Morgunblaðið - 30.03.1973, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 30.03.1973, Blaðsíða 16
16 MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 30. MARZ 1973 P*rflttttftlrtftift Útgefandi hf. Árvakur, Reykjavlk. Framkvæmdastjóri Haraldur Sveinsson. Ritstjórar Matthías Johannessen, Eyjólfur Konráð Jónsson. Styrmir Gunnarsson. Ritstjórnarfulltrúi Þorbjörn Guðmundsson. Fréttastjóri Björn Jóhannsson. Auglýsingastjóri Árni Garðar Kristinsson. Ritstj'óri og afgreiðsla Aðalstræti 6, s(mi 10-100. Auglýsingar Aðalstræti 6, slmi 22-4-80. Askriftargjald 300,00 kr. á mánuði innanlands. I lausasðlu 18,00 kr. eintakið. |"[m síðustu helgi voru Kjar- *¦' valsstaðir opnaðir, nýtt myndlistarhús, sem tengt er nafni eins mesta listamanns, sem uppi hefur verið á ís- landi, Jóhannesar Kjarvals. Fram á síðustu ár hefur að- staða til myndlistarsýninga verið harla bágborin í höfuð- borginni, þótt umtalsverð breyting hafi á því orðið með tilkomu Norræna húss- ins. En um langt árabil var listamannaskálinn helzta at- hvarf myndlistarmanna og þar var einmitt haldin mikil sýning á verkum Jóhannesar Kjarvals á árinu 1965. A áttræðisafmæli Kjarvals, er ákvörðun var tekin um byggingu Kjarvalsstaða, sagði Geir Hallgrímsson, þá- verandi borgarstjóri, m. a.: „. ... er það ætlunin, að þau málverk eftir Kjarval, sem Reykjavíkurborg á þegar og borginni áskotnast síðar verði stöðugt til sýnis, til að gefa borgarbúum öllum og gestum kost á að kynnast list arsson, borgarstjóri, opnaði Kjarvalsstaði, ræddi hann um hlutverk þessarar nýju menningarmiðstöðvar borg- arbúa og sagði: „Hér á engin fordild að ríkja. Um þetta hús og það sem hér fer fram mega standa stormar og hér má helzt aldrei ríkja logn- molla. Hér eiga borgarbúar að geta tekið afstöðu með eða á móti stefnum og straumum í listum og menn- ingarmálum, rökrætt og deilt, ýmist á umræðufund- um, sem hér má halda eða yfir kaffibolla í veitingahús- inu. Hér eiga ungir lista- menn, sem ekki fara alfara- leiðir að geta kynnt sín verk jafnt á við þá sem eldri eru og viðurkeningar njóta." hans, að hinn mikli og sér- stæði persónuleiki hans veiti okkur aukna sýn inn í verk hans — þroski með okkur skilning á hans margslungna hugarheimi, sem birtist í verkum hans. Fáir settu meiri svip á borgina en hann í lif- anda lífi og þótt fyrirmyndir hans væru ekki sótta-r til borgarinnar heldur í flestum tilvikum út fyrir borgar- mörkin í hina ósnortnu nátt- úru, þá var Kjarval borgar- búi, sem sótti kraft og upp- örvun í iðandi borgarlífið." Opnun Kjarvalsstaða og sú sýning, sem þar stendur nú yfir, ætti einnig að verða hvatning til þess að hafizt verði handa um það verk, sem Halldór Laxness bendir KJARVALSSTAÐIR Kjarvals, og það er von okk- ar og trú, að slík Kjarvals- sýning í tengslum við sýning- ar upprennandi og mótaðra listamanna samtíðarinnar megi verða íslenzkum listum skjól og stuðningur til rækt- ar og þroska. Þeir Kjarvals- staðir, sem hér munu rísa á Miklatúni andspænis minnis- merki Einars Benediktssonar munu verða til prýði." Þegar Birgir ísleifur Gunn- Borgarstjóri gerði einnig sér- staklega að umtalsefni lista- manninn, sem þessi mikla bygging er reist til minningar um, og sagði: „Listin er löng en lífið er stutt, segir hið fornkveðna og víst er það, að Kjarval mun lifa í verkum sínum svo lengi sem Islend- ingar verða menningarþjóð. En þó finnst okkur, sem urðu honum samferða, þótt ekki væri nema smáspöl á lífsleið á að nauðsynlegt sé að fram- kvæma, í grein, er hann rit- ar í sýningarskrána, þ.e. að gera ítarlega athugun á því, hvaða listaverk eru til eftir Jóhannes Kjarval og hvar þau