Morgunblaðið - 24.07.1994, Blaðsíða 11

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 24. JÚLÍ 1994 11
óttaðist áhrif eiginmannsins og
ættingja hans. Sá næsti var ótta-
laus en lagði enga vinnu í málið,
heldur vildi láta mig ganga að
smánarsamningum eftir að hafa
hitt eiginmanninn og lögmann
hans. Sá þriðji tók að sér inn-
heimtu fyrir fyrirtæki sem eigin-
maðurinn veitti forstöðu meðan
hann enn var lögmaður minn og
sinnti þeirri innheimtu betur en
mínu máli. Sá fjórði hafði stór orð
um að ganga í málið strax en af
því varð ekki. Sá átti fund með
eiginmanninum gegn vilja mínum
og snerist gegn mér í framhaldi
af því en lét þó ekki hjá líða að
senda mér furðu háan reikning
fyrir vikið. Það kærði ég til Siða-
nefndar lögmanna en hef ekki
heyrt neitt frá henni enn. Ég tók
málskjöl úr vörslu þessara Íög-
manna þegar mér varð ljóst að
þeir unnu ekki fyrir mig af heilind-
um. Allt varð þetta til þess að
draga málið á langinn.
Missti heilsuna en náði
ættartölunni
Það komst ekki skriður á þetta
eignaskiptamál fyrr en ég fékk til
starfa ungan héraðsdómslög-
mann. Það var í september 1992.
í millitíðinni hafði eiginmaðurinn
setið í eignunum og þráast við að
selja húsið þótt kaupendur hafi
gefið sig fram. Þá var liðið hátt á
annað ár frá því ég fór að heim-
an. Á þessu tímabili hafði ég orðið
að setja mig í skuldir vegna bíla-
kaupa, hárrar húsaleigu og kaupa
á ýmsum nauðsynjum sem haldið
var fyrir mér í hinu læsta húsi.
Svo illa var komið fyrir mér um
tíma að ég neyddist til að leita á
náðir félagsmálastofnunar, það
voru þung spor. Ofan í kaupið
fékk ég þar litla sem enga aðstoð
á þeim forsendum að ég ætti
heilmiklar eignir. Skömmu eftir
þá niðurlægingu lenti ég í bílslysi.
Ekið var aftan á gamla bílinn sem
ég hafði fengið bankalánið fyrir
og hann klesstur. Sjálf var ég litlu
betur farin, hlaut bakmeiðsl, háls-
hnykk og áverka á öxl. Það varð
til þess að ég gat ekki unnið og
er búin að vera frá vinnu síðan.
Ég var því verulega illa stödd pen-
ingalega þegar ég var að ganga
á milli lögfræðinga til þess að
reyna að leita réttar míns eins og
fyrr var frá greint. Ekki bætti úr
skák að ég heyrði utan að mér
ýmislegt slúður um mín mál, var
jafnvel borin þjófsorði af ættingja
eiginmannsins þegar mér loks
tókst að að grípa með mér ættar-
töluna mína um leið og ég skilaði
heimilishundinum sem ég hafði þá
gætt um tíma.
Lögmanni mínum tókst að leysa
þetta eignaskiptamál en það tók
hann rúmt ár þrátt fyrir að hann
legði sig alla fram. Hann byijaði
á því að skrifa eiginmanninum
bréf og skora á hann að ganga
til samninga. Hann daufheyrðist
við því. Næst skrifaði hann dóms-
málaráðuneytinu bréf og kvartaði
undan vinnubrögðum viðkomandi
sýslumannsembættis og bað ráðu-
neytið að kanna afdrif innsetning-
arbeiðna minna. Ráðuneytið bað
um skýringu hjá sýslumannsemb-
ættinu. Svar barst frá fulltrúa
sýslumanns. í því segir m.a.: „Þeg-
ar ... kom til mín í eitt skiptið af
mörgum bar hún því við að fyrrum
eiginmaður hennar hefði kært sig
fyrir innbrot þegar hún sótti ýmsa
persónulega muni og föt inn á
heimili hennar að ... og hafði ég
tal af ... og bað hann að draga
þetta mál til baka þar sem konan
væri aðeins að nálgast réttmætar
eigur sínar og gerði hann það. í
framhaldi af þessu sýndi ... mér
innsetningarbeiðni og þegar ég
innti hana eftir því hvað það væri
sem hún þyrfti aðstoðar við að fá
þá var það jólaskraut og ljósmynd-
ir úr fjölskyldualbúmi... Ég benti
henni á að innsetning í þvílíka
muni væri hæpin... Af hálfu em-
bættisins hefur .... fulltrúa nú ver-
ið falið að taka fyrir innsetningar-
beiðni ... og hefur hann boðað
aðila hingað á embættið þann 24.
