Morgunblaðið - 24.07.1994, Page 22

22 SUNNUDAGUR 24. JÚLÍ 1994
MORGUNBLAÐIÐ
MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 24. JÚLÍ 1994 23.
STOFNAÐ 1913
ÚTGEFANDI
FRAMKVÆMDASTJÓRI
RITSTJÓRAR
RÍKISSTJÓRNIN hefur ákveð-
ið að taka upp samræmdar
aðgerðir til þess að greiða fyrir
erlendum fjárfestingum og kynna
ísland sem fjárfestingarkost. Hef-
ur iðnaðarráðherra verið falið að
samræma kynningu og upplýs-
ingaráðgjöf til hugsanlegra er-
lendra fjárfesta.
í samtali við Morgunblaðið í
gær, sagði Sighvatur Björgvins-
son, iðnaðar- og viðskiptaráð-
herra, m.a.: „Hér á íslandi hafa
menn hins vegar litið slíkt miklu
hornauga og talið, að allir auð-
furstar heimsins eigi sér ekki ann-
að takmark en að koma hingað
með peningana sína og kaupa upp
íslenzkt atvinnulíf en það hefur
ekki nokkur maður áhuga á því
nema honum séu kynntir kostirn-
ir.“
í samtali við Viðskiptablaðið
fyrir nokkrum dögum lýsti Friðrik
Sophusson, fjármálaráðherra,
þeirri skoðun, að íeyfa ætti erlend-
ar fjárfestingar í sjávarútvegi,
ekki sízt í úrvinnslu sjávarafurða
og bætti við: „Ég tel, að við höfum
gert of lítið af því að leyfa erlent
áhættufjármagn í grundvallarat-
vinnugreinum okkar."
Sighvatur Bjarnason, fram-
kvæmdastjóri Vinnslustöðvarinn-
ar í Vestmannaeyjum, segir í sam-
tali við viðskiptasíðu Morgun-
blaðsins í gær: „Við höfum ekki
Árvakur hf., Reykjavík.
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
bolmagn til að endurnýja loðnu-
flotann eða ísfisktogaraflotann,
svo dæmi séu nefnd. Við megum
heldur ekki gleyma því, að EES-
samningurinn felur í sér nýjar
kröfur um húsnæði og hreinlæti í
vinnslunni og menn þurfa að
leggja tugi eða hundruð milljóna
í það. Það fjármagn er ekki fyrir
hendi. Af þessum ástæðum er ég
síður en svo á móti erlendri fjár-
festingu í íslenzkum sjávarút-
vegi.“
Eiríkur Tómasson, forstjóri
Þorbjarnar hf. í Grindavík, sagði
hins vegar af sama tilefni: „Mér
finnst að kanna megi hvort ein-
hverjir möguleikar eru á erlendu
fjármagni til veiðanna en það
verður að gjalda varhug við því,
sem hefur gerzt hjá öðrum þjóð-
um.“
Fengin reynsla sýnir, að það er
erfitt að fá erlenda fjárfesta til
þess að leggja fram fé til uppbygg-
ingar atvinnulífs hér á Islandi.
Hvað skyldi vera búið að leggja
mikla peninga í að leita að sam-
starfsaðila um nýtt stóriðjuver hér
á síðasta aldarfjórðungi? Og vissu-
lega er erfitt að kynna ísland, sem
fjárfestingarkost fyrir erlenda að-
ila en segja um leið: því miður
getið þið ekki fengið að fjárfesta
í íslenzkum sjávarútvegi. Auðvitað
er ljóst, að á næstu árum er hagn-
aðarvon mikil í sjávarútvegi okk-
ar, sem hefur lagað sig vel að
minnkandi veiði og er því vel und-
ir það búin að hagnast vel, þegar
veiðar aukast á ný. Hvers vegna
skyldu menn vilja fjárfesta hér,
ef þeir mega ekki fjárfesta þar
sem hagnaðarvonin er mest?
En hvað felst í því að leyfa er-
lendar fjárfestingar í íslenzkum
sjávarútvegi, eins og fjármálaráð-
herra virðist reiðubúinn til að
gera? Það þarf litla fjármuni á
erlendan mælikvarða til þess að
kaupa upp hvert sjávarútvegsfyr-
irtækið á fætur öðru. Hagnaðar-
vonin í íslenzkum sjávarútvegi er
svo mikil á köflum, að erlend fyrir-
tæki mundu hafa fullan hug á
því. Við sjáum þann stórgróða,
sem er t.d. af loðnuveiðum og
vinnslu, þegar vel gengur. Þá má
segja sem svo: er ekki allt í lagi
að erlendir aðilar eigi einhver
þessara fyrirtækja. Þau mundu
eftir sem áður veita atvinnu hér
og greiða íslendingum laun
o.s.frv.
