Morgunblaðið - 15.10.1967, Síða 17

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 15. OKT. 1967
17
Langt jafnað
Hvað, sem menn segja um
kommúnismann, eðli hans og
áhrif eru allir sammála rnn, að
fáir afdrifaríkari atburðir hafi
gerzt á þessari öld en þegar
kommúnistar hrifsuðu ti'. sín
völdin í Rússlandi í nóv. 1917.
Þeir atburðir vöktu óhug
margra, en mikinn fögnuð og
sannarlegt trúnaðartraust í hug
um annarra. Þrátt fyrir andúð
ýmissa á hinum nýju stjórnar-
herrum og aðferðum þeirra, þá
voru samt fáir utan Rússlands
verjandur zardæmisins, sem áð-
ur hafði ríkt þar í landi, enda
var búið að steypa því af stóli
áður en kommúnistar komu
verulega til sögunnar. Á meðal
frjálshuga manna um heim allan
var zardæmið talið ímynd dug-
lauss og spillts stjórnarfars.
Sjálfur var síðasti zarinn Niku-
lás II. talinn góðlátleg mann-
leysa, sem að undanteknum
veikindum einkasonarins lífði i
„algerri heimilissælu“ með fjöl-
skyldu sinni og „naut í einkalífi
sínu hinnar miskunnarlausustu
verndar" fyrir áhyggjum og bar
í fyrrinótt kom lagís á Tjömina í fyrsta sinn í haust.
REYKJAVÍKURBRÉF
áttu almennings. TTm velvild
hans efuðust fáir, en sú velvild
var ekki talin skipta miklu
máli, vegna fjarlægðar hans frá
fólkiau og ókunnugleika á þörf-
um þess og óskum. Þess vegna
var það, að margir sem í
sjálfu sér ógnaði hrottalegar
aðfarir kommúrista, töldu engu
að sfður, að vegna uppruna
þeirra úr fjöldanum og þeirra
eigin hörðu lífsbaráttu áður fyrr
þá hlytu þeir í öllu sínu hátt-
erni að verða nær almenningi
en zararnir höfðu reynzt.
Þeir ógnaratburðir, sem í
Sovét-Rússlandi gerðust sann-
færðu heilskyggna menn skjót-
lega um, að þar var ekki allt
með felldu. Fáir hafa þó hing-
að til haldið því fram, að sá
maður, sem lengst hefur ráðið
ríkjum í Sovét-Rússlandi, hafi
skapað sjálfum sér umhverfi
eins fjarlægt öllum almenningi
og sjálfur zarinn og hans fjöl-
skylda átti við að búa.
Dætur Zarsins
hafa naumast lif-
að einangraðra
lífi“
Þetta áttu menn þó eftir að
lesa og það í sjálfum Þjóðvilj-
anum. Hinn 7. okt. segir Austri
þar m.a. þegar hann ræðir um
bók Svetlönu dóttur Jósefs
Stalins og vitnar í dóm Olofs
Lagercrantz ritstjóra sænska
blaðsins Dagens Nyheter:
„Lagercrantz leggur þar á-
herzlu á það hvað heimildar-
gildi bókarinnar sé einstaklega
þröngt, hann segir um Svet-
lönu: „Hún hefur lifað í nám-
unda við einhvern voldugasta
mann sögunnar, en einkalíf
hans naut hinnar miskunnar-
lausustu vemdar. . . Faðir henn
ar vakti ótta allra í ríki sínu.
Enginn lét Svetlönu nokkru
sinni heyra annað en að hann
væri beztur og ljúfastur allra
lifandi manna. Hún bjó eins og
spörfagl í arnarhreiðrinu
Kreml.“
Enn er eftir Lagercrantz haft:
„Hún bjó við algera heimilis-
sælu og hafði enga hugmynd
um það sem var að gerast í
Sovétríkjunum. Dætur zarsins
hafa á sínum tíma naumast lif-
að einangraðra lífi en hún.“
Þá segir Austri: „Síðar ydd-
ar Lagercrantz þessa niðurstöðu
sína, eins og skáldi og Dante-
fræðingi samir: „Hún líkist
manneskju sem alizt hefur upp
•Laugardagur 14. okt
í helvíti, en á aðeins ljúfar minn
ingar þaðan.“
Við þetta bætir Austri síðan
frá eigin brjósti:
„Er.ginn efi er á því að þessi
skilgreining Olofs Lagercrantz
á vitnisburði Svetlönu Jósefs-
dóttur er rétt.“
„Haldreipi handa
þeim sem eru ein-
faldir í sálinni46
Ekki skýrir Austri hvernig
þessi ósköp hafi orðið, en hann
fullyrðir: „- slagorð eins og
„Kerfi“ og „manndýrku.i“ skýra
ekkert vandamál; þau eru aðeins
haldreipi handa þeim sem eru
einfaldir í sálinni.“ Þrátt fyrir
þessa sko’ðun Austra, er viðbúið.