nóvember en e.t.v. er grundvöllur
fyrir innsetningu í jólaskraut eitt-
hvað sterkari nú þar sem líður að
aðventu.“ Mér var mjög misboðið
þegar ég sá afrit af þessu bréfi
fulltrúans. Ég hafði aldrei nefnt
jólaskraut á nafn og vantaði flest
annað frekar.
Þegar fulltrúi sýslumanns ritaði
þetta bréf var auk þess búið að
breyta lögunum þann veg að inn-
setningarbeiðnir heyrðu ekki leng-
ur undir embættið heldur Héraðs-
dóm. Þetta gerðist í kjölfar nýrra
laga um aðskilnað dómsvalds og
umboðsvalds í héraði sem tóku
gildi 1. júlí 1992. Að lokinni eftir-
grennslan dómsmálaráðuneytisins
hjá viðkomandi sýslumannsemb-
ætti sendi það mér bréf þar sem
gangur þess máls er rakinn nokk-
uð og í framhaldi af því segir: „Af
því tilefni vill ráðuneytið taka fram
að það telur að embætti Sýslu-
mannsins í ... hefði átt að taka
með formlegum hætti á beiðni
yðar um innsetningu er þér lögðuð
hana fram á árinu 1991. Enn
fremur vill ráðuneytið taka fram
að það telur að embættið hafi
ekki gætt skyldu sinnar skv. 101.
gr. aðfararlaga nr. 90/1989 en
samkvæmt þeirri grein hefði átt
að endursenda yður beiðnina
vegna aðskilnaðar dómsvalds og
framkvæmdavalds þann 1. júlí
1992.“
„Ég læt henda þér út“
Um þetta leyti hafði tiltrú mín
á valdsmönnum í kerfinu og til
lögfræðinga beðið talsverða
-hnekki. Ekki jókst hún þegar ég
leitaði til dómsmálaráðuneytisins
ásamt vitni, konu sem fyrst ólög-
lærðra kvenna varði skilnaðar- og
eignaskiptamál sitt fyrir Hæsta-
rétti og vann það. Þá var mér
orðin Ijós þýðing þess að hafa jafn-
an vitni með þegar talað var við
opinbera starfsmenn og lögmenn.
I skrifstofu 'fulltrúa dómsmála-
ráðuneytisins sat vitnið þegjandi
við hlið mér með skrifblokk á
hnjánum og ætlaði að taka niður
hvað ráðuneytið segði m.a. um
fyrrgreint innsetningarmál. Full-
trúi ráðuneytisins sagði þá orð-
rétt: „Ég læt nú henda þér út,“
og leit á vitnið, og bætti svo við:
„Ég ætla að tala við hana eina,“
og átti við mig. Úr þeirri ráðagerð
fulltrúans varð þó ekki þegar ég
kynnti afrek vitnisins og lýsti
þeirri skoðun minni að slíka fram-
komu sem þessa gæti fulltrúi hins
æruverðuga dómsmálaráðuneytis
ekki leyft sér við óbreytta borgara
sem leituðu liðsinnis þess.
Lögmaður minn fór fram á upp-
boð til slita á sameign minni og
eiginmanns míns snemma árs
1993. Var nú fátt tíðinda þar til
að lögmaður minn fékk bréf frá
sýslumanni þann 18. apríl 1993.