Starfshættir erlendra fyrir-
tækja eru töluvert aðrir en fyrir-
tækja hér. Ef erlend fyrirtæki
hefðu átt sjávarútvegsfyrirtæki
hér á síðasta áratug, þegar sam-
dráttur hófst í þorskveiðum og
aflamagnið var skorið niður ár frá
ári eru yfirgnæfandi líkur á því,
að þessi fyrirtæki hefðu einfald-
lega lokað útibúum sínum hér á
íslandi. Ef sjávarútvegsfyrirtæki
í Grimsby eða Hull hefðu átt t.d.
helztu fyrirtæki í Bolungarvík eða
á Suðureyri er alveg eins iíklegt
að þau hefðu einfaldlega lokað
fyrirtækjunum með skömmum
fyrirvara og ákveðið að bíða betri
tíðar.
En í stórum dráttum er staðan
sú, að fyrirtækin hér eru svo smá,
að erlend fyrirtæki mundu hafa
lítið fyrir því, að kaupa upp mest-
an hluta af sjávarútvegi okkar. Á
þeirri atvinnugrein byggist til-
verugrundvöllur okkar sem sjálf-
stæðrar þjóðar. Ef við ráðum ekki
sjávarútveginum og fiski-
miðunum, höfum við í raun ekki
stjórn eigin mála í okkar höndum.
Þess vegna mundu stórfelldar fjár-
festingar erlendra aðila í íslenzk-
um sjávarútvegi jafngilda afsali
fullveldis okkar í ríkum mæli. Er
fjármálaráðherra í raun og veru
tilbúinn til að stíga slíkt skref?
MORGUNBLAÐIÐ, Kringlunni 1, 103 Reykjavík. SÍMAR: Skiptiborð 691100.
Auglýsingar: 691111. Askriftir 691122. SÍMBRÉF: Ritstjðrn 691329, frétt-
ir 691181, iþróttir 691156, sérblöð 691222, auglýsingar 691110, skrif-
stofa 681811, gjaldkeri 691115. Áskriftargjald 1.400 kr. á mánuði innan-
lands. í lausasölu 125 kr. eintakið.
ERLENDAR FJAR-
FESTINGAR
MÉR ÞÓTTI
• skemmtilegt
það sem Fay Weldon
sagði í sjónvarpssam-
tali að bezt væri að
skrifa á morgnana því
þá skrifaði maður úr
undirvitundinni og draumnum.
Fay Weldon er ein þeirra fáu sem
hafa tekið á gömlum vandamálum
með nýjum hætti. Og mér finnst
hún leggja sig fram um að skrifa
vel. Þess vegna skrifar hún trúverð-
uglega. Ég þykist hafa séð vanda-
mál konunnar í nýju ljósi vegna
þess hvemig Weldon hefur skrifað
um þau. Samt er hún ekki prédik-
ari og hún er ekkert að klappa
konunni, síðurensvo. Enginn höf-
undur hefur skrifað af miskunnar-
lausari grimmd um afvegaleiðandi
freistingar konunnar en Fay Wel-
don. Hún kemst mjög skemmtilega
að orði þegar hún segist vera þeirr-
ar skoðunar að hún geti skapað
kvenpersónur, en lýst karlpersónum
í skáldsögum sínum. Hún segir að
konur geti ekki skrifað um karla,
né karlar um konur. Karlar geti
einungis lýst konum í skáldverkum
sínum.
Um þetta má vafalaust deila og
vel mætti spyija, Getur þá enginn
skapað hest í skáldverki nema hann
sé hestur? Þorgils gjallanda tókst
prýðilega upp þegar hann skrifaði
söguna um Stjömu. Kannski breytt-
ist hann í hryssu meðan hann skrif-
aði þessa innblásnu örlagasögu,
Heimþrá. Flaubert sagði, Bovary,
það er ég(!) Og það er rétt, rithöf-
undar lýsa sjaldnast öðmm en sjálf-
um sér, en stundum tekst þeim þó
að skapa eitthvað annað, einhveijar
persónur sem eru ekki einungis
þeir sjálfir, heldur eft-
irstöðvar ýmisskonar
reynslu ef svo mætti
segja. Þannig mætti
snúa kenningu Fay
Weldons við; að hún
lýsi sjálfri sér í skáld-
verkum sínum, en skapi karlana.