að harla margir reynist svo
„einfaldir í sálinni“, að þeir
telji það einmitt býsna harðan
dóm um „kerfi“ kommúnista að
hinn æðsti maður þess, sem var
einhver voldugasti maður sög-
unnar, 'iafi „í einkalífi notið svo
miskunnarlausrar verndar", að
„dætur zarsins hafi naumast lif-
að einangraðra lifi“ en dóttir
þessa mikla byltingarforingja,
vinar alþýðunnar og hvað hann
nú á sínum tíma var kallaður í
Þjóðviljanum Slíkur dómur
hefði þótt me'ð ólíkindum, ef
hann væri kveðinn upp af hat-
römmum andstæðingi kommún-
ista og allra þeirra kenninga
hvað þá af Austra, sem hefur
aldrei verið grunaður um óholl-
ustu við kommúnismann. En
skýring hans er alveg ótviræð.
Einangrun Stalíns í hans einka-
lífi verður ekki við annað jafnað
en einangrun zarsins. Lengra
verður ekki komizt í fjarlægð
frá venjulegu fólki, áhyggjum
þess og amstri. Þessu heldur
Austri fram um Stalín og dóttur
hans, — „kerfinu“ og kommúnis-
manum til varnar, — jafnvel þótt
öðrum sýnist „heimilissælan"
hafi naumast getað verið svo „al-
ger“ í Kreml sem þeir Lager-
crantz og Austri vilja vera láta.
Sitthvað þar sýnist óneitanlega
hafa hlotið að minna á „helvíti“,
svo að orðbragð Dante-fræðings-
ins sé við haft. Öllum kemur sam
an um, að með hverjum hætti,
sem móðir Svetlönu hafi dáið,
þá hafi dauða hennar þó borið
að með voveiflegum hætti, svo
voveiflegum, a’ð fásinna er að
tala um „algera heimilissælu"
þar sem slíkt getur skeð. Sjálf-
ur játaði Jósef Stalín á sínum
tíma í samtali vi'ð Churchill, að
það hafi verið erfiður tími,
þegar hann átti í höggi við
rússnesku bændurna og talið er,
að a.m.k. 10—15 milljónir
manns hafi misst lífið fyrir
beinar aðgerðir æðstu manna
Sovétríkjanna. Ómannlegt væri
og að ætla, að „alger heimilis-
sæla“ hafi ríkt umhverfis Jósef
Stalín á þeim árum, þegar sagt
er, að 20 millj. Rússa hafi misst
lífið af völdum innrásar Hitl-
ers og kumpána hans. Allra sízt
þar sem þeir Stalin og Hitler
höfðu með köldu blóði komi'ð
sér saman um að hleypa seinni
heimsstyrjóldinni af stað með
þessum ógurlegu afleiðingum
fyrir Rússland og siðan svip-
uðum fyrir Þýzkaland Það þarf
sannarlega töluverðan tvískinn-
ung „í sálinni“ til þess að geta
haldið áfram að trúa á „kerfið"
eftir að opinbert er orðið, að öll
þessi ósköp gátu gerzt undir
handarjaðri hins æðsta manns
þess. Og enn ömurlegra verður
þetta þó ef menn trúa því, að
þessir hroðalegu atburðir hafi
engin áhrif haft á Stalín og
umhverfi hans.
Tvískinnungur
í sálinni
Á Alþingi Islendinga var það
hið fyrsta verk Magnúsar Kjart-
anssonar, eftir að hann tók þar
sæti sem kjörinn aðalfulltrúi
kommúnista í Reykjavík, að
hann greiddi atkvæði á móti
því, sem hann ákafast hafði
haldið að kjósendum fyrir kosn-
ingar í vor.
