Morgunblaðið - 08.05.1994, Blaðsíða 5

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 8. MAÍ 1994 B 5
SÁMW&l
A la g S ý s i n g
Spurning
dagsins
Hvernig fannst
þér myndin?
Spurt á myndinni
Ace Ventura
Pet Detective
Aslaug Hólmgeirsdóttir,
nemi: Hún er mjög góð.
Hallgrímur Beck, nemi: Hún
er fín.
Jón Guðjónsson, nemi: Hún
er geðveikislega góð.
Guðrún Pétursdóttir, nemi:
mjög góð.
Ólöf Gunnarsdóttir: ógeðs-
lega góð.
Jóhannes Sverrisson: Hún er
góð.
HOFUNDUR
FÓLKSINS
Eftir Arnald Indriðason
Bandarískir kvikmyndaframleiðendur eru í því
að leggja snörurnar fyrir hann en írski rithöf-
undurinn Roddy Doyle komst eftirminnilega
að því að hvorki rithöfundar né handritshöfund-
ar eru hátt skrifaðir í Hollywood í dag og hef-
ur það lítið breyst frá í gamla daga. Þegar
haldin var heimsfrumsýning í draumaverk-
smiðjunni á tónlistarmynd Alan Parkers, „The
Commitments“, sem byggir á samnefndri skáld-
sögu Doyles, en hann skrifaði einnig handrit
myndarinnar, var honum ekki boðið. Einhver
gleymdi að hann væri til. Samkvæmt þeirri
reynslu finnst Doyle engin ástæða til að taka
gylliboðum framleiðendanna með neinum
hraði.
Eg hef enn ekki fengið
neina skýringu á þessu eða
afsökunarbeiðni eða neitt,“
er haft eftir honum i
Dyflinni. „Ég fór í viðtal í
sjónvarpsþátt hér heima og
hann var fullur af fréttum
af frumsýningunni, hversu
vel hefði gengið í Bandaríkj-
unum og að Kevin Costner
hefði sagt að þetta væri frá-
bær mynd og allt það. Ég
hafði ekki hugmynd um að
búið væri að frumsýna
myndina. Ég hefði ekki far-
ið en það hefur lítið uppá
sig að ákveða að fara ekki
í partý ef enginn býður þér.
Það svona tekur bitið úr
ákvörðuninni, ekki satt?“
Tiu ára
sögumaóur
Roddy Doyle er 35 ára
gamall og sögur hans, sem
njóta mikilla vinsælda á Ír-
landi sérstaklega, gerast
allar á meðal verkalýðsins í
Dyflinni. Tvær fyrstu bæk-
urnar hans hafa orðið að
bíómyndum, „The Commit-
ments" og „The Snapper“
eða Króginn. Báðar hafa
verið sýndar hér á landi í
Háskólabíói og gefa talsvert
góða mynd af því verka-
mannaumhverfi sem Doyle
fjallar um í bókum sínum
enda gerðar af meistara-
höndum, Parker í fyrra til-
vikinu og Stephen Frears í
því síðara. Bók hans númer
þijú, „The Van“, var út-
nefnd til helstu verðlauna
breska bókmenntaheimsins,
Booker-verðlaunanna, árið
1991. Nýjasta bók hans,
„Paddy Clarke Ha Ha Ha“,
hreppti þau á síðasta ári.
Svo Roddy Doyle getur ekki
kvartað undan velgengn-
inni. Hann hefur frá því
„The Commitments" var
gefin út árið 1987 komist í
röð fremstu rithöfunda ír-
lands.
„Paddy Clarke Ha Ha
Ha“ gerist í norðurhluta
írski rithöfundurinn
Dyflinnar árið 1966 og seg-
ir sögu tíu ára stráks, Paddy
Clarke, frá hans sjónarhóli
eingöngu. Paddy rekur fyrir
lesandanum með sínum
hætti allt sem fyrir hann
og fjölskyldu hans kemur.
