Morgunblaðið - 30.05.1999, Side 7

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 30. MAÍ 1999 B 7
Þau sem fórust með es. Goðafossi Áætluð staðsetning
Skipverjar, búsettir í Reykjavík: Aldur Staða Heimili við sprengingu
Hafliði Jónsson 60 ára 1. vélstjóri Hringbraut148 vélarrúm
Þórir Ólafsson 39ára 3. stýrimaður Miðtún 15 brú
Sigurður Haraldsson 27 ára 3. vélstjóri Víðimel 54 vélarrúm
Guðmundur Guðlaugsson 55 ára 4. vélstjóri Kjós eldhús
Eyjólfur Eðvaldsson 48ára 1. loftskeytamaður Bárugata 34 borðsalur yfirmanna
Sigurður Einar Ingimundarson 47 ára bátsmaður Skólavörðustíg 38 í klefa sínum
Sigurður Sveinsson 28 ára háseti Leifsgata 25 brúarvæng
Ragnar Kærnested 27 ára stýrimaður/háseti Grettisgata 77 annað farrými í skut
Randver Hallsson 47 ára yfirkyndari Öldugata 47 vélarrúm
Jón K. G. Kristjánsson 51 árs kyndari Þórsgata12 líklega í vélarrúmi
Pétur Már Hafliðason (sonur vélstj.) 17 ára kyndari Hringbraut 148 í gangi fyrir neðan brú
Sigurður Jóhann Oddsson 41 árs matsveinn Laugaveg 44 eldhús
Jakob Sigurjón Einarsson 36 ára þjónn Stað Laugarnesvegi ekki vitað
Lára Elín Ingjaldsdóttir 42 ára þerna Bollagata 7 eldhús
Þeir farþegar sem fórust:
Dr. Friðgeir Ólason 32 ára læknir reyksalur
Sigrún Briem 33 ára læknir reyksalur
Óli Friðgeirsson 7 ára ekki vitað
Sverrir Friðgeirsson 2 ára í gangi við borðsalinn
Sigrún Friðgeirsdóttir tæplega eins árs ekki vitað
Ellen Ingibjörg Weagle Downey 23ára ekki vitað
William Downey 3 ára ekki vitað
Halldór Sigurðsson 21 árs nemi Reykjavík borðsalur
Sigríður Pálsdóttir Þormar 20 ára Reykjavík eldhús
Steinþór Loftsson 21 árs flugvirki Akureyri ekki vitað
Auk þess 18 skipbrotsmenn af breska olíuskipinu Shirvan og breskur signalmaður sem var um borð í Goðafossi. Þá var skotið niður sama morgun bandariskt eftirlitsskip með 10 manna áhöfn.
Þau sem björguðust af es. Goðafossi Áætluð staðsetning
Skipverjar, búsettir í Reykjavík: Aldur Staða Heimiii við sprengingu
Sigurður Gíslason 54 ára skipstjóri Vesturgata 16 brú
Eymundur Magnússon 51 árs 1. stýrimaður Bárugata 5 borðsal - efra þilfari
Stefán Dagfinnsson 49 ára 2. stýrimaður Hringbraut 132 borðsalur yfirmanna
Hermann Bæringsson 35ára 2. vélstjóri Hringbraut 32 borðsalur yfimianna
Aðalsteinn Guðnason 22ára 2. loftskeytamaður Dagverðareyri loftskeytaklefi
Sigurður Guðmundsson 18ára háseti Vesturgata 16 háþiljur
Gunnar Jóhannsson 28ára háseti Smáragötu 10 í klefa sínum
Baldur Jónsson 21 árs háseti Ránargötu 31 brú
Jóhann Guðbjörnsson 19ára háseti Skeggjagata 14 brú
Ingólfur Ingvarsson 19ára háseti Öldugata 4 brú
Árni Jóhannsson 18ára kyndari Eyrarbakka annaö farrými í skut
Oddur Stefán Ölafs. Olsen 31 árs kyndari Þverveg 40, Skerjaf. þilfar
Guðmundur Finnbogason 21 árs matsveinn Aðalstræti 8 eldhús
Arnar Örlygur Jónsson 26 ára búrmaður Hringbraut 67 eldhús
Stefán Skúlason 14ára káetudrengur Fálkagata 27 ekki vitað
Guðmundur Árnason 24ára þjónn yfirmaður Laugavegi 11 eldhús
Frímann Guðjónsson 35 ára bryti Kaplaskjólsvegi 1 reyksalur
Þeir farþegar sem björguðust:
Agnar Kristjánsson 19. ára Hringbraut 132 borðsalur
Áslaug Sigurðardóttir 25. ára Ásvallagötu 28 í gangi við borðsalinn
Morgunblaðið/Arnaldur
BALDUR Jónsson var í brúnni
þegar tundurskeytið hæfði
Goðafoss.