Hamsun skapaði Viktoríu, það verð-
ur ekki betur gert; Tolstoj Önnu
Karenínu. Ég sé ekki þessar kven-
persónur séu efni í neina kynskipt-
inga þótt þær hafí stokkið útúr
karlmanns höfði. Sumar karlper-
sónur karlrithöfunda eru engin
sköpun, heldur óskapnaður. Ég tel
mig' aðminnstakosti vera sæmilega
dómbæran um það. Hitt er svo ann-
að mál að það er fjarstæða að tala
um konu sem allar konur og karl
sem alla karla. Það er engin ein
kona til, enginn einn karl. Það em
einungis til menn - og þá á ég við
karla og konur þótt það virðist ekki
vera í tízku. Konur mega helzt ekki
vera menn; jafnvel konur tala um
menn og konur. Það sýnir einungis
að hugsunin hjakkar í sama fari.
Fay Weldon tekur aðvísu fram
að fyrrnefnd kenning sín geti verið
afsökun vegna þess hún hafí verið
gagnrýnd fyrir að kunna ekki skil
á karlmönnum í sögum sínum. Það
má vel vera, ég veit það ekki. En
mér sýnast karlamir í Ævi og ást-
um kvendjöfuls ekkisíður trúverð-
ugir en sá karlpeningur sem karlrit-
höfundar em að streða við að skapa
í skáldverkum sínum. Weldon segist
ekki skilja karla. Ég skil þá ekki
heldur, ekki alla karla. Ég skil ein-
ungis suma karla. En ég get skilið
margar konur. En ég skil ekki allar
konur. En mér þykir merkilegur
karlinn í kvenpersónu frú Bovary!
EF VIÐ LÍTUM Á ÍS-
• lendinga sögur með kynja-
gleraugum Fay Weldons er augljóst
að karlmenn hafa skrifað þær all-
ar, einnig Fóstbrasðra sögu. Og í
þessum sögum þykist ég sjá að
kenning Weldons getur dugað, því
mér fínnst konum í íslendinga sög-
um lýst, en þær em síður skapað-
ar. Þannig mætti helzt renna stoð-
um undir hugmyndir skáldkonunn-
ar. í Fóstbræðra sögu er aðvísu
horft á hetjuna í skoplegu ljósi og
gæti bent á kvenhöfund. En við
nánari athugun er Fóstbræðra saga
ekki heimavöllur kvenhöfundar.
Hún er vettvangur karla. Og þar
em konurnar svo líkar að augljóst
má vera að þær em komnar úr blý-
móti karlmannsins. Formúlan er
óttablandin aðdáun karlmanns á
konum. Ástkonurnar em þeirrar
náttúm að þær beita djöfullegri fjöl-
kynngi á Þormóð sem hefur ekki
við þeim á nokkum hátt. Þessar
konur em aðvísu dálítið líkar kvend-
jöfli Weldons enda í svipuðum spor-
um. Og jafnvel Þormóður, ímynd
hetjunnar, verður einsog lítill ráð-
villtur drengur í höndunum á þeim.
Það er íhugunarefni. Þetta em allt
aðrar konur en við þekkjum úr
Bjarnar sögu Hítdælakappa eða
Gunnlaugs sögu. Þær em Iíkari
kerlingunum í Laxdælu og Njálu.
Fóstbræðra saga er heldur klaufa-
Iega skrifuð og áhrifalítil sem heild,
enda er stíllinn bólginn með köflum
og óekta. En hún á góða spretti.
Hún er skrifuð af viðvaningi án
þess nein ástæða sé til að kyn-
greina hann. En hann kann þó sitt-
hvað fyrir sér, það eitt skiptir máli.