Þar segir í lok bréfsins: „Til upp-
lýsingar skal þess getið, að nauð-
ungarsala hefur þegar verið
ákveðin á eigninni að kröfu Gjald-
heimtu ... 13. maí 1993, en fyrsta
fyrirtekt var 19. mars 1993. Sölu-
beiðni yðar er nú sameinuð nauð-
ungarsölu þeirri sem ákveðin er
13. maí 1993 sbr. 1. mgr. 14. gr.
laga nr. 90/1991.“
Uppboð og bankaábyrgðir
Þetta voru alvarleg tíðindi, ekki
síst fyrir það að embættinu hafði
láðst að senda mér tilkynningu um
fyrirhugaða sölu og hefur mér
ekki borist sú tilkynning enn.
Hefði Helga ekki krafist þarna
uppboðs á sama tíma og nauðung-
arsalan var ákveðin hefði húsið
verið selt án vitundar minnar þótt
ég væri sannanlega eigandi að því
til hálfs, þótt eiginmaðurinn væri
skrifaður fyrir því. Ég fór í snatri
á staðinn til að láta þinglýsa skiln-
aðarsamningnum og fann á við-
móti starfsmanna þar að þeim
voru mistökin í afgreiðslu þessa
máls ljós. Ég var þó annars hug-
ar, tíminn var naumur og ég vissi
ekki hvernig í ósköpunum ég ætti
að geta útvegað bankaábyrgð fyr-
ir því fjármagni sem ég þurfti til
þess að bjóða í húsið á móti eigin-
manninum, svo það yrði ekki sleg-
ið honum fyrir slikk, ég hafði að
vísu loforð um húsbréf en það
dugði engan veginn og mátti auk
þess ekki nota þau á uppboðinu.
Þegar öll nótt virtist úti datt
mér í hug maður sem ég hafði hitt
í tengslum við sameiginlega vini
en þekkti lítið sem ekkert. Hann
er áhrifamaður í íslenskum fjár-
málaheimi. Ég fékk viðtal við
hann, rakti fyrir honum sögu mína
og hann skildi alvöru málsins á
augabragði. Hann reyndist mér
frábærlega vel. Meðan ég var inni
hringdi hann í tvo bankastjóra og
lagði fyrir þá skilaboð, skömmu
síðar gengu þeir í ábyrgð fyrir
mig. Áður hafði bankastjóri í mínu
gamla sveitarfélagi, sem ég hafði
skipt við fram að þessu, neitað að
ganga í ábyrgð fyrir mig. Hann
sá sig þó um hönd þegar lögfræð-
ingur minn hafði tilkynnt honum
um viðbrögð hinna bankastjór-
anna.
Uppboðsdagurinn rann upp og
lögmaður minn bauð í húsið fyrir
mína hönd. Mér til mikillar
undrunar kom húsið í minn hlut.
Það varð löng þögn þegar sýslu-
maður hafði sagt: fyrsta, annað
og þriðja - og hærra boð en mitt
kom ekki frá lögmanni eigin-
mannsins. Lok þessarar löngu
sögu, sem hér er rétt stiklað á,
urðu þau að ég bauð eiginmannin-
um forkaupsrétt að húsinu fyrir
sama verð og það var slegið mér,
ég gat engan veginn haldið því
vegna þeirra skulda sem ég var
komin í vegna slæmrar fjárhags-
stöðu minnar. Hann tók boði mínu.
Ég fékk í minn hlut rúmar þijár
milljónir króna þegar gerðar höfðu
verið upp skuldir, það tel ég að
sé rétt helmingur þess sem ég
hefði fengið hefði þetta mál verið
leyst strax með beinni sölu húss
og bíls þegar gengið var frá skiln-
aðarsamkomulaginu. Bílinn hafði
eiginmaðurinn ekki selt eins og
honum þó bar. Eiginmaðurinn
nýtti allar eignir okkar allan þenn-
an tíma og hélt sínum forstjóra-
launum en vegna þess að eigum
mínum var haldið fyrir mér hafði
ég safnað skuldum jafnframt því
að vera atvinnulaus í kjölfar bíl-
slyssins. í dag er högum mínum
svo komið að ég er búin að missa
litla íbúð sem ég hafði fest kaup
á og bíð nú milli vonar og ótta
eftir svari frá Öryrkjabandalaginu
sem hefur lofað mér leiguíbúð
þegar eitthvað losnar.
