Morgunblaðið - 08.05.1994, Qupperneq 4

4 B SUNNUDAGUR8. MAÍ 1994
MORGUNBLAÐIÐ
yCjCgÍL—
BRENNT
SÍTRUS
'ARÐVEM lalJARÐVEni I.
MATUR OG
ri,iVseí?>e
hindber
brómber
SÍTRÓNUR
GREIPÁVÖXTUR
lakkrís, anis
'&$*'*'*
BRENNT RISTAÐ
KAFFI
FÚKKALYKT
SVEPP/r
Rgf 1®w«
shfr
$Z*
r4f/
Hvar er
þessi
^ hrossa-
lykt?
MARGIR furða sig á þeim orðum
sem oft er gripið til þegar lýsa
á ilmi eða bragði víns. Getur
virkilega verið hrossa-,
lakkrís- eða kaffibragð
af góðu rauðvíni? Já
BRAUÐ og nei. Auðvitað má
segja sem svo að ein-
úngis sé jarðarberjabragð
af jarðarbeijum og kaffílykt
af kaffi. En þá má líka spyija
á móti hvað er kaffilykt? Hvern-
ig skilgreinist hún?
Vandinn sem við stöndum
frammi fyrir þegar lýsa á bragði
og lykt er að um afstæð hugtök
er að ræða. Það er ekki hægt
að festa hendur á ólíkum brögð-
um (fyrir utan grunnbrögð á
% borð við súrt, salt og sætt) á
sama hátt og hægt er að skil-
greina mismunandi liti. Að auki
skynjum við bragð og lykt á ólík-
an hátt.
Þegar reyna á að lýsa ilmi eða
bragði með orðum verður því að
grípa til einhveija hugtaka, sem
við þekkjum og lyktin eða bragð-
ið minnir á. Þess vegna reynum
við að Iýsa ilmi vína með blóm-
um, ávöxtum, reyk og öðrum
fyrirbærum. Margt kemur til
greina því að efnafræðingar hafa
greint allt að fimm hundruð mis-
munandi ilmi í vínum. Það flækir
svo auðvitað málið að til viðbótar
við það að við skynjum ekki þessa
hluti á sama hátt þá höfum við
ekki heldur upplifað sömu lyktir
og brögð um ævina. Einstakling-
ur, sem hefur eytt mestum hluta
ævi sinnar í sveitinni, myndi
Kassar og
kjarakaup
ÞAÐ KANN að koma furðulega fyrir sjónir að
kassavín rati inn á vínsíður dagblaðs. Og þó.
Ef litið er á sölutölur á rauðvíni og hvítvíni hér
á Islandi undanfarin hálfan áratug kemur í ljós
að það vín sem hefur lang mestan hlut sölunnar
er einmitt að finna í þriggja lítra kassa. Líklega
selst hvergi í heiminum hlutfallslega meira af
---------------------------------
kassavíni heldur en hér á Islandi.
Astæðan er augljós. Verð-
lagning á víni hérlendis
gerir það að verkum að
neytendur horfa oftast
meira í verð en gæði. Og hvergi
býðst meira rauðvín/hvítvín fyrir
peninginn en einmitt í kössunum.
Því miður (í ljósi þessarar miklu
sölu) hefur aftur á móti einungis
ein kassategund verið á boðstólum
í verslunum ÁTVR. Má raunar
spyija hvort ekki sé eðlilegt að
úrval þessara vína verði aukið
verulega i ljósi vinsælda þeirra.
Nú hafa tvö ný bæst við og mér
skilst að það sé ekki einungis
tímabundið.
Áður en lengra er haldið verður
samt að segja eftirfarandi: Kassa-
vín munu seint teljast til merki-
legra vína. Þau vín er að finna á
flöskum. Þau verða aftur á móti
ekki heldur að vera beinlínis
ómerkileg. Margir framleiðendur
einfaldra magnvína, sérstaklega í
suðurhluta Frakklands, eru farnir
að bjóða vín sín í þessu formi
enda hentar það vel neyslu-
munstri þeirra sem vilja fá sér
vínglas með matnum án þess þó
að verða að opna heila flösku.
Kassamir tveir sem hafa bæst
við em annars vegar rautt sveita-
vín (vin de pays) frá franska Mið-
jarðarhafshéraðinu Oc. Oc er
þekkt fyrir magn fremur en gæði
en á því hefur þó orðið einhver
breyting á undanförnum árum og
hafa nokkrir franskir gæðafram-
leiðendur (s.s. George Duboeuf)
séð möguleika á framleiðslu á vín-
um í Oc sem geta keppt við Nýja-
heimsvin í verði og gæðum. Vínið
sem um er að ræða er framleitt
úr Bordeaux-þrúgunni Merlot,
sem fallið hefur í skuggann af
stórabróður Cabernet Sauvignon.
Þetta er mjög einfalt og slétt og
fellt vín. Óeikað og karakterlítið.
