undan því, þótt
andstæðingar hans hefðu að
iþessu sinni gagn af þeim áfcvæð-
um, sem hann sjálfur hafði sett.
Breytiingin í Noregi var sú, að
nú Skyldi aftur takast hfð sama
og skamma hríð hafði staðið á
árinu 1963: Borgaraflokkarnir
náðu samstarfi sín á milU og
gátu myndað stjórn. Fyrir ein-
um mannsaldri höfðu þeir tap-
að völdum vegna þess að slíkt
samstarf var þá öhugsandi. Á
áriniu 1963 stóð tilraunin aðeins
skam'ma hníð enda skorti þá
meirihlluta á þingi. Nú var meiri
hlutinn fenigin, Stjórnin hefur
staðið síðan og að flesitra dómi
staðið sig vel.
Til vinstri
í Finnlandi varð raunin hins
vegar öll önnur. Þar hafði því
verið spáð fyrir kosningar, að
hægri menn og Sósíaldemókrat-
ar myndi einkannlega vinna á.
'Þetta reyndist rétt um Sósíal-
demókrata en ekki um hægri
flokkinn. í finnskum stjórnmál-
•um lá straumurinn að þessu
sinni tvímælalaust til vinstri. —
Sósíaldemókratar mynduðu
■stjónn og hleyptu kommúnistum
-till samstarfs við sig, eftir að þeir
höfðu lengi verið einangraðir og
flokkuir sósíaldemókrata m.a.s.
fclofnað um það hvort þeirri ein-
angrnn skyldi haldið. Með hin-
um sósíaMsku flökkum er svo
míðflokkuriinn í stjórninni. Það
er fl'Okkur Kekkonens. Sá flokk-
ur getur unnið með öllum en
ihefur misjafna tiltrú meðal sam-
starfsflokka sinna. Flestir við-
urkenna, að Kekkonen, sem
mestu ræður um stefnu flokks-
ins, hafi reynzt heilladrjúgur
forseti',einkum í samskiptum sín
um við Sovétstjórnina, en mörg-
um þykir hann of afskiptasam-
ur. Vaxandi áhrif vinstri stefnu
1 Finnlandi lýsa sér þó e.t.v.
ekki mest í fyígisbreytingu flokk
anna, sem ekki varð meiri en
gengur og gerist í lýðfrjálsum
fcosningum, leldur í hin.u, að
sumir af forystumönnum Sósíal-
demókrata hafa séð þann kost
•vænztan að vingast við Sovét-
stjórnina. Svo er t.d. um Lesk-
inen, umdeildan röskleikamann,
sem áður var illa séður af Sovét
stjóminni og nánasit útlægur ger
úr forystuliði flokks siíns af þeim
siökum, en virðist nú njóta mik-
illar hyili valdlhafanna í Kreml,
enda orðinn eindeginn málsvari
utanríkisstefnu, sem þeim fellur
í geð. Það er athygilsverit fyrir
þá sem vona að norrænt varnar
bandalag micini innan fárra ára
taka við vörnum Norðurlanda,
að Leskinen lýsti yfir því á
fiundi í Osló fyrir réttum mán-
uði, að hugmyndin um aðild
Finna að sfliku bandalagi væri
draumórar einir. Enginn efi er
á, að Leskinen veit vel hvað
hann segir um þessi efni, enda
kemur umsögn hans nú mjög
heim við það, sem Halvard
Lange, fyrrv. utanríkisráðherra
í Noregi rifjar upp í nýlegum
greinum um ástæður þess, að
Noregur gekk í Atlantshafs-
bandalagið, sem sé, að Sovét-
stjórnin hafi á árunum 1946 og
’49 verið mjög andváig norrænu
varnarbandalagL
Til hægri
Um siveitarstjórnakosningar 1
Svíþjóð nú í septemlber er óþ'arfit
a'ð fjölyrða. Þar hluitu borgara-
legu filokkarnir hreinan meiri-
hluta á meðal kjósenda. Heildar-
straumurinn lá þar í þveröfiuga
átt við það, sem verið hafðd í
Finnlandi, og mun lengra til
bægri en raun varð á í Noregi.
í þessum kosningum var miklu
meira deilt um þjóðmál en t.d,
er tíðkanlegt í sveitarstjórnar-
kosningum hér á landi. Um það
er þess vegna ekki að villast, að
í haust skorti mjög á það, að
sænska stjórnin hefði meirihluta
fiylgi á meðal kjósenda. Emgu að
síður ákvað stjórnarflokkurinn,
Sósíaldemókratar eða Verka-
mannaflolkkurinn, ef menn viija
kalla þá svo, a’ð láta sem ekk-
ert væri, virða að engu óskir
stjórnarandstæðinga um þingrof,
heldur halda áfram að stjórna
meðan kjiörtómabilið entist, þ.e.
til 1968, ef ríkisstjórninni sjálfri
þætti ekki henta að hafa kosn-
ingar fyrr. Að sjálfsögðu var
ríkisstjórnin og stuðningsflokkiur
hennar í sínum fulla rétti um
þessa ákvörðun. Meginreglan
hlýtur að vera sú, að stjórn sitji
lögákveðinn tíma á meðan hún
nýtur til þess nægs fylgis á þjóð-
þinginxx, ella mundi skapast ó-
bærileg óvissa og glundroði í
stjórnarháttum. Við íslendingar
þekkjium þó af eigin reynslu,
að úrsflit sveitarstjórnarkosninga
geta lamað svo siðferðilegan
mátt ríkisstjórnar, að hún eigi
óhægt með að sitja eftir þau.
Fylgi meirihluta
Sigur Sjiálifstæðismanna i
sveitarstjórnarkosninigunum
Framhald á bls. 21