Ummæli sýslumanns
Vegna ummæla konunnar
utan af landi leitaði blaðamað-
ur til sýslumanns og bað um
hans sjónarmið í málinu. Hann
hafði þetta að segja: „Ég man
ekki í svipinn hve oft viðkom-
andi málsaðili ítrekaði inn-
setningarbeiðni þá sem hún
lagði fram. Ég get ekki svarað
því hér hvers vegna þessari
beiðni var ekki sinnt. Ég vísa
á það svar sem ég gaf dóms-
málaráðuneytinu þegar það
bar fram fyrirspurn um þetta
mál.“
í umræddu bréfi sem sýslu-
maðurinn í... sendi ráðuneyt-
inu er saga málsins hjá emb-
ættinu rakin: „.... (fulltrúi)
hafði innsetningarbeiðni
þessa til meðferðar, en að
mati hans var talið rétt að
reyna að sætta aðila málsins
án aðgerðar. í nóvember 1991
kom ....(konan) að máli við
undirritaðan sýslumann og
kvartaði yfír meðferð málsins.
Þá var.... (öðrum) fulltrúa við
embættið, falið að ganga frá
málinu. Af einhveijum ástæð-
um lagðist málið til hliðar lyá
henni. Það næsta sem gerist
í málinu er, að embættinu
barst bréf dómsmálaráðu-
neytisins dags. 6. nóv. 1992,
ásamt bréfi lögfræðings...
(þriðja) fulltrúa var falið að
veita ráðuneytinu upplýsingar
sem óskað var eftir og gerði
hann það með bréfi dagsettu
16. nóvember 1992. Auk þess
var.... (fyrsta) fulltrúa sýslu-
manns, falið að taka fyrir inn-
setningarbeiðni... (konunnar)
og var það gert 24. nóvember
1992 sbr. endurrit úr aðfarar-
gerðarbók...., sem fylgir hér
með, en það kemur fram að
eigi var mætt af hálfu gerðar-
beiðanda.... við það þinghald
og hefur ....(fyrsti) fulltrúi
Ijáð mér að... (lögmaður kon-
unnar) hafí Ijáð honum sím-
leiðis, að aldrei hafi verið
ætlunin að mæta.
Af framangreinu er (jóst,
að málsmeðferðin var umdeil-
anleg af hálfu embættisins að
því leyti að taka átti innsetn-
ingarbeiðnina fyrir formlega
þegar.... (konan) kom henni
á framfæri og hafna henni eða
samþykkja með bókun eða
úrskurði. Úr þessu var bætt
þann 24. nóvember sl.
Undirritaður vill benda á
það, að bréf.... fulltrúa, dags.
16. nóvember sl. voru upplýs-
ingar til ráðuneytisins og ekki
ætlaðar öðrum á því stigi
málsins, sbr. orðaíag bréfs,
hins háa ráðuneytis, dags. 6.
nóvember 1992.“
Það kom fram í máli sýslu-
mánnsins á staðnum að hann
hefði ekki séð umrætt bréf
það sem fulltrúi hans sendi
dómsmálaráðuneytinu, þar
sem getið var um jólaskrautið,
áður en það var sent. Hvað
snertir nauðungarsölu hús-
eignar hjónanna sagði sýslu-
maður að gerðarþola, sem er
þinglýstur eigandi fasteignar-
innar sem um ræðir samkv.
skilgreiningu nauðungarsölu-
laga, hafi verið tilkynnt um
nauðungarsöluna eins og
nauðungarsölulög gera ráð
fyrir, Þau gera hins vegar
ekki ráð fyrir að fyrirtektar
séu tilkynntar öðrum. Þess
vegna fékk konan enga til-
kynningu. Fleira hafði sýslu-
maður ekki til þessa máls að
leggja.
