Morgunblaðið - 14.04.1999, Side 24

Þættir um Samband íslenskra samvinnufélaga á Stöð 2
Morgunblaðið/Halldór
Draumur eins er
martröð annars
Annar þátturinn um SÍS-veldió er á
dagskrá 20. apríl og lokaþátturinn
hinn 27. sama mánaóar. Dóra Ósk
Halldórsdóttir spjallaði við Viðar Vík-
ingsson sem sá um dagskrárgerðina
og Jón Þór Hannesson, forstjóra
Saga-film, sem framleióir þættina.
STÓRVELDIÐ SÍS sem trónir
yfir atvinnusögu íslands á
þessari öld á upphaf sitt aö
rekja til bæjarins Yztafells I
Köldukinn áriö 1902. í fyrsta
þættinum sem sýndur var 13.
apríl var upphaf Sambandsins
rakið og ástæður fyrir stofnun
þess tíundaðar. Sagan var
rekin fram að síðari heims-
styrjöldinni og sýnt hvernig
samvinnuhugsjóninni óx fisk-
ur um hrygg. í öörum þættin-
um er fjallað um blómatíma
Sambandsins frá síðari
heimsstyrjöld allt fram á 9.
áratuginn. Á þessu tímabili
var SÍS óumdeilanlega ríki í
ríkinu og teygði anga sína inn
í alla króka samfélagsins. I
lokaþættinum er síöan fjallað
um hvernig þessi mikli 1ýnr-
tækjarisi varð illa úti í breyttu
viðskiptaumhverfi.
- Hver var kveikjan að
þessari þéttaröö um Sam-
þand íslenskra samvinnufé-
urspeglar íslandssögu 20.
aldarinnar. Fyrirtækið er sér á
parti vegna þess hversu gífur-
leg áhrif það hafði, ekki ein-
ungis á atvinnusögu, heldur
einnig á hugmynda-, efna-
hags- og stjórnmálasögu
landsins í gegnum Framsókn-
arflokkinn. Það á rætur í
sjálfsbjargarviðleitni bænda,
en verður á endanum fyrir-
tæki sem teygir sig nánast yf-
ir á öll svið íslensks þjóðlífs,"
bætir Viðar við.
Talsverður styr stóð um
Sambandiö og voru menn
ekki á eitt sáttir um þetta við-
skiptaform. Andstæðingar
Framsóknarflokksins héldu
uppi mikilli gagnrýni og segir
Viðar aö reynt sé af megni að
draga fram bæði sjónarhorn
þeirra sem fylgdu Samband-
inu að málum og þeirra sem
gagnrýndu fý'rirtækiö. „Við
reynum að gera þessa mynd
af Sambandinu lifandi. Sam-
JÓN Þór Hannesson og Viðar Víkingsson fyrir framan áfengis-
verslunina í Austurstræti en þar var fyrsta kjörbúð
Reykjavíkur til húsa.
EIN af fjölmörgum auglýsingum Sambandsins.
laga?
„Jón Þór Flannesson, for-
stjóri Saga Film, fékk hug-
myndina og sótti um og fékk
styrk til Menningarsjóös út-
varpsstööva. Ásgeir Friðgeirs-
son blaðamaöur safnaði upp-
lýsingum um SlS og tók við-
töl, en talað er við fjölda
fólks sem á einn eða annan
hátt tengist sögu fyrirtækis-
ins. Ég samdi endanlegt
handrit og þulartexta og bjó
þættina í sjónvarpsbúning,"
segir Viðar Víkingsson kvik-
myndagerðarmaður.
„Saga Sambandsins spann-
ar nánast alla öldina og end-
vinnumenn voru duglegir að
gera áróðurs- og fræðslu-
myndir um samvinnuhreyfing-
una og óspart er vitnaö í þær
myndir. Þær lýsa vel tíöarand-
anum og við höfum lagt höf-
uðáherslu á að endurskapa
það andrúmsloft sem var í
þjóðfélaginu fyrr á öldinni. Tal-
að er við marga sem ýmist
stóðu í eldlínunni fyrir Sam-
bandið eða tengdust því á
annan hátt og einnig er talað
við andstæöinga Sambands-
ins. Þaö sem er draumur eins
er martröð annars."
- Við hverja er rætt?
„Meðal annarra lýsir Erlend-
ur Einarsson, fv. forstjóri SÍS,
því hvernig Sambandið var
fulltrúi hreyfingar sem stór
hluti landsmanna setti bæði
traust sitt á og hafði áhrif á
gegnum lýöræðisskipulag fyr-
irtækisins. Jón Sigurðsson,
hagfræöingur og fyrrverandi
skólastjóri Samvinnuskólans
á Bifröst, dregur upp mynd af
samvinnuhreyfingunni sem
„hugsjón í vinnufötum." Sig-
urður Jónsson, bóndi á Ysta-
felli, lýsir hug bænda sem
treystu sínu kaupfélagi en
höfðu efasemdir um Sam-
bandiö. Magnús Óskarsson,
fyrrverandi borgarlögfræðing-
ur, og Jakob F. Ásgeirsson
blaðamaöur eru hins vegar
fulltrúar þeirra sem draga t
efa að SÍS hafi haft heilla-
vænleg áhrif í íslensku þjóð-
félagi," segir Viðar.
„En Viðar nálgast efniö
mjög skemmtilega," segir Jón
Þór „og um leið og efniö er
vissulega fræðandi er það
einnig sett fram á skemmti-
legan máta. „Sambands-
húmornum" eru gerð skil og
m.a. er talaö viö Stuömann-
24