Morgunblaðið - 15.10.1967, Síða 16

16
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 15. OKT. 1967

Utgefandi: Hf. Árvakur, R’eykjavík.
Framkvæmdastjóri: Sigfús Jónsson.
Ritstjórar; Sigurður Bjarnason frá Vigur.
Matthías Jphannessen.
Eyjólfur Konráð Jónsson.
Ritstjómarfulltrúi: Þorbjörn Guðmundsson.
Fréttastjóri: Björn Jóhannsson.
Auglýsingar: Árni Garðar Kristinsson.
Ritstjóm og afgreiðsla: Aðalstræti 6. Sími 10-100.
Auglýsingar: Aðalstræti 6. Sími 22-4-80.
í lausasölu: Kr. 7.00 eintakið.
Askriftargjald kr. 105.00 á mánuði innanlands.
KJARASKERÐING í
í BILI EÐA
ATVINNULEYSI
ær verðlagshækkanir sem
þegar eru komnar fram
á ýmsum þýðingarmiklum
neyzluvörum almennings og
skattahækkanir, sem boðað-
ar hafa verið, eru að vonum
mjög til umræðu meðal fólks.
Ekki er við því að búast, að
almenningur taki slíkum
ráðstöfunum með ánægju en
mestu skiptir, að fólk geri
sér grein fyrir því, hvers
vegna þetta er nauðsynlegt
og hverjar afleiðingarnar
yrðu, ef til slíkra aðgerða
væri ekki gripið.
Fyrirsjáanlegt er, að tekj-
ur þjóðarinnar á þessu ári
munu stórminnka frá árinu
áður. Verðfall og aflabrestur
veldur því, að útflutnings-
tekjurnar munu verða nokk-
uð á annað þúsirnd milljón-
um minni en sl. ár. Slík
tekjulækkun hefur sömu
áhrif fyrir þjóðarbúið og
tekjulækkun einstaklings
hefur fyrir hann og fjöl-
skyldu hans. Af þessum sök-
um verður þjóðarbúið að
draga saman seglin, minnka
eyðsluna og meðlimir þjóð-
arbúsins verða að taka skerð-
ingu á kjörum sínum. Það
er óhjákvæmilegt.
En hverjar hefðu afleiðing-
arnar orðið, ef þetta hefði
ekki verið gert? Augljóst er,
að þá hefði þjóðin safnað
miklum skuldum, lifað um
efni fram, rýrt lánstraust
sitt og stefnt atvinnuöryggi
í landinu í voða. Ýmis verka-
lýðssamtök eru þegar farin
að senda frá sér mótmæla-
ályktanir vegna þessara að-
gerða. Slíkt er í sjálfu sér
skiljanlegt. En meðlimir
verkalýðsfélaganna eiga, eins
og aðrir landsmenn, aðeins
tvo kosti. Annað hvort að
taka þessari kjaraskerðingu
í bili eða sjá fram á að at-
vinnuöryggi þjóðarinnar
verði stefnt í voða. Þetta eru
ekki góðir kostir en óhjá-
kvæmilegt er að verkalýðs-
samtökin horfist í augu við
þær staðreyndir, sem fyrir
liggja. Valið stendur milli
nokkurrar kjaraskerðingar í
bili eða tefla atvinnuöryggi
í tvísýnu. Vilja verkalýðs-
samtökin fremur taka þá
áhættu að sjá atvinnuleysi
skapast meðal meðlima sinna
en að þeir verði að draga
saman seglin um skeið? Efast
nokkur um, að betra er að
taka kjaraskerðingu um sinn
en vekja upp vofu atvinnu-
leysis?
Því verður ekki að óreyndu
trúað, að hagsmunasamtök
fólksins velji ekki skárri
kostinn af tveimur illum og
sætti sig við nauðsynlegar
ráðstafanir af þessum sökum.
Hins vegar munu pólitískir
ævintýramenn og verðbólgu-
spekúlantar vafalaust reyna
að vekja upp óánægju meðal
almennings vegna óhjákvæmi
legrar kjaraskerðingar um
skeið. En þeir menn hafa
aldrei borið hagsmuni fólks-
ins fyrir brjósti og gera ekki
nú fremur en fyrri daginn.
HVAÐ MUNDI
ÉG GERA?
egar fólk vegur og metur
aðgerðir ríkisstjórnarinn
ar í efnahagsmálum þessa
dagana er gagnlegt fyrir
hvern og einn að spyrja sjálf-
an sig þessarar spurningar:
Hvernig mundi ég bregðast
við, ef tekjur mínar stór-
lækkuðu skyndilega á einu
ári? Mundi ég halda áfram
sömu eyðslu og áður? Mundi
ég lifa um efni fram og safna
skuldum?
Auðvitað svarar hver og
einn þessum spurningum
neitandi. Auðvitað gerir hver
einstaklingur eða atvinnu-
fyrirtæki, sem stendur
frammi fyrir stórlækkun
tekna sinna, ráðstafanir til
þess að draga úr eyðslu, og
neita sér um margt, sem
menn áður leyfðu sér að
gera. Nákvæmlega það sama
á við um þjóðarbúið. Tekj-
ur þess minnka og óhjá-
kvæmileg afleiðing þess er,
að minna er til skiptanna en
áður.
Vafalaust eru til þeir ein-
staklingar, sem létu sig engu
skipta tekjulækkun, héldu
áfram sömu eyðslu og áður,
söfnuðu skuldum og rýrðu
lánstraust sitt smátt og smátt.
Að því kæmi fyrr eða síðar,
að þeir einstaklingar stæðu
frammi fyrir alvarlegum af-
leiðingum fyrirhyggjuleysis
síns. Á sama hátt færi um
þjóðarbúið nú, ef ekki væru
gerðar nauðsynlegar ráðstaf-
anir vegna stórmínnkandi
tekna. Þjóðin stæði fyrr eða
síðar frammi fyrir alvarleg-
um afleiðingum slíks ráðs-
lags.