M
(meira. næsta sunnudag)
HELGI
spjall
RE VKJAVÍKU RBRÉF
Laugardagur 23. júlí
UFFE ELLEMANN-
Jensen, fyrrverandi
utanríkisráðherra
Dana, flutti yfír-
gripsmikla og fróð-
lega ræðu um Evrópu-
málin á fundi, sem
landsnefnd Alþjóða
verzlunarráðsins efndi til sl. mánudag. Það
vakti sérstaka athygli, hvílíka áherzlu
ræðumaður lagði á hinar pólitísku rök-
semdir fyrir samstarfí Evrópuríkja innan
Evrópusambandsins en hér á landi beinast
umræðumar af eðlilegum ástæðum mjög
að viðskiptalegum hagsmunum okkar í
samskiptum við ESB-ríkin. Raunar hvatti
Uffe Ellemann-Jensen okkur og aðra
Norðurlandabúa til þess að einblína ekki
um of á þrönga sérhagsmuni okkar í þess-
um efnum. Hann sagði m.a.:
„...Danmörk gekk í það, sem þá var
kallað Sameinaði markaðurinn eftir um-
ræður, sem höfðu einskorðast við mál á
borð við verð á svínakjöti og önnur slík
heimilismálefni og þessar þröngu umræður
hafa fylgt okkur æ síðan. Þess vegna end-
urtek ég aftur og aftur í samtölum við
norræna vini mína: gerið ekki sömu mistök
og við Danir, munið hvert var upphafið
að þessu öllu; viðleitnin til að skapa frið
í Evrópu. Það er jafn mikilvægt í dag eins
og þegar Rómarsáttmálinn var færður í
letur fyrir mörgum árum.“
Hinn pólitíski þáttur Evrópusamstarfs-
ins var megin efnið í ræðu Uffe Elle-
mann-Jensens. Hann minnti á vandamál
Evrópuríkja um þessar mundir og vísaði
þá til fyrrum leppríkja Sovétríkjanna í
Austur-Evrópu og fyrrum lýðvelda þeirra
svo og Rússlands og Júgóslavíu og sagði:
„Sameinuð Evrópa er skilyrði fyrir því,
að við getum tekizt á við þessi verkefni.
Við þurfum að skapa sterka pólitíska
umgjörð um samstarf sívaxandi fjölda evr-
ópskra ríkja án þess að stofna í hættu
þeim friði, sem ríkt hefur í Evrópu frá
lokum síðari heimsstyijaldarinnar. Ég tel,
að öllum Evrópubúum sé þetta ljóst og
jafn augljóst er, að samstarfíð innan Evr-
ópusambandsins er eina lausnin á þeim
vandamálum, sem við blasa.“
Þá minnti ræðumaður á orð Roberts
Schumanns og sagði: „Pólitískur vilji þátt-
takenda ræður mestu um það, hve hratt
sameining Evrópu gengur fyrir sig. Og
það minnir mig á orð, sem einn af höfund-
um sameinaðrar Evrópu, Robert Schum-
ann lét falla af miklum hyggindum í upp-
hafi þessa samstarfs: „Evrópa verður ekki
byggð á einum degi, og hún verður heldur
ekki steypt í eitt og sama mót; Evrópa
verður byggð á grundvelli þess árangurs,
sem hveiju sinni næst og byggir á sameig-
inlegum markmiðum". Við höfum gleymt
sumum af þessum „sameiginlegu mark-
miðum“ á undanförnum árum.“
Danski stjómmálaleiðtoginn lagði mikla
áherzlu á skyldur ESB-ríkja gagnvart
ríkjum Mið- og Austur-Evrópu og sagði:
„Við verðum öll að gera okkur grein fyrir
því, að stóru málin í Evrópu á næstu árum
snúa ekki að samskiptum ESB og Norður-
landa. Löngun nýju lýðræðisríkjanna í
Mið- og Austur-Evrópu til þess að gerast
þátttakendur í Evrópusamstarfinu er mik-
ilvægara mál. Og við getum ekki lengur
skotið því á frest að takast á við það vanda-
mál. Þeim finnst, að þeir hafi verið skildir
eftir. Og hver getur gagnrýnt þá fyrir þá
tilfínningu? Eftir fögnuðinn, sem greip um
sig, þegar járntjaldið féll og Berlínarmúr-
inn einnig, þegar ríkisstjórnir, sem fólkið