eru niðurkomin. Hér er um viðamikið verk að ræða, en það þarf að vinna. Nú, þegar Kjarvalsstaðir hafa verið opnaðir, hefur mikill áfangi náðzt í því að kyggja upp aðstöðu fyrir myndlistarmenn okkar og var ekki vanþörf á, en myndlist er sú listgrein, sem einna mest gróska hefur verið í hér á landi um langt skeið. Enda þótt mikil menningarmiðstöð sé risin, þar sem Kjarvals- staðir eru, má borgarstjórn Reykjavíkur ekki láta hér staðar numið, því ný verkefni kalla að. Um það hefur verið rætt, að næsta verkefni Reykjavík- urborgar yrði að byggja borgarleikhús. Leikfélag Reykjavíkur hefur frá upp- hafi þessarar aldar haft starf- semi sína í sama húsinu við Tjörnina. Þótt andrúmsloftið í Iðnó sé með alveg sérstök- um hætti og starfsemi Leik- félagsins tengd því merka húsi órjúfandi böndum er ljóst, að aðstaða öll setur starfi Leikfélagsins mjög þröngar skorður. Þess vegna er nú aðkallandi að hefjast handa um byggingu myndar- legs borgarleikhúss yfir starf- semi Leikfélags Reykjavíkur. Staðsetning þess hefur verið ákveðin. Mörgum urðu það vonbrigði, að ekki náðist samstaða um að byggja nýtt borgarleikhús við Tjörniina. Mestu máli skiptir þó að borgarleikhús rísi og vonandi líða ekki mörg ár frá opnun Kjarvalsstaða og þar til tjald- ið verður dregið frá fyrstu sýningu Leikfélags Reykja- víkur í nýju borgarleikhusi. Ástralía á krossgötum Eftir C.L. Sulzberger SYDNEY — Ástralíumenn eru ung þjóð og eiga að baki stutta sögu, sem skiptist í tvö tímabil. Á því fyrra voru þeir aJgerlega háðir Bretum, á hinu síðara afar háðir Bandaríkja- mönnum. Nú eru þeir farnir að þreifa fyrir sér með sjálfstæða þjóð- ernisstefnu. En ekki er eins víst og ákafir stuðningsmenn þessarar stefnu halda, að hálfgerð einangrunarstefna verði til lagframa i landi, sem mjög hefur mótazt af atburðum í mikilli fjarlægð. Ósigur Breta í freisisstríði nýlendin- anna í Ameriku var kveikja fyrsta landnámsins hér í Ástralíu. Englend- ingar höfðu áður notað nýlendur sínar handan Atlantsála eins og rusla kistu til þess að losna við glæpa- menn. Eftir orrustuna við Yorktown lokaðist þessi öryggisventill, fangelsi Breta trootfylltust og nauðsynlegt varð að finna nýja fanganýlendu. Ástralía varð fyrir valinu. Vændiskonur voru sendar með föngunum til þess að viðhalda stofn- inum og tryggja varanlegt landnám. Þessi gamla nýlenda þjófa og lausa- leikskróa fékk efnahagslegan bak- hjall, þegar Bretar neyddust til þess vegna Napoleonstyrjaldanna að hætta að kaupa ull af Spánverjum og kaupa ástralska gæru í staðinn. Óbyggðirnar lukust aftur upp í gull- æðinu 1851 þegar Ástraliumenn fengu viðurnefnið „grafararnir". Ástralíumenn skömmuðst sin fyrir uppruna sinn og voru lengi haldnir minnimáttarkennd. Hérna átti eng- inn heima utan steinaldarmenn þangað til 1788, þótt Ástralía sé elzta heimsálfan. Nýju landnemarnir voru harðfenginir og allt að þvi útrýmdu frumbyggjunuim rétt eins og Amer- íkumenn þurrkuðu út Indíánana. Samt eiga Ástralíumenn fyrstu sér- kenni sín að þakka frumbyggjunum, sem þeir kalla „Abóa", og einstæðu dýralífi: úlfhundinum dingó, keng- úrúum og alls konar pokadýrum eins og wallabie, kóölum, womibat, sem likist bjarndýrum, og pokakanínunni bandicoot. 