Morgunblaðið - 25.05.1984, Qupperneq 11

MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 25. MAÍ 1984
43
lega eru „sýniljóð" eins og hverjar
aðrar lygisögur, misjafnlega sann-
ar, misjafnlega fyndnar, sumar
soldið „lousy-sneddy" og fljóta
hér með vegna frumstæörar
kímnigáfu höfundar."
málverk hérna eru sem sagt
hugmyndalega teknar úr þessum
þrívíöu myndum, þó ég brjóti
reyndar mín eigin þrinsiþ, en ég
hef einhvern tíma sagt að gæöi
mynda versni í öfugu hlutfalli viö
stærö. En einhvern veginn þurfti
ég að fá útrás á stóru myndflötun-
um eftir allar smámyndirnar og
nákvæmnisvinnuna.“
Draumur um
suðræna sælu?
— Nú finnst eflaust mörgum
skrýtið að þú skulir mála hita-
beltisdýr og eyðimerkursanda. Má
skilja þetta sem svo aö þú sért
farinn aö láta þig dreyma um suð-
ræna sælu?
„Ætli sælan orki ekki tvímælis.
Það var auðvitaö hryssingslegur
vetur þegar ég málaöi flestar
þessara mynda, reyndar verið nær
samfelldur vetur hér undanfarin
tvö ár. En fyrir tilstilli fjölmiöla eru
framandi álfur, lönd og dýr oröinn
hluti af umhverfi og veruleika
merkingar í verkin. En ég er sjald-
an að meina eitthvað eitt og
ákveðiö með einni mynd, heldur
gef ákveðnar vísbendingar í ýmsar
áttir. í sumum tilfellum er ég bara
að leika mér, fá útrás á léreftinu,
mála ánægjunnar vegna, eöa
reyna að höndla einhverja tilfinn-
ingu.“
— Hvað kom til að þú fórst aö
snúa þér að málverkinu aftur?
„Ég byrjaði upþhaflega sem
málari og þaö er uppruni sem
maöur getur aldrei hlaupiö frá.
Þetta er svipað og að læra aö
synda, þú gleymir ekki sundtökun-
um, og ef þér er hent út í vatn
tekur þú ósjálfrátt við þér. Á tíma-
bili hafnaöi ég málverkinu, var aö
gera málverk málverkanna vegna.
Mér fannst vanta innihald og til-
gang í þessar myndir, gat gert
20—30 fallegar myndir á dag og
leiddist það. Upp úr því fór ég að
fást viö skúlptúra og um '67 lagði
ég málverkiö á hiiluna, og seinna
fór ég að sýsla viö málverk í þrí-
víðu formi.
Annars finnst mér ég alltaf vera
þessi maöur sem er alltaf rétt aö
byrja á því sem hann ætlar aö
gera, mér finnst ég stundum vera
eins og Páll postuli í þessu, en
hann á að hafa sagt: „Þaö góða
sem ég vil gera, geri ég ekki, en
í
Magnús
Tómasson
snýr
sér aö
málverkinu
á nýjan
leik og
opnar
einka-
sýningu
á morgun
leggnum, en nú er mér aö veröa
Ijóst að talentiö gagnar ekkert
nema unnið sé alveg gegndarlaust
úr því.“
— Kannski sammála þessu
meö eina prósentið?
„Ég þori ekki alveg að fullyrða
um hlutfalliö, en þaö er mikill
sannleikur í þessu, það veröur að
vinna óskaplega til að árangurinn
skili sér.
Sjálfsagi hefur ekki verið mín
sterkasta hlið, hér áöur vann maö-
ur í skorpum en ég er óðum að
skipuleggja sjálfan mig, hef orðiö
aö aölagast minni fjölskyldu, flutti
vinnustofu mína hingaö fyrir fimm
árum, til að hafa meiri frið og er
venjulega kominn hingaö eins og
venjulegur kontoristi um 9-leytið á
morgnana og er til 5—6 á kvöldin,
alla daga og allar helgar.“
— Hvernig gengur þér aö lifa á
listinni?
„Ætli ég sé ekki með svona um
þaö bil hálf verkamannalaun áö
jafnaði yfir áriö. Annars hefur mér
alltaf fundist ég vera ríkur, hefur
alltaf fundist ég vera milljóneri
sem hefur gleymt buddunni
heima. Ég er ekki þurftafrekur,
eyði litlu, byggöi t.d. sjálfur hús
mitt úr engu. Hér áður var ég í
íhlaupavinnu, tók að mér ýmis
hönnunarverkefni, sem tengdust
ýmsum hliöargreinum af myndlist.
En þaö er dálitiö langt síöan ég
hef unnið það sem almenningur
kallar heiöarlega vinnu.