hafði óbeit á, voru horfnar og ræðumar
höfðu verið fluttar, tók við grár og ömur-
legur hversdagsleiki með vaxandi vanda-
málum og áhyggjum vegna framtíðarinn-
ar.“
Uffe Ellemann-Jensen sagði, að ESB-
ríkin yrðu að veita þessum ríkjum aðgang
að mörkuðum sínum jafnvel fyrir við-
kvæmar framleiðsluvörur eins og landbún-
aðarvömr, vefnaðarvömr og stál og það
mun fyrr en gert hafði verið ráð fyrir á
árinu 1991. Jafnframt yrði að bjóða þess-
um ríkjum aðild áður en þau væru í raun
og vera undir hana búin. „Tíminn er að
renna út,“ sagði hann. „Við verðum að
gefa þeim von um betri tíð. í þessum ríkj-
um era stjórnmálamenn, sem eru þeir
fyrstu, sem kjörnir eru í frjálsum kosning-
um í hálfa öld og þeir eru að reyna að
sannfæra kjósendur um, að lýðræði og
frjálst markaðskerfí séu leiðin, sem þessar
þjóðir eiga að velja sér. En hvernig geta
þeir komið þessum boðskap til skila, þegar
fátækt, atvinnuleysi og öryggisleysi heijar
á þetta fólk? Ef við náum ekki árangri
getur þessi þróun snúizt við. Lýðræðisþró-
un getur stöðvast og þau jafnvel tekið upp
einræði á ný með öllu, sem því getur fylgt.“
Þetta var í megindráttum málflutningur
danska stjórnmálaleiðtogans: Evrópusam-
starfið snýzt ekki um þrönga sérhags-
muni, hvort sem er á sviði sjávarútvegs
eins og í okkar, tilviki eða í framleiðslu
svínakjöts eins og hjá Dönum, heldur er
grundvöllur þess þörf Evrópuríkjanna, sem
hafa háð styijaldir sín í milli um aldir, til
þess að tryggja hinn endanlega frið. Mikil-
vægasta verkefnið í þeim efnum snýr ekki
að Norðurlöndunum heldur að Austur-
Evrópu og Rússlandi. Viljið þið íslendingar
taka þátt í þessu samstarfi á þessum for-
sendum?
ísland,
NATO og
ESB
ÞEGAR TALAÐ
er á þennan veg er
komið við
viðkvæman blett í
sálarlífí íslenzku
þjóðarinnar. Við
höfum tekið þátt í þessu samstarfí í hálfa
öld. Við höfum tekið á okkur býsna þung-
ar byrðar til þess að tryggja frið í Evr-
ópu. Við höfum öll þessi ár fylgzt með
örlögum þjóðanna í Austur-Evrópu, sem
hvað eftir annað voru barðar niður með
ofurvaldi sovézka hersins. Við höfum
fylgzt með örlögum þjóðanna við Eystra-
salt, frelsisbaráttu Pólveija 1956 og síðar,
baráttu austur-þýzkra verkamanna á göt-
um Berlínar á þjóðhátíðardegi íslendinga
1953, hetjulegri frelsisbaráttu Ungveija
1956, uppreisn Tékka og Slóvaka 1968.
Við höfum fylgzt með þessu öllu og verið
tilfínningalegir þátttakendur í þessu öllu.
Við áttum þátt í að stofna Atlantshafs-
bandalagið, sem stöðvaði framsókn Sovét-
ríkjanna í Evrópu. Við vorum reiðubúnir
til þess að opna land okkar fyrir erlendum
her til þess að styrkja varnarkeðju vest-
rænna þjóða á Atlantshafi. Við höfum í
raun verið einn af útvörðum þessarar bar-
áttu hér í Norður-Atlantshafí. Það var
ekkert einfalt mál að opna ísland fyrir
erlendum her. Sú ákvörðun sundraði þjóð-
inni áratugum saman. Vera bandaríska
varnarliðsins mótaði allar stjórnmálaum-
ræður á íslandi í a.m.k. 30 ár. Deilurnar
um veru þess leiddu til haturs á milli
manna og komu í veg fyrir, að þeir gætu
unnið saman að lausn daglegra vandamála
í íslenzku samfélagi. Þetta voru þungar
byrðar að bera, en við báram þær með
ánægju vegna þess, að við vissum að við
voram þátttakendur í að veija góðan mál-
stað.