INGÓLFUR Ingvarsson segir
að sér hafí verið uppálagt að
þegja um að djúpsprengjum
hafi verið kastað í grennd við
skipsbrotsfólkið.
ÞAÐ var vinsælt hjá íslenskum sjómönnum að hittast á ICELAND
RESTAURANT á Broadway í New York. Myndin er líklega tekin
fyrripart árs 1944. Jóhann Guðbjörnsson, Baldur Jónsson, Sigurður
Guðmundsson og Sigurður Sveinsson, sá eini þeirra sem ekki bjargaðist.
bjarga skipsbrotsmönnunum. Goða-
foss hafi síðan lagst að björgunar-
bátnum um klukkan 12.30 en í hon-
um voru þá 19 menn. Hann segir að
vel hafi gengið að koma þeim um
borð en að margir hafi verið ill’a
brenndir.
Gífurleg sprenging
Nánari upplýsingar um slysið má
finna í sjóréttarskjölum og styðja
þær frásagnir hópsins. Þar segir að
skipsbrotsmennirnir hafi farið upp í
borðsal þar sem ung íslensk læknis-
hjón, þau dr. Friðgeir Ólason og Sig-
rún Briem tóku við þeim og gerðu að
sárum þeirra. Læknishjónin höfðu
nýlokið námi í Bandaríkjunum og
voru nú á heimleið með þrjú ung
börn sín. Segir einnig að meðan á
þessu gekk hafi verið skimað eftir
öðrum björgunarbát en skipsbrots-
mennir höfðu sagt að annar væri þar
skammt undan.
Þrír létust samstundis
Ekki kom til þess að þeim mönn-
um væri bjargað um borð í Goðafoss
því um klukkan 13.02 kvað við gríð-
armikil sprenging í skipinu og segir
Baldur Jónsson að hann hafi misst
fótana. „Ég stóð strax upp aftur. Og
hljóp því næst niður á næsta dekk en
þá þegar var skipið byrjað að halla.
Sá ég að stór rifa hafði myndast á
bakborðssíðu og sjór fossaði inn.“
Hann segir að skömmu síðar hafi
skipið rétt sig af og stöðvast á örfá-
um metrum.
í sjóréttarskjölum kemur fram að
ekki hafi orðið umtalsverð slys á
mönnum við sprenginguna en talið
er að þrír, sem staddir voru niðri í
vélarrúmi, hafi látist samstundist.
Nokkrir hlutu þó höfuðhögg og einn
farþegi, Sigrún Þormar, slasaðist á
fæti. Samkvæmd sjóréttinum var nú
farið að reyna að koma flekum og
einum björgunarbáti, sem heill var,
frá borði. Höfðu margir farþeganna
komið sér fyrir í honum, m.a. Aslaug
Sigurðardóttir, Sigríður Þormar og
læknisfrúin með næstyngsta barn
sitt. Hallaðist skipið æ meir í öfuga
átt miðað við festingar björgunar-
bátsins og leit illa út með að það
tækist að koma honum frá. Segir að
á þeirri stundu hafi borið að fleka
með nokkrum úr áhöfn. Var Aslaugu
Sigurðardóttur kippt þar upp en er
hún ætlaði að teygja sig eftir barni
Sigrúnar færðist flekinn frá vegna
sjógangs og skömmu síðar hvolfdi
björgunarbátnum. Einhverjir
komust upp á kjöl bátsins en þá var
flekinn kominn of langt í burtu til að
hægt væri að róa til baka og freista
þess að bjarga fólkinu. Þessar ör-
lagaríku mínútur hafa alla tíð síðan
búið í huga Áslaugar Sigurðardóttur.
„Ég man vel eftir að hafa verið kippt
upp á flekann af Frímanni heitnum
bryta. Það var hins vegar sorglegt
að geta ekki gert neitt til bjargar
fólkinu. Oftsinnum hefur mér fundist
ég ekki hafa átt skilið að lifa. Þegar
ég hitti eitt sinn ættingja nokkurra
þeirra sem fórust þá fannst mér ég
þurfa að koma fram með afsökun af
hverju ég fékk að lifa.“
Djúpsprengjum kastað
í réttinum kom fram að Goðafoss
hefði sokkið á fimm til tíu mínútum.
Þar kom einnig fram að ekki væri
vitað með vissu hvað varð um suma
farþegana en Sigurður Gíslason,
skipstjóri, taldi flesta hafa drukknað.
