Morgunblaðið - 11.05.1997, Blaðsíða 6

6 F SUNNUDAGUR 11. MAÍ 1997
MORGUNBLAÐIÐ
FJALLAÁLFURINN er bundinn við eitt fjall,
Pike’s Peak, í Coiorado í Bandaríkjunum.
HUSIÐ & GARÐURINN
FJALLABLAÐKAN, uppáhalds erlenda
fjallaplanta Ólafs, er til í ýmsum gerðum.
ÓLAFUR Björn segist ekki vita betur en
hann hafi verið fyrstur til að rækta skóg-
arþrist frá Norður-Ameríku af sáningu hér.
■'V /*' ■
:

IVc
3p% - v rf-p
DALÍA er sérkennileg i í lögun og einkar
fögur. Hún er viðkvæmt skrautblóm ætt-
að sunnan úr Mexíkó.
Óvænt
ævintýri í
garðinum
I GARÐINUM er gott að vera enda er
umhverfið afslappandi og marg-
breytilegt. Ævintýrin eru alitaf að
gerast og sum verða mjög óvaent,"
segir Ólafur Björn Guðmundsson,
lyfjafræðingur og ritstjóri Garð-
yrkjuritsins, og brosir giettinn í
bragði. Við sötrum kaffitár og snú-
um bökum í gróðurinn, sjálft um-
ræðuefnið, fyrir utan stofuglugg-
ann. Ef frá eru taldar stakar plöntur
er sælureiturinn kringum Langa-
gerði 96 heldur ekki kominn í vor-
skrúða. Reyndar talar Ólafur Björn
um að garðurinn eigi sér fjögur
andlit og til að sjá þau öll þurfi að
skoða hann í maí, júní, júlí og
ágúst. Einstaka plöntur veigri sér
heldur ekki við að koma upp úr
klakanum um miðjan vetur.
Garðurinn ber sterkan svip af
áhuga Ólafs Björns á innlendum
og erlendum fjallaplöntum. Hann
segir að sá áhugi hafi snemma
kviknað hjá sér. „Sumum þótti
skrítið að sjá stráklinginn skríða
upp um öll fjöll að leita að fjalla-
plöntum. Aðrir létu sér nægja að
hrista höfuðuð og segja að líklega
kæmi vitleysan frá ömmubróður
hans, Stefáni Stefánssyni skóla-
meistara,” segir Ólafur Björn og
tekur fram að Stefán eigi heiðurinn
af Flóru íslands.
Ólafur Björn lét ekki af söfnunar-
áráttunni og flutti ásamt Elínu Mar-
íusdóttur, eiginkonu sinni, nokkurt
piöntusafn úr Vogahverfinu í rís-
andi byggð í Langagerði árið 1955.
„Hérna var afar skemmtilegur
frumbyggjabragur enda stóðum
við í svipuðum sporum við fram-
kvæmdirnar. Ég man að af því að
spýtur úr spýtukössum, t.d. undan
innfluttum bílum, voru vinsælar til
að slá upp fyrir húsunum var hverf-
ið kallað Casablánka.
Húsbyggjendumir hjálpuðust að
og leituðu ráða hver hjá öðrum.
Ýmis vandamál komu upp og var
lóðin í kringum húsið þar ekki und-
anskilin. Eftir síðasta ísaldarskeið
stóð fjöruborðið nefnilega hér. Við
framkvæmdirnar fannst fjörusand-
ur fyrir neðan húsið og jökulleir fyr-
ir ofan húsið. Húsið stendur í að-
eins 50 m hæð yfir sjávarmáli og
stutt í sjávarklöppina hér fyrir neð-
an.“
Hjónin létu ekki lítinn jarðveg og
erfiðar aðstæður aftra sér frá því
að ganga frá lóðinni samhliða
byggingarframkvæmdunum. „Með
því móti leystust sum vandamál
sjálfkrafa. Ég get nefnt að ekkert af
grjótinu í garðinum þurfti að flytja
burt. Tveir stærstu hnullungarnir
fóru einfaldlega í húsgrunninn,
annar í svefnherbergið og hinn í
eldhúsið og afgangurinn er hér
enn,“ segir Olafur Björn.