Um það bil, sem framboð
Hannibals Valdimarssonar í
Reykjavík var ráðfð í vor, sagði
Magnús Kjartansson í Þjóðvilj-
anum:
„Þau tiðindi hafa nú gerzt,
að Hannibal Valdimarsson hefur
yfirgefið Alþýðubandalagið og
hyggst bjóða i'ram klofnihgs-
lista gegn því í Reykjavík. —
— — Þessi klofningslisti verður
að sjálfsögðu ekki v'ðurkennd-
ur af Alþýðubandalaginu, at-
kvæði þau, sem hann kann að
fá, falla dauð og ógild og koma
engum að gagni nema ríkis-
stjórnarflokkunum, og þeir, sem
taka sæti á klofningslistanum
eru a’ð sjálfsögðu þar með að
segja sig úr Alþýðubandalag-
inu.“
Og enn sagði Magnús:
„Ástæðan til þess að Hanni-
bal Valdimarsson hefur sagt
skilið við Alþýðubandalagið er
ekki ágreiningur um málefni.
Hann hefur ekki talið sig þurfa
að marka sérstöðu sína um eitt
einasta atriði stjórnmála. Til-
efnið er það eitt, að sonur
Hannibals, Jón Baldvin, reyndist
ekki hafa fylgi til þess á almenn
um fundi Aiþýðubandalagsins í
Reykjavík að fá sæti á fram-
boðshstanum. Þetta er eina til-
efnið. — — — Því varð það
þrautalending þeirra Hrnnibals-
sona að leita til föður síns og
biðja hann ásjár. Hann hefur
nú orðið við þeirri beiðni. Verk-
efni nans í íslenzkum stjórn-
málum eru ekki lengur stjórn-
mál, heldur fjölskyldumál."
„Þyngra en
tárurn taki“
Magnús Kjartansson herti
enn á þessu og sagði:
„Hér er ekki um að ræða
stjórnmálahreyfingu, ekki fólk,
sem lyftir fána nýrra stefnu-
miða af áhuga og djörfung. Þetta
er aðeins ein tegund heimilis-
böls sem er þyngra en tárum
taki.“
Ekki er um það að villast, a'ð
höfndurinn taldi hina „algeru
heimilissælu" innan Alþýðu-
bandalagsins úr sögunni. Og
sjálfur ráðgerði hann sízt af ö!lu
að tak-v þáit í ,heimilisböli“
Hannibals Valdimarssonar, enda
sagði hann í forustugrein Þjóð-
viljans hinn 10. maí 1967:
„— — — er slíkur fram-
bóðslisti klofningsframboð gegn
Alþýðubandalaginu í Reykjavík
og þvi með öllu óviðkomandi.
Tilraunir þær, sem gerðar hafa
verið til að telja mönnum trú
um að slíkur listi geti einungis
með því að kalla sig Alþýðu-
bandalagslista orðið aðrijótandi
réttinda og viðurkenningar sem
listi Alþýðubandalagsins ásamt
hinum lögmæta lista þess, eru
í ætt við fáránlegustu sjónhverf
ingar og blekkingar Léti ein-
hver kjörstjórn eða stjórnmála
flokkar á Alþingi tillei'ðast að
samþykkja slíkt, yrðu afleið-
ingarnar alger ringuireið un:
framboð.-----
-----Segja má að slík heim-
ild, sem misnota mætti af hvers
konar klofningshópum og vand
ræðamönnum, jafngilti því að
afnema stjórnmálaflokka á ís-
landi, — — —“
Herbragð, sem
tókst
Nú er það að vísu svo, a’ð þeg-
ar nær dró kosningum dró veru
lega niðri í eista manni á G-list-
anum. Að því var vikið í Morg
unblaðinu einmitt sunnudaginn
hinn 11. júní, á sjálfan kjördag-
inn. Þá var um þetta sagt hér
í Reykjavíkurbréfi:
„Tvískinnungur Alþýðubanda-
lagsm.anna, einkum I.úðvíks
Jósefssonar og Magnúsar Kjart-
anssonar, um framboð Hanni-
bals Valdimarssonar verður nú
berari með hverjum degi sem
líður. I tvöfeldninni fer Magnús
Kjartansson þar jafnvel fram úr
Lúðvík Jósefssvni og má þess
vegna segja að 'nonum hafi tek-
izt að vinna nokku’ð það, sem
ætla mátti að fáum væri fært.“
I Reykjavíkurbréfinu segir
enn um þetta:
„Hannibal Valdimarsson villir
hins vegar alls ekki á sér heim-
ildir. Hann býður sig fram í
nafni Alþýðubandalagsins og
krefst þess, að öll þau atkvæði,
sem listi hans fær, komi Al-
þýðubandalaginu að gagni, og
ætlar sjálfum sér að njóta upp-
bótarsætis hjá því, ef á þarf að
halda. Engin ástæða er til að
efa, að á milli Hannibals og
annarra forustumanna Alþýðu-
bandalagsins sé viss ágreining-
ur. En Hannibal telur — — —
þann ágreining vera hreint inn-
anflokksmál, sem þeir eigi að
gera upp sín á milli. Það er þess
vegna fráleitt, ef aðrir ætla sér
að skerast í þann leik.