Auðvitað hefur maður oft verið
blankur, og á tímabili átti ég varla
fyrir efni og þorði jafnvel ekki að
mála á léreft af hættu við að ég
myndi skemma það. En nú í seinni
tíð hef ég spanað mig upp í allt aö
því fyrirlitningu á efninu, er alls
óhræddur við aö mála á léreft, ef
þaö lukkast ekki hendi ég léreftinu
einfaldlega.”
— Hvernig líst þér á listalífið í
landinu?
þá á hin raunverulega myndlist sér
erfitt uppdráttar á Islandi, það er
híbýlaprýöin sem blaktir. Mér
finnst heldur ekki nægilega mikill
greinarmunur gerður á þeim sem
eru áhugamenn í myndlistinni eöa
mála af alvöru, fjölmiölar mættu
t.d. gera meira af því aö gera
greinarmun á þessu tvennu. Það
getur auðvitaö farið saman að
mynd sé augnayndi og gott lista-
verk, en ég get ekkert verið að
blanda mér inn í það, mér finnst
híbýlaprýði og myndlist ekki eiga
neina samleið. Ég skil svo sem að
fólk vilji ekki hafa óþægilegar
myndir heima hjá sér, en myndlist
á aö vekja hræringar, og myndlist-
armaður verður aö vera allt að þvi
algjörlega óháður því aö gera
myndir út frá einhverjum smekk.
Og þetta með íslenska mynd-
list, það er of algengt að flutt séu
inn erlend áhrif, umræða um
myndlist er oft komin á sama stig
og popptónlist, en bak við þaö er
ekkert annað en sölumennska,
það er oft veriö aö blása upp ein-
hverja hluti og svo hleypur í þetta
tíska í neikvæðri merkingu þess
orðs.
Þetta er svolítiö krampakennt,
islendingar vilja alltaf vera meö á
nótunum og taka gjarnan við er-
lendum straumum sem þeir ætla
svo að flytja út aftur sem íslenska
vöru. Þetta er svipað því að flytja
inn gott nautakjöt frá Bandaríkj-
unum og selja þaö svo út aftur
sem hakkað buffl"
— Finnst þér þú vera laus við
tískustefnur?
„Mér finnst ég alltaf hafa veriö
mjög persónulegur, allt frá því ég
losaði mig við gamla málverkiö.
Mér finnst ég vera miklu meðvit-
aöri nú en áður um hvað ég sé að
gera en þegar ég var yngri.
okkar hér. Á flestum myndanna
eru rándýr sem tilheyra hinum
suðræna heimi, en ég nota þau í
symbólskum tilgangi, byggi á
þessu einfalda prinsipi aö eins
dauði er annars brauð. Ég finn
fyrir ákveöinni óttatilfinningu, þaö
er uggur í mér, ógn og grimmd eru
þeir þættir sem mest ber á í heim-
inum í dag. Flestar eru myndirnar
málaðar á sl. ári, myndu daterast
á árin ’83 og ’84, og þó það sé
auövitaö ekki í mínum verkahring
að útskýra myndirnar mínar þá
vona ég að þær séu með húmor-
ískum undirtón.
Annars vil ég að myndirnar
mínar tali sínu máli sjálfar, gef
fólki ekkert nema titilinn og hver
og einn getur síðan lagt eigin
það illa sem ég vil ekki gera, það
geri ég.“ Mér finnst ég vera rétt aö
byrja í myndlistinni þó ég sé búinn
að vera í þessu í 25 ár.
Ég veit ekki hvers vegna ég fór
upphaflega út á þessa braut. En
ég var of heimskur til að læra, of
latur til að vinna og hafði ekki
næga kímnigáfu til aö fara í lög-
regluna þannig að mér var nauð-
ugur einn kostur að fara aö mála!“
— Kímnigáfan sem sagt nauð-
synleg í lögreglunni?
„Já, það held ég hljóti að vera.
„Þú meinar ástand og horfur?
Mér finnst íslensk myndlist mjög
blómleg um þessar mundir. Ég er
helst á því að það sem stundum
hefur verið sagt um listamenn að
margir séu kallaðir en fáir útvaldir
eigi helst við um gagnrýnendur í
seinni tíö. Tökum sem dæmi
skólastrák sem hefur ákveðið að
leggja fyrir sig listasögu í háskóla.