Nýrralaga
ákvæða-
Pðrf
Ýmsar lögfræðilegar
spurningar vakna þegar skiln-
aðarmál hjónanna sem um
ræðir er skoðað. Hver er til
dæmis réttur þess aðila sem
ekki situr í sameiginlegu búi
meðan beðið er eftir að eignir
séu seldar? Er það raunveru-
lega svo að sá sem situr í bú-
inu geti haldið persónulegum
munum fyrir hinum aðilanum
jafnvel árum saman? Hvað er
hægt að gera í slíku tilviki?
Lögmaður konunnar í um-
ræddu máli hefur velt þessum
spurningum fyrir sér. Hann
sagði í samtali við blaðamann:
„Þegai- fjárskiptasamningur
hjóna liggur til grundvaliar
skiptum við skilnað er staðan
oft sú að þá hefur ekki enn
tekist að koma eignum i verð.
Endanlegt uppgjör skv. samn-
ingnum á þá eftir að fara fram
og getur sá tími orðið eftir
atvikum nokkuð langur. Sá
aðili sem situr eftir í sameigin-
lega búinu hefur því að mörgu
leyti sterkari aðstöðu á kostn-
að þess sem burtu fer.
Reynslan í þessum málum
sýnir að ýmis ágreiningsefni
geta komið upp með aðilum
um túlkun slíkra samninga
þegar þannig er í pottinn búið.
Þegar uppgjör dregst á lang-
inn eru tvær leiðir færar til
þess að knýja fram skiptin,
það er að segja að freista þess
að fara dómstólaleiðina til
þess að hnekkja samningnum
og fara í opinber skipti eða
þá að selja eignirnar nauðung-
arsölu til að slíta sameignar-
skiptin.
Þessi niðurstaða er í raun
óeðlileg fyrir þann aðila sem
hefur veikari stöðu og getur
bakað honum mikil óþægindi
og jafnvel tjón, þar sem fram-
kvæmdin er bæði tímafrek og
kostnaðarsöm. í (jósi þessarar
reynslu, sem getur leitt til
óeðlilegrar niðurstöðu fyrir
þann aðila sem hefur veikari
aðstöðu, má koma fram með
það sjónarmið hvort löggjaf-
inn eigi ekki að grípa hér inn
í og setja lagaákvæði um það
að samningar séu beinlínis
látnir falla niður innan viss
tímamarks í tilvikum eins og
þessum, þannig að unnt sé að
fara með málið í opinber
skiptí.
Sá aðili sem situr eftir í
búinu getur oft komist langt
á hnefaréttinum einum saman
og þá á kostnað hins aðilans,
sem að mínu matí er afskap-
lega ósanngjarnt. Jafnvel geta
aðstæður verið þær að emi séu
tíl staðar í sameiginlegri fast-
eign aðilanna lausafé og ýms-
ir persónulegir munir þess
sem ekki býr þar lengur og
að honum sé meinaður að-
gangur að þeim. Eina leiðin
er þá að leita á náðir opinbers
valds með því að fá innsetn-
ingu i þá muni. Brýnt er þá
að brugðist sé skjótt við af
yfírvöldum, þ.e. dómstólum
og síðan sljórnvöldum við
slíkri aðkallandi kröfu, en að
þau sýni ekki máttieysi i mál-
um sem slíkum. Hvað snertir
nauðungarsölu á fasteign um-
ræddra hjóna þá finnst mér í
hæsta máta óeðlilegt að sann-
anlegum eiganda, eins og kon-
an var í þessu tílviki, sé ekká
tilkynnt um fyrirhugaða
nauðungarsölu, þegar við-
komandi sýslumannsefnbættí
var fulHjóst að konan bjó ekki
á staðnum, en var eigandi
fasteignarinnar að hálfu á
móti manninum.“