Einföld söfnun og
gróðursetning
Grjótið myndar snyrtileg beð um
margbreytilegan gróður í garðin-
um. Hjónin hafa sjálf safnað tölu-
verðu af fjallaplöntum á göngu-
Eyjaslóð 7 Sími 5 I I 2200
Morgunblaðið/Árni Sæberg
ÓLAFUR Björn hefur barist fyrir útbreiðslu
safnhauga í tuttugu og fimm ár. Hann seg-
ir ákjósanlegast að safnhaugurinn sé þrí-
skiptur og sigtað á milli ár hvert. Með því
móti fær hann um einn rúmmetra af fyrir-
taks jarðvegi árlega. Ólafur Björn minnir á
að breskt máltæki segi: „Sýndu mér safn-
hauginn þinn og ég skal segja þér hversu
góður garðyrkju-maður þú ert.“
Morgunblaðið/Ólafur Björn Guðmundsson
GARÐURINN í fullum skrúða. Ólafur Björn segist ekki hafa
tölu á því hversu margar tegundir plantna lifi í honum.
ferðum sínum um landið.
Ólafur Björn segir að
söfnunin sé í sjálfu sér af-
ar einföld. „Aðeins þarf
að hafa plastpoka og
góðan hníf meðferðis.
Plöntuna verður svo að
setja í mold um leið og
komið er heim, ekki
mörgum sólarhringum
seinna. Gróðursetningin
er einföld og eftir hana
sjá plönturnar að mestu
um sig sjálfar. Áður en
haldið er af stað er hins
vegar nauðsynlegt að
kynna sér vel reglur um
friðun einstakra plöntu-
tegunda og aldrei skyldi
taka eitt stakt blóm á
víðavangi."
Ef ætlunin er að stunda
markvissa blómasöfnun
er eðlilegt að huga að út-
breiðslu plöntutegunda
því ekki vaxa allar ís-
lenskar fjallaplöntur um
landið allt. „Klettafrú og
gullsteinbrjótur finnast
t.d. aðeins á Austurlandi
og melasól og skollaber
eru algengust á Vest-
fjörðum. Jöklasóley vex hins vegar
nær því alls staðar inni á hálend-
inu. Hennar vandi er þó sá að hún
er vön stuttu sumri og stendur því
uppi ráðalaus á miðju sumri á lág-
lendinu," segir Ólafur Björn.
Fræjum sáð
Hann tekur fram að ekki sé
nauðsynlegt að safna plöntunum
sjálfur því einfalt sé að nálgast og
sá fræjum fjallaplantna. „Fræ er
hægt að fá í grasagörðunum
tveimur í Reykjavík og á Akureyri
og félagar í Garðyrkjufélaginu geta
valið úr meira en 1.000 frætegund-
um. Með því að nýta tengsl félags-
ins við erlenda klúbba eru mögu-
leikarnir nær endalausir. Hérna í
garðinum er t.a.m. töluvert af há-
fjallaplöntum frá Japan, Kína og
Kákasus. Hér er líka mikið af
skrautplöntum frá Alpafjöllum,
Kákasus, Himalaja og allt austur til
Kína. Ótaldar eru þónokkrar teg-
undir frá Norður- og Suður-Amer-
íku. Ætli uppáhalds plantan mín sé
t.d. ekki fjallablaðkan úr vindbörð-
um hlíðum Klettafjalla Norður-Am-
eríku,“ segir Ólafur Björn og neitar
því ekki að nokkra þolinmæði þurfi
í ræktunina ef sáningarleiðin er far-
in. Fræin spíri oft á öðru ári. Stund-
um komi blómin hins vegar ekki í
Ijós fyrr en fimm árum eftir sán-
ingu.
Hann leggur í framhaldi af því
áherslu á að tilraunir í kringum
ræktun á erlendum tegundum geti
verið mjög spennandi og mun fleiri
erlendar plöntur þrífist hér en ætla
mætti í fyrstu. Sumar (slenskar
fjallaplöntur séu t.a.m sérhæfðari
og viðkvæmari í ræktun en erlend-
ar, kunni t.d. stundum ekki við sig
annars staðar en úti í haganum.
Fjallaplöntur hafa heillað Ólaf
Björn frá blautu bamsbeini. Hann
segir ekki eina skýringu á því held-
ur margar.
Plöntumar séu ósjaldan þétt-
vaxnar og þurfi lítinn stuðning. Oft
lagi þær sig eftir aðstæðum, stein-
brjóturinn sé t.d. lægri uppi á há-
lendinu en láglendinu. Ólafur Björn
segir að heppilegustu vædarskil-
yrði fjallaplantna séu grjót og
sandur að tveimur þriðju en jarð-
vegur aðeins að einum þriðja. Eins
og sannir íslendingar lifi fjalla-
plantan best við erfið skilyrði en éti
sig annars í hel.
Anna G. Ólafsdóttir
GLÆSILEGT ÚRVAL
Nýjar gerðir
af gosbrunnum,
úti og inni, styttum,
dælum og Ijósum,
garðdvergum,
fuglum o.fl.
til garðskreytinga.
Vörufell hf.
v/Suðurlandsveg, Hellu
Sími 487-5470
I
\
\
!
í
!
í
f
I
(
<
(