Það er hins vegar alls ekki slæmt
miðað við verð. í raun em mjög
góð kaup í þessu víni. Það kostar
2.800 krónur, sem samsvarar 700
krónum á 75 cl flösku. Sem ein-
falt borðvin slær það kassavíninu
sem fyrir er algjörlega út. Þetta
er milt rauðvín með léttu betja-
bragði, sem ætti að falla flestum
í geð.
Hvitvínið er heldur ekki slæmt
en nær samt ekki rauðvíninu.
Þetta er Chardonnay frá Piemont
á Norður-Ítalíu þó að hann sé
settur „á kassa“ af sama fyrir-
tæki og Merlotvínið. Tískuþrúgan
Chardonnay getur gefið af sér
unaðsleg vín, s.s. Chablis, góð
Búrgúndarvín og ávaxtasprengj-
urnar frá Kaliforníu. Vinsældir
hennar hafa hins vegar gert að
verkum að hana er farið að rækta
nær alls staðar. Með árangri sem
stundum er rétt í meðallagi. Þetta
er eitt þeirra vína. í upphafi
minnti ilmur þess fýrst og fremst
á þurrkaða, sykraða ávexti. Það
var lokað og óspennandi. Eftir að
fýrsta glasið hafði verið tekið úr
kassanum var hins vegar eins og
lifnaði aðeins yfir því og agnar
ögn af ferskum ávexti smaug í
gegn. Þetta er ekki hágæða Char-
donnay. En þó að vinið hafi ekki
mikinn persónuleika þá er hann
samt mun meiri en í því hvítvíni
sem fyrir var á markaðinum í
kössum. Það kostar 3.000 krónur,
sem samsvarar 775 krónum á
flösku. Ekki slæmt.
En snúum okkur loks að alvöru
flöskum. Undanfarið hefur mátt
sjá margt nýtt í búðum ÁTVR í
Reykjavík. Vegna óvissunnar um
framtíð sérlistans hefur vínum á
hóflegu verði sem voru eða áttu
að fara á sérlista verið dreift á
allar búðir. Þar er því hægt að
finna spennandi nýjungar.
Til dæmis portúgalska hvítvínið
Pasmados. Þetta er vín úr portúg-
ölskum þrúgum með 10% viðbót
af Chardonnay. Ferskt vín í góðu
jafnvægi sem sýnir og sannar að
það blása ferskir vindar um vín-
iðnað Portúgals.
Það sama er aftur á móti ekki
hægt að segja um ástralska rauð-
vinið Kingston Cabernet Sauvign-
on/Shiraz/Merlot 1992. í fyrsta
lagi flaskan sjálf. Myndskreyting
miðans minnir helst á auglýsingu
fyrir ódýran bar á sunnanverðum
Flórídaskaga. „Cheesy" - myndu
Bandaríkjamenn kalla þetta lit-
skrúðuga fyrirbæri. En vínið er
ástralskt og sett á flöskur í Sví-
þjóð af einkasölunni þar.
Þetta er vín sem veldur von-
brigðum. Það er flatt og bragðlít-
ið. Allt það sem góð Ástralíuvín
eru ekki. Það er helst að örlítill
shiraz stingi við og við upp kollin-
um en að öðru leyti er þetta flatn-
eskja, sem ekki er hægt að mæla
með. Merlotinn í kassanum er
meira að segja betri.
eltir Steingrím Sigurgeirsson
þannig líklega nota orð sem
tengdust búskap (t.d. fjós, nýs-
legið gras, súrhey eða mykja)
miklu frekar en borgarbúinn, sem
kannski hefur aldrei fundið
mykjulykt.
Sama mun má einnig finna
milli landa. Suðrænarþjóðir lýsa
vínum miklu frekar með ýmsum
ávöxtum, jurtum og blómum sem
eru norðlægari þjóðum kannski
framandi. Norrænar þjóðir nota
á móti orð úr sínum reynsluheimi
er tengjast t.d. skóginum og
skógarbeijum. Við Islendingar
gætum nefnt krækiber, fjallagrös
eða eitthvað annað sem fæstar
aðrar þjóðir myndu kannast við.
Taflan hér á síðunni er byggð
á svipaðri töflu, sem unnin var
af sérfræðingum víndeildar Kali-
forníuháskóla í Davis, sem er
leiðandi í heiminum á sviði vín-
rannsókna. Það svipar líka til
kerfis franska prófessorsins Em-
ile Peynaud í Bordeaux en hann
vill flokka ilm víns niður í tíu
flokka. Þar með er þó ekki sagan
öll því einungis í ávaxtaflokknum
hefur fundist 51 ávöxturtil
þessa. Þessi tafla hér er því alls
ekki tæniandi heldur sýnir ein-
ungis meginflokkana.
Ilmur er heldur ekki það eina
sem lýsa verður, þegar Iýsa á
víni. Einnigkemurtil uppbygg-
ing vínsins, umfang, jafnvægi,
bragðstyrkur og fleira.
Með aðstoð töflunnar er þó
hægt að skemmta sér við það
að skilgreina ilm ólíkra vína og
því fleiri sem taka þátt og koma
með tillögur, þeim mun árangurs-