Nú spyr Uffe Ellemann-Jensen, hvort
við viljum halda áfram að vera þátttakend-
ur í þessu samstarfí á nýjum forsendum
og á nýjum vettvangi. Hvort við viljum
vera þátttakendur í því að tryggja frið í
Evrópu um alla framtíð. Við lítum á okkur
sem Evrópuþjóð og auðvitað viljum við
vera þátttakendur í samstarfi Evrópuríkj-
anna. Auðvitað viljum við taka þátt í því
hér eftir sem hingað til að tryggja frið í
Evrópu.
Fyrir rúmlega fjörutíu árum vorum við
beðnir um að taka þátt í því samstarfi
með þvl að lána land okkar undir erlendan
her. Nú erum við spurðir, hvort við viljum
taka þátt í þessu samstarfi með því að
flytja yfirstjórn auðlindar okkar til Bruss-
el. Það er að vísu sagt, að það sé bara
að nafninu til. Ekkert muni breytast í
stjórn íslenzkra fiskveiðimála annað en
það, að yfirstjórnin sé að nafninu til í
Brussel. Er þetta sanngjörn krafa?
Við höfum í þessa sömu hálfu öld bar-
izt fyrir yfirráðum yfír þessari auðlind.
Ljósmynd/Rafn Hafnfjörð
Við höfum háð þijú þorskastríð við Breta
og að nokkra leyti Þjóðveija á þessum
árum. Brezk herskip hafa ruðst um í ís-
lenzkri fiskveiðilögsögu þrisvar sinnum á
þessu tímabili. Síðasti brezki togarinn
sigldi frá íslandsmiðum 1. desember 1976.
Var þessi barátta háð til þess að flytja
yfirstjóm auðlindarinnar tveimur áratug-
um síðar til Brussel?
Svarið hlýtur að verða neikvætt. Við
getum tekið undir allar röksemdir Uffe
Ellemann-Jensens um hinar pólitísku for-
sendur fyrir samstarfi Evrópuríkja. Við
getum tekið undir allar röksemdir hans
um nauðsyn þess að veita Austur-Evrópu-
ríkjunum aðgang að Evrópusambandinu.
Við getum tekið undir allar röksemdir
hans um það, að með þessu eina móti
verði hægt að tryggja frið í Evrópu til
frambúðar. í stuttu máli getum við tekið
undir allar röksemdir þeirra, sem halda
hugsjóninni um samstarf Evrópuríkja á
lofti. Það eina, sem við getum ekki tekið
undir, er það, að til þess að verða fullgild-
ir þátttakendur beri okkur að afhenda
Brassel yfírstjóm auðlinda okkar.
Á meðan það skilyrði er forsenda fyrir
fullri þátttöku okkar í samstarfi Evrópu-
ríkja hljótum við að sitja hjá enn um
skeið. Og við getum með sanngimi gert
þá kröfu til frændþjóða okkar á Norður-
löndum og vinaþjóða okkar í Evrópu að
þær skilji þessa afstöðu og verði tilbúnar
til að gera þá samninga við okkur, sem
nauðsynlegir eru til þess að tryggja tengsl
okkar við þessa þróun, þótt við setjumst
ekki við sama borð og þær að óbreyttum
aðstæðum. Það er svo annað mál hver
afstaða okkar verður, ef grundvallarbreyt-
ing verður á fiskveiðistefnu ESB. Við tök-
um afstöðu til þess þá en byggjum nú á
því, sem fyrir liggur.
Yfirráð okkar íslendinga sjálfra yfir
fiskveiðilögsögu okkar er ekki þröngt sér-
hagsmunamál okkar. Á þessum yfirráðum
byggist tilvera þjóðarinnar. Og við fómum
ekki tilverurétti okkar til þess að leggja
lítið lóð á vogarskálina til að tryggja til-
veru annarra.
Pólitísku
línurnar
PÓLITÍSKU
línumar í Evrópu-
málunum hafa
skýrzt hér heima
fyrir að undan-
fömu. Jón Baldvin Hannibalsson, formaður
Alþýðuflokksins, hefur tekið forystu fyrir
þeim sem vilja sækja um aðild að Evrópu-
sambandinu. Einn þingmaður úr röðum
Sjálfstæðismanna, Vilhjálmur Egilsson,
hefur tekið í sama streng og raunar full-
yrt, að fleiri þingmenn Sjálfstæðisflokksins
séu sömu skoðunar, en enginn þeirra hef-
ur gefið sig fram.