BAKSVIÐIÐ í nýjustu mynd
Ingmars Bergmans, sem hanu
hóf að taka í síðastliðnum
mánuði, er styrjöldin í Víet-
nam og heiti myndarinnar er
„Skammen" eða „Skömmin".
„Þetta viðfangsefni hefur
löngum sótt á huga minn“,
sagði Bergmann á blaða-
mannafundi, skömmu áður en
myndatakan hófst. „Hvernig
mundi venjulegur maður,
hvernig mundi ég sjálfur,
hafa brugðizt við ofsóknum
nazista? Hvað langt getur ótt-
inn flæmt mannlega veru og
hvað verður skömmin mikil?“
„Skömmin" verður dýrasta
mynd Bergmans hingað til.
Áætlað er að kostnaður verði
um það bil 560 þúsund doll-
arar, og stærsti kostna'ðar-
liðurinn er vegna kaupa á
ýmsum hernaðarútbúnaði og
bygging á stórum búgarði.
Gert er ráð fyrir, að mynda-
takan standi þrjá mánuði og
er það einnig lengri tími en
venjulega.
Aðalleikendur eru Max von
Sydow, þekktur leikari úr
mörgum öðrum Bergmans-
myndum og einnig kunnur
fyrir túlkun sína á Jesús
Kristi, og Liv Ullman, norsk
leikkona, sem þurfti að fá
sérstakt leyfi til að koma til
þessarar eyju, en þar búa
200 íbúar og allmikil hern-
aðarmannvirki eru þar stað-
sett.
Von Sydov/ leikur fy-rver-
andi tónlistarmann í landi þar
sem styrjöldin hefur kæft
alla tónlistarstarfsemi. Hann
þjáist af hjartabilun sem úti-
lokar hann frá herþjónustu,
og hann hefur ásamt konu
sinni setzt að á eyju, fjarlægri
styrjaldarvafstri. Styrjöldin
nær ekki til þeirra fyrr en
undir lok myndarinnar, þeg-
ar innrás er gerð á eyjuna og
þau neydd til áð flýja.
Þó að telja megi, að
.Skömmin'" sé stríðsmync er
þó ótvíræður Bergmans
„andi“ yfir henni.
Myndm verður tilbuin í
febrúar um sama leyti og
síðasta mynd Bergmans
„Stund úlfsins" veiður frum
sýnd í New York og París.
„Stund úlfsins", segir Eerg-
man, „er stundin milli nætur
og sóiaruppkomu, stundin
þegar flest fó’k deyr, þegar
svefninn er dýpstur, þegar
martraðirnar eru áþreifan-
legastar. Á þeirri stundu þeg-
Ingmar Bergman og Liv Ullman.
ar áhyggjurnar ofsækja hina
sofandi, djöflar eru á kreiki,
og flest börn fæðast.
Maðurinn, sem djöflar of-
sækja og liefur raun af
skörnrn mannkynsins var í
prýðilegu skapi á nefndum
blaðamannafundi, en það er
sjaldgæít að hanr. kæri sig
um að hitta blaðamenn.
„Skömmin“ veröur mín síð-
asta svarthvíta kvikmynd“,
sagði sagði hann. „Allar kvik-
myndir eru nú gerðar í lit-
um og ég býst ekki við að
hægt sé að berjast gegn því
öllu lengur.“
Meðan á töku „Skammar-
innar“ stendur verða nokkr-
ar tilraunir gerðar með lit-
filmun til undirbúnings næstu
viðfangsefnum fiergmans.
Bergman hefur aðeins gert
eina litkvikmynd, það var
1963, gamanmyndin „Allar
þessar konur“.
Engin tcnlist verður í þess-
ari mynd, þar sem Bergman
telur eðli myndarinnar slíkt,
að hún hæfi ekki.
Bergman býr sjálfur á Farö,
sem liggur undan norðurodda
sænsku eyjarinnar Gotland.
Þar hefur hann byggt sér
einbýlishús og unir því vel að
hverfa þangað öðru hverju
frá heimsins skarki.
„Sænskt leikhúslíf er eins
aumt eins og sænska kirl j-
an,“ sagði Bergman. Fyrir
ári sagði hann lausri stöðu
sinni sem leikhússtjóri við
Konunglega sænska leikhús-
ið. „Ég hélt einu sinni, að
staður minn væri í leikhús-
inu,“ bættl hann víð. „En nú
hef ég ákveðið að snúa ekki
þangað aftur, fyrr en það
hefur cfðlazt gildi á nýjan
leik.“
HVAR ERU
ÞEIRRA
TILLÖGUR?
'tjórnarandstaðan hefur
ekki, fremur en fyrri dag
n, tekið ábyrga afstöðu til
efnahagsaðgerða ríkisstjórn-
arinnar. En hver eru þeirra
ráð? Hvernig vill stjórnar-
andstaðan á íslandi bregðast
við þeim vanda, sem stór-
kostleg tekjulækkun þjóðar-
búsins hefur skapað? Vill
stjórriarandstaðan fljóta sof-
andi að feigðarósi? Tillögur
stjórnarandstöðunnar um
lausn þess vanda, sem þjóðin
stendur frammi fyrir hafa
enn ekki séð dagsins Ijós. Og
vafalaust mun stjórnarand-
staðan gera sitt til þess að
ala á óánægju almennings
vegna þessara aðgerða. Póli-
tísk ævintýramennska situr
enn í hásæti í þeim sölum.
Það getur verið býsna dýrt
að hafa slíka stjórnarand-
stöðu.