1 Ástraliu mótaðist sérstætt af- brigði af ensku, eins konar cockney- mállýzka með hörðum varafram- burði. Þeir uppnefndu marga frum- byggja sem af lifðu og kölluðu þá í háði Villa kroppinbak, pödduna \al&- körtu, grasasna og siwpingjann dagó. r»g þeir gældu við fordóma sín með pvi að fylgja þeirri stefnu að „halda Ástralíu hvítri" og bönnuðu að mestu leyti innflutning fólks sem hafði ekki hvítan litarhátt. Áratugum saman, þegar þjóðin var í mótun, taldi hún sig e:nstaklega trygga stjórninni í Lundúnum og brezka fram í fingurgóma. I fyrri heimsstyrjöldinni missti hún fleiri menn fallna en Bandarikjamenn þrátt fyrir fólksfæðina. En þegar Japanir hnekktu veldi Breta í Singapore, leituð'J Ástralíu- menn allt í einu eftir vernd Banda- ríkjamanna. Árið 1942 sagði forsætis- ráðherra landsins: „Ég tek það skýrt fram án þess að nokkuð hindri mig, að Ástralía beinir sjónum sínum tíl Ameríku án þess að þurfa nokkurt samvizkubit að hafa vegna hefðbuind- inna tengsla eða frændsemi við Stóra-Bretland." Eftirlíking á bandarískum lífsvenj- um ruddi sér til rúms smátt og smátt. Þjónusta flugfélaga batnaði og dag- skrá sjónvarpsstöðva breyttist, en járnbrautarlestum hrakaði. Mótel spruttu upp eins og gorkúlur, glóðar- steikur urðu vinsælar og bandarísk- ar auiglýsingaaðferðir blómguðust. Ágætur ástralskur arkitekt komst þannig að orði: „Ástralía er að sökkva í Kyrrahafið og úr sjónum er að risa nýtt ríki, sem mætti kalla Ásteríku." Ástralíumenn eru sjálfstæðir ein- staklingshyg.gjumenn en eins og ein samhent fjölskylda af þvi þeir eru hver öðrum háðir. Á sama tíma og þeir fjarlægðust Bretland og nálg- uðust Bandaríkin höfðu þeir enda- skipti á utanrikisstefnu sinni til þess að spegla stefnu stjónnarinnar í Was- hington. Þótt þeir stæðu við skuld- bindingar sínar í varnarmálum í Malaysiu og Singapore til þess að létta undir með Bretum fjárhagslega, var hornsteinn utanríkisstefnu þeirra ANZUS-sáttmáli Ástraliu, Nýja Sjá- lands og Bandaríkjanna. Bandaríkin fengu sérstaka aðstöðu fyrir herafla sinn til þess að auðvelda honum að gegiia hlutverki sínu í vörnum Asíu og Ástralí'unenn sendu herlið til Víet- nam. En nú eru aftur breytingar í vænd- um. Ný ríkisstjórn boðar óspart nýja þjóðernisstefnu. Leifum enskrar ný- lendustefnu er kastað fyrir róða. Flestuim Ástralíumönnum finnst lítið vit í því að leyndarráð drottningar í Lundúnum skuli vera æðsti áfrýjun- arréttur þeirra og að drottníngin skuli enn vera talinn þjóðhöfðingi. Greinileg en hægfara þróun til lýð- veldis i Ástralíu er hafin. Þegar Bretar gengu í Efnahags- bandalag Evrópu losnuðu þeir endan- lega við heimsveldisblekkingar sínar. Nýja stjórnin í Ástraliu er í raun og veru að viðurkenna nýjan veruleika í fjarlægum löndum, eins og þegar Whitlam forsætisráðherra kallar heim ástralskt herlið frá Suðaustur- Asíu, þar sem hann telur að það hafi verið sent þangað til þess að þjóna brezkum hagsmunum í Malaysíu og .-¦'V*s-V"«* i 1 Gough Whitlam þóknast Ameríkumönnum í Vietnam. Nixonkenningin, sáttaumleitanir bandarisku stjórnarinnar í Peking og stuðningur við hlutleysi Suðaustur- Asíu speglast einnig hér í Ástralíu. Whitlam hefur viðurkennt Peking- stjórn'na og vonast til að Asíulönd fagni Ástralíu í sinn hóp og taki sam- vinmu hennar með þökkum. En slík- um hugmyndum eru takmörk sett aif þvi Astralíumenn eru ennþá menn- ingarlega og þjóðfræðilega hvít þjóð og vestræn þrátt fyrir legu landsins. Ástralíumenn eru ákveðnir í þvi að hætta að hanga í pilsfaldlnum á Bretum og láta rödd sína heyrast hátt og skýrt í „þjóðlegum dúr", eins og Whitlam orðar það. En samt geta Ástralíumenn ekki kippt grundvell- inum undan varnarstefnunni, sem er tengd stefnu bandarisku stjórnarinn- ar. Ástralíumenn geta minna að- hafzt en þeir skrafa og skeggræða þangað til fólksfjöldinn verður í hlut fallslega meira samræmi við stærð landsins en raunin er.. Sú augljósa staðreynd, að þeir geta ekki einangr- að sig frá flóknum og fjarlæguim heimi, takmarkar svigrúm þeirra.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.