Lúðvík og Magnús fara öðru
vísi a’ð. Þeir gera sem allra
minnst úr ágreiningnum og
segja, að hann sé alls ekki um
málefni, en krefjast þess að
listi Hannibals verði metinn sem
utanflokka listi, það er að segja
að Hannibal fái hvorki notið
uppbótarsæta hjá Alþýðubanda
laginu né atkvæði lista hans
komi Alþýðubandalaginu að
gagni, þegar uppbótarsætum
verður úthlutað. Þegar þeir hins
vegar eru krafðir sagna um,
hvernig þeir ætla að bregðast
við á Alþingi, þá fást þeir með
engu móti til að segja neitt um
afstöðu sína þar. Þeir láta sér
nægja að spyrja, hvernig aðrir
ætli að líta á málið, þó að skoð-
un annarra hljóti að mótast eft-
ir kröfugerð og afstöðu aðila
sjálfra. Það er þess vegna ekki
um það að villast, að fyrir Al-
þýðubandalagsmönnum vakir
að geta tileinkað sér atkvæði
Hannibals eftir kosningar, ef
þeir þá telja sér það henta. En
af hverju afneita þeir þá Hanni-
bal nú? Skýringin er ofur ein-
föld. Hún er sú, að þeir telja,
að ef Hannibal sé skoðaður sem
utanflokksmaður, sem sé í al-
vöru baráttu við kommúnista,
þá muni hann líklegur til að fá
atkvæði víðsvegar að. Þess
vegna muni listarnir tveir fá
mun fleiri atkvæði ef þessi hátt-
ur er á hafður, en ef ljóst væri,
að báðir séu raunverulega Al-
þýðubandalagslistar."
Lagði brosandi
blessun yfir
„bölið“
Allt, sem í þessum dálkum
Reykjavíkurbréfs var sagt,
reyndist rétt. Magnús Kjartans-
son var síður en svo þannig á
svipinn, þegar hann tók ábyrgð
á „heimilisböli" Hannibals með
atkvæði sínu á Alþingi, að hon-
um þætti það þyngra en tárum
tæki. Hann var hinn hnarrreist
asti þegar hann kyngdi Þjóð-
viljaskrifunum. Herbragð hans
hafði, heppnazt. Hann hafði
ríkulega ástæðu til að vera
glaður. Auðvitað vedður aldrei
með vissu sagt um það, hversu
margir létu blekkjast af þessu
herbragði þeirra kumpána, en
víst er, að það var fjölmennur
hópur. Menn trúðu því í raun
og veru, að kommúnistar ætluðu
að níðast á Hannibal Valdimars
syni og vildu með atkvæ’ði sínu
styrkja hann í þeirri baráttu,
enda höfðu þeir barnalega trú
á því, að Hannibal mundi ekki
ganga þessum mönnum á hönd
áð nýju. Atkvæðagreiðslan á
Alþingi sannar til hlitar, að
kommúnistar hafa með blekk-
ingum og svikum fengið miklu
fleiri en ella til þess að kjósa
sig. Of margir trúðu á, að þarna
væri um raunverulegan ágrein-
ing að ræða og báðir meintu
það, sem þeir hástöfum höfðu
haldið fram í kosningabarátt-
unni. Þeir, sem létu blekkjast
hafa illilega hlaupið á sig. Sem
betur fór réðu atkvæði þeirra þó
ekki úrslitum um stjórnmála-
viðhorf í landinu, en sjálfir
hafa þeir fengið dýrkeypta
reynslu, enda eru þeir um þess-
ar mundir margir, sem heita því
að láta vítin sér að varnaði
verða.