Mestanpart eru það hvers-
dagslegir viðburðir úr hverfi
verkamanna í „Barrytown",
en þeir lýsa því tímabili 1
lífi stráksins þegar allt gekk
á afturfótunum. Það sem
mestu máli skiptir er að
faðir hans, góðhjartaður
maður í byijun, þrjátíu og
þriggja ára, giftur og flög-
urra barna faðir, sem hefur
einhverskonar vinnu í borg-
inni, bregst. Fjölskyldan er
ekki fátæk en það er eitt-
hvað að. Paddy langar að
fá föður sinn til að hætta
að rífast við móður sína.
Hann reynir að sjá það fyr-
ir þegar faðir hans fer í
vont skap og reynir að
hressa uppá hann með sögu
eða brandara en til einskis.
Áður en líkur er faðir hans
farinn að heiman. Skóla-
bræðurnir hrópa á Paddy:
Paddy Clarke
Paddy Clarke
Has no da.
Ha Ha Ha!
Verkamanna-
hverfió
í nýlegu hefti „The New
York Review of Books“ er
ítarlegur ritdómur um bæk-
ur Doyles og þar er lýst því
umhverfi sem hann hefur
skapað með verkum sínum
í hinu skáldaða verkalýðs-
hverfi „Barrytown". Þetta
er staður þar sem fjölskyld-
an er miðpunktur tilverunn-
ar, þótt hún geti tvístrast.
Jafnvel hverfiskráin skipar
ekki jafnmikinn sess í lífi
fólks. Ungt fólk og feður
þess fara á krána til að
drekka og tala saman og
hlæja og rífast þar til er
lokað og hafa auga með
sjónvarpinu úti í horni. Ef
unga fólkið vill skemmta sér
fer það á diskótek. Foreldr-
ar sem eru heimavið horfa
á sjónvarpið en ef ekkert
skemmtilegt er í því les það
bækur. En heimsmyndin er
að mestu mótuð af sjón-
varpinu, fótbolta og rokki.
Mæður eru oft heima og
horfa á sjónvarpið, Flótta-
manninn, Austurbæinga
eða „thirtysomething". Feð-
urnir vilja frekar horfa á
gamla spennuþætti eins og
„Hawaii Five-0“ og „The
Man From U.N.C.L.E.“.
Ömmur horfa á „The Virg-
inian“. Foreldrar horfa á
fréttir ekki til að fylgjast
með heldur til að hæðast
að fréttamönnunum og sér-
fræðingum í sjónvarpssal.
Mest áberandi einkenni á
lífinu í „Barrytowne" eins
og því er lýst í bókunum
„The Commitments", „The
Snapper“ og „The Van“ eru
þættir eins og dvínandi áhrif
kaþólsku kirkjunnar^ al-
mennt áhugaleysi um Irland
nútímans og um baráttu-
sögu fortíðarinnar og ekki
síst það sem mæður gjarna
kalla ljótt orðbragð. Prestar
eru hvergi inni í myndinni.
Fá sóknarbörn fara í kirkju.
Kristur sjálfur er oft kallað-
ur til sögu en aðeins sem
upphrópun: Djísis. Og synd-
in er hvergi til staðar. Éng-
inn þjáist af sektarkennd.
Bækur Doyles eru ekki
sjálfsævisögulegar. Hann
fæddist í Dylfinn árið 1958
og gerðist kennari í bók-
menntum og landafræði ár-
ið 1980 í grunnskóla í Kil-
barrack, einu af úthverfun-
um í norðurhluta Dyflinnar,
sem að líkindum stendur
fyrir „Barrytown“-hverfið.
Foreldrar Doyles eru fyrir
það fyrsta enn í hjónabandi
og hann kemur ekki úr
verkalýðsstétt heldur úr
miðstétt. Hann þekkir mest
til verkalýðsstéttarinnar í
gegnum störf sín sem kenn-
ari. Aðferð hans hefur verið
að hlusta á nemendur sína
í skólanum og á feður þeirra
á bjórstofum staðarins. En
Roddy Poyle skrifar
söqur úr verkamannahverfum
Dyflinnar og hlaut Booker-Iiók-
menntaverðlaunin bresku fyrir
nýjustu sögu sína,
„Paddy ClarkéWHa Ha“
hann leggur áherslu á að
hann sé ekki að skrifa um
sjálfan sig í „Paddy Clarke“
og að þessi nýjasta saga
hafi beint honum inná nýjar
bautir. „Bakgrunnurinn og
landslagið er mitt en ekki
búðarhnuplið í bókinni því
ég stundaði það ekki svo
mjög og kennaraofbeldið er
ekki byggt á minni reynslu.