Davíð Oddsson, formaður Sjálfstæðis-
flokksins, hefur tekið af skarið um afstöðu
Sjálfstæðisflokksins. Hann sagði á blaða-
mannafundi sl. fimmtudag: „Það hefur
ekkert gerzt á síðustu vikum eða dögum,
sem réttlætir neina breytingu á stefnu
íslands“. Forsætisráðherra sagði ennfrem-
ur, að ekkert benti til þess, að hægt væri
að ná frambærilegum sarnningum um mik-
ilvægustu hagsmunamál íslendinga þ.e.
sjávarútvegsmálin og það hefði hvergi
komið fram, að stefnubreyting hefði orðið
í þeim efnum hjá Evrópusambandinu. „Það
er meginatriðið. Þá verða menn að segja
fyrirfram, hvort að þeir séu reiðubúnir að
fela Brussel yfirstjórn íslenzkrar fískveiði
utan tólf mílna.“
Afstaða sjávarútvegsins, sem atvinnu-
greinar, er skýr. Forystumenn hans hafa
hvað eftir annað lýst því yfir, að þeir
væru ekki reiðubúnir til að fallast á aðild
að Evrópusambandinu á grundvelli núver-
andi fiskveiðistefnu ESB. Skiptar skoðanir
hafa komið fram af hálfu fjölmiðla en af-
staða Morgunblaðsins er skýr og hefur
raunar verið árum saman: aðild að Evrópu-
sambandinu komi ekki til greina að
óbreyttri fiskveiðistefnu.
Raunar er athyglisvert, að sumir þeir,
sem harðast hafa deilt um önnur mál á
undanfomum árum, eiga samleið í þessu
máli. Þannig hafa harðar deilur staðið á
milli Morgunblaðsins og talsmanna sjávar-
útvegsins um kvótakerfið um nokkurt
skeið en ljóst, að þessir aðilar era sam-
mála í afstöðu til Evrópusambandsins. Þá
hefur það ekki farið fram hjá nokkram
manni, að forystumenn Sjálfstæðisflokks-
ins hafa á köflum verið mjög ósáttir við
afstöðu Morgunblaðsins til þjóðmála en
eftir blaðamannafund Davíðs Oddssonar
sl. fimmtudag er Ijóst, að Morgunblaðið
og Sjálfstæðisflokkurinn eru samstíga í
þessu máli.
Á hinn bóginn er ljóst, að innan Sjálf-
stæðisflokksins eru fleiri en Vilhjálmur
Egilsson, sem vilja sækja um aðild að
Evrópusambandinu. Gera má ráð fyrir, að
ýmsir aðilar í viðskiptalífinu, sem era
áhrifaaðilar innan flokksins séu sömu
skoðunar og framkvæmdastjóri Verzlunar-
ráðsins og svipuð sjónarmið hafa komið
fram hjá framkvæmdastjóra Vinnuveit-
endasambandsins, þótt þar hafi ekki verið
lýst afstöðu VSÍ.
Bjöm Bjamason, formaður utanríkis-
málanefndar, talar áreiðanlega fyrir munn
margra sjálfstæðismanna er hann segir
hér í blaðinu sl. fimmtudag: „Ég er einn
af þeim, sem hefur ekki útilokað að ísland
geti gerzt aðili að Evrópusambandinu. Ég
hef aldrei farið leynt með þá skoðun mína,
en mig skortir rök og sannfæringu til að
hefja markvissa baráttu fyrir þessu stór-
máli.“
Síðustu daga hefur þess orðið vart, að
stjómmálaleiðtogar gera lítið úr þeim
möguleika, að ESB-málin verði eitt helzta
umræðuefni í kosningabaráttunni fyrir
næstu þingkosningar. Þetta er mikill mis-
skilningur. Það er alveg ljóst, að svo verð-
ur. Ekkert mál, sem nú er á dagskrá í
íslenzku þjóðfélagi, vekur upp jafn sterkar
tilfínningar á báða bóga og þetta mál.
Þess vegna er augljóst, að hvort sem kosn-
ingar verða í haust eða næsta vor verður
aðild að ESB eitt helzta kosningamálið.
„í stuttu máli get-
um við tekið undir
allar röksemdir
þeirra, sem halda
hugsjóninni um
samstarf Evrópu-
ríkja á lofti. Það
eina, sem við get-
um ekki tekið
undir, er það, að
til þess að verða
fullgildir þátttak-
endur beri okkur
að afhenda Bruss-
el yfirstjórn auð-
linda okkar.“