Þar nemur hann eitthvað ákveðið
svið listasögunnar, en hann þarf
ekki að.hafa neitt vit á myndlist
fyrir því — fyrir utan þaö auðvitaö
að menn læra ekki að vera gáfaðir
í skólum. Ég tala nú ekki um ef
viðkomandi er óvandur aö meðul-
um og hefur mestan áhuga á að
koma sjálfum sér á framfæri, eöa
eins og viö höfum dæmi um að
menn hafi selt skoöanir sínar fyrir
embættisframa, til að næla sér i
þægilega stöðu. I íslenskri gagn-
rýni er yfirleitt fariö mildum orðum
um meðalmennskuna en þeir sem
skara fram úr virðast fara í taug-'
arnar á gagnrýnendum. Gagnrýn-
endur hér virðast byrja með.því að
rífa kjaft til að vekja á sór athygli,
svo fá þeir einhverja dúsu, hvort
sem það er leiklistarstjóri eöa
safnvörður og eftir þaö þegja þeir
þunnu hljóði nema þegar þeir
þurfa að launa fyrir sig. Það má þó
ekki setja alla gagnrýnendur undir
sama hatt, því sumir hafa unnið
vel, þó í seinni tíð hafi óheiðarleg
vinnubrögð eins eða fleiri komiö
óoröi á alla stéttina.
Umfjöllun eða gagnrýni
Eitt prósent talent
„Annars máttu bæta því við
hérna, að ef ég heföi vitað aö
þetta væri svona mikil vinna hefði
ég hugsað mig um tvisvar. Ég man
að hér endur fyrir löngu heyrði ég
einhver sþakmæli sem mig minnir
að hafi verið eignuð Gunnlaugi
Scheving, að listin væri 99% vinna
og 1% talent. Ég hafnaði þessu þá
eins og hverri annarri hótfyndni,
hélt aö talentiö væri eitthvaö
óskiljanlegt og sæti í framhand-
er
nauðsynlegur liður milli lista-
manns og almennings, og getur
verið hrein list út af fyrir sig. Vita-
skuld er alltaf um persónulegt mat
gagnrýnenda að ræða, og veröur
aö takast sem slíkt, en þegar það
persónulega mat stjórnast af af-
brigðilegum eða óheiöarlegum
hvötum, er það ekki lengur al-
menningi til gagns aö vera boðið
inn á einkakamar gagnrýnand-
ans.“
Kannski er ég bara svona sein-
þroska, en þá ætla ég að vona aö
ég haldi því áfram. Annars er
þetta allt svo öfugsnúiö. Þegar ég
var lítill var mér t.d. sagt að ég
væri mjög bráðþroska!
Þegar ég var yngri var ég miklu
vissari um að þaö sem ég væri aö
gera væri hið eina rétta, núna bý
ég frekar viö stööuga efahyggju.
Nú, svo koma inn í þetta geö-
^ sveiflur, stundum er ég mjög
bjartsýnn eða mjög svartsýnn,
það koma dagar þegar mig langar
til að henda þessu öllu frá mér, en
svo tek ég upp þráöinn aftur og
hugga mig við að hér séu áreið-
anlega á ferðinni ódauðleg menn-
ingarverðmæti.”
Magnús á sæti í safnráði Lista-
safnsins og talið berst nú aö því.
„Listasafnið á að vera andlit
þjóðarinnar út á viö, og það er til
háborinnar skammar hve litium
fjármunum er varið til þess. Lista-
safniö er yfirleitt alltaf skammað
fyrir slóðaskap, en engum dettur í
hug að skamma fjárveitingavaldið
og hina ýmsu mennta-
málaráðherra á hverjum tíma sem
skammta safninu peninga.”
— Er ekki erfitt aö kaupa verk
eftir einn kollega en ekki annan?
„Jú, þetta er í rauninni skíta-
djobb. En þegar loks er keypt
verk eftir einhvern listamann er
viökomandi fúll yfir því að ekki
skuli hafa veriö keypt af honum
fyrr, eða að ekki skuli hafa verið
keypt miklu stærra verk og allir
hinir sem ekki er keypt af fara í
fýlu, af því að engin verk eru keypt
af þeim. Það er gjörsamlega
ómögulegt að gera mönnum til
hæfis í þessu starfi, og allir lista-
menn hugsa eins: „Það hljóta að
Híbýlaprýðin
sem blaktir
„En svo ég snúi
ástandi og horfum
vera til aurar til að kaupa verk eftir
mig, þó ekkert sé til handa hin-
um.“ Á hverju ári sendum við svo
bænabréf og skýrslur stundum
með þeim árangri aö fjárhæðin er
skorin niður um helming og þá
miða ég við 60—70% verðbólgu
sem veriö hefur undanfarin ár.“
— Ætlarðu að halda áfram að
mála myndir í þessum dúr?
„Það tekur sjálfsagt breyting-
um, hvort þær verða hraðar eða
hægar get ég ekki sagt um. „Þaf
mer aftur að \ er erfitt aö spá, einkum um fram
í myndlistinni, \ tíðina,” sagöi Storm P.“