Ég þekkti ekki slíkt fól í
skóla,“ segir hann í samtali
við bandaríska vikuritið
„Time“. Og áfram. heldur
hann: „„Paddy Clarke" hef-
ur sýnt mér að ég þurft.i
ekki að vera í daglegu sam-
bandirvið líf verkalýðsins í
Dyflinni til að skrifa. Bókin
er sprottin af allt öðrum
grunni. Hluti af ögruninni
og ánægjunni er að vita
hvort ég get núna haldið
áfram á andagiftinni.“
Eyra fyrir
tungumálinu
Einhveijum mun hafa
þótt „Paddy Clarke Ha Ha
Ha“ of dægurbókmenntaleg
til að hljóta Booker-verð-
launin en hvorki sögumaður
hans, hinn tíu ára gamli
Paddy, né umhverfi persón-
anna er sérstaklega bók-
menntalegt. Sagt hefur ver-
ið að Doyle hafi sérstakt
eyra fyrir tungumáli og að
því leyti hefur hann verið
borinn saman við landa sína
James Joyce og Sean O’Cas-
ey. Sögur hans byggjast
eingöngu á samræðum og
einræðum á þeirri skemmti-
legu tungu sem kann ekki
að skafa utanaf hlutunum
og er alveg laus við skáld-
lega mærð. „Nærbuxur Ke-
vins voru skítugar. Brún
lína lá beint niður eftir miðj-
unni. Hún varð daufari á
utanverðunni."
Roddy Doyle er sagður
hinn dæmigerði rithöfundur
fólksins. Hann er með eyrn-
arlokk í vinstra eyra; krakk-
arnir í skólanum hans -
hann tók að helga sig rit-
störfum alfarið fyrir rúmu
ári - kölluðu hann pönkara.
En landar hans í gagnrýn-
endastétt hafa ekki allir tek-
ið honum fagnandi. „Þeir
hafa margir látið mig í friði
í seinni tíð vegna þrýstings
frá fjölda annarra gagnrýn-
enda og vegna þess að mér
er lýst sem bókmenntaleg-
um snillingi," segir hann.
„Ég fékk fáránlegt póstkort
frá einum, guð blessi hann.
Hann hakkaði í sig
„Brownbread", fyrsta leik-
ritið mitt (Doyle hefur skrif-
að tvö, hitt heitir ,,War“), í
morgunblaðinu í Dyflinn.
Nú hefur hann skipt um
skoðun. Og hann skrifaði til
að árna mér heilla og lýsti
sjálfum sér sem „helsta
aðdáanda þínum“.
Bíómyndirnar tvær, „The
Commitments" og „Snap-
per“ miklu frekar, hafa náð
eftirminnilega að fanga lífið
í „Barrytown" eins og
Roddy Doyle lýsir því með
brakandi raunsæi og helling
af írskum húmor og lífs-
speki og samkennd. Þær
hafa ekki síst vakið athygli
á þessum írska rithöfundi
fólksins fyrir utan að vera
bráðgóð skemmtun og gefa
innsýn i þá Dyflinni sem
túristarnir aldrei sjá. Þess
vegna er vonandi að Doyle
sé ekki of langrækinn þótt
bíómyndafólkið hafi gleymt
honum. Rithöfundurinn og
handritshöfundurinn hafa
hvort eð er aldrei notið fullr-
ar virðingar í heimi þar sem
kvikmyndaleikstjórinn er
sagður eini höfundurinn. En
það þarf engan snilling til
að benda þeim á að orð eru
til alls fyrst.
íi mi