Jafnframt sagði hann að skömmu
eftir að skipið hefði sokkið hefði
íylgdarskip komið á vettvang og að
þaðan hefði verið kallað „We come
back“ eða við komum aftur. Hefðu
farþegar og áhöfn dreifst á fjóra
fleka, botn á tveimur björgunarbát-
um, björgunarhringi, lúgur og annað
tréverk er flaut. Síðan segir hann
orðrétt. „Það heyrðust fyrst í stað
mörg hljóð frá því, sem flaut, en þau
þögnuðu von bráðar, þvi fylgdarskip-
ið virtist ekki hirða um að bjarga
fólkinu, en sigldi fram og aftur á
staðnum með djúpsprengjukasti.
Sama var um annað skip, sem kom á
vettvang. Fljótlega komu flugvélar á
slysstað og þær dönsuðu yfir höfðum
okkar og flekarnir hentust til af
djúpsprengjum." Síðar er skipstjór-
inn spurður nánar út í djúp-
sprengjukastið: „Mættur (skipstjóri)
kveðst ekki álíta, að djúp-
sprengjukastið hafi torveldað það, að
fólkið gæti haldið sér á fyrrgreindu
lausu braki." Ekki skal lagt mat á
hvort skipstjórinn sé þama tvísaga
en í viðtali við greinarhöfund stað-
festir Ingólfur Ingvarsson að
sprengjum hafi verið kastað nærri
braki Goðafoss. Telur hann að ein
þeirra hafi beinlínis grandað
nokkrum. Hann segir jafnframt að
hann og skipstjórinn hafi verið
varaðir við að hafa orð á því að
sprengjurnar hefðu grandað fólki
þar sem ekki hefði verið vitað um
viðbrögð hemaryfirvalda. Það skal
tekið skal fram að eftirlifandi skip-
verjum ber ekki saman um áhrif
árásanna á skipsbrotsfólkið og telur
Baldur Jónsson í Kópavogi það af og
frá. „Sprengjunum var kastað í tölu-
verðri fjarlægð og vissulega fundum
við fyrir þeim en að þær hafi grand-
að fólki tel ég útilokað.“
A.m.k. segir í skýrslum að 25
sprengjum hafi verið kastað en
engri þeirra tókst þó að granda kaf-
bátnum eins og staðfest var i bók
Friðþórs Eydal blaðafulltrúa Varn-
arliðsins sem kom út fyrir um tveim-
ur árum.
Bjargað eftir 2% tíma
Það er ekki ofsagt að dregið hafi
verið af fólkinu eftir tæplega þriggja
tíma volk í kulda og vonskuveðri
þegar því var loks bjargað um borð í
fylgdarskipin. Allir sem ekki höfðu
komist á fleka voru þá líklega látnir
en lífsmark sást þó á kilinum á öðr-
um björgunarbátnum. Hins vegar
vildi ekki betur til en svo að í þann
mund sem fylgdarskipið lagði að
bátnum kom hnykkur og rann þá sá
sem þar hékk í hafið og hvarf.
En hörmungunum var ekki lokið
enn. Eyjólfur Eðvaldsson loft-
skeytamaður sem hafði slasast við
sprenginguna þoldi ekki volkið í
sjónum og lést hann skömmu eftir
að hafa verið bjargað um borð í
fylgdarskip. Vel var tekið á móti
skipsbrotsfólkinu í fylgdarskipun-
um og fékk það þurr föt og heita
drykki. Ekki var þó haldið heim á
leið heldur haldið áfram að leita kaf-
bátsins. Stóð sú leit fram til mið-
nættis er stefnan var tekin á
Reykjavík.
Biðin langa
Sökum stríðsins ríkti fréttabann
en fljótlega spurðust út fregnir af
því að eitthvað hefði hent Goðafoss.
Vitað var að hann kæmi til hafnar
þennan dag en ekki nákvæmlega
hvenær. Fólk var hins vegar farið að
lengja eftir skipinu og þegar lesin
hafði verið upp tilkynning í ríkisút-
varpinu þess efnis að fólk sem byggi
meðfram Garðskaga væri beðið að
gefa gætur opnum bátum þar í
grennd fór fólk að safnast saman á
hafnarbakkanum í Reykjavík. Voru
bifreiðar í þéttri þyrpingu allt frá
Hafnarhúsinu vestur undir Verbúð-
arbryggjur. Ekkert bólaði hins veg-
ar á björgunarskipum og undraðist
fólk það.
Var talinn af
A endurfundinum rifjaði Jóhann
Guðbjörnsson upp heimkomuna.
„Þegar við komum í land var öllum
sagt að fara upp í bfl og hópnum
keyrt upp í Sjúkrahúsið á Laugar-
nesi við Kirkjusand þar sem breska
setuliðið hafði aðsetur. Þar var hon-
um haldið í meira en sólarhring í
einskonar stofufangelsi. Ástæðu
þess tel ég vera að þeir hafi ekki vilj-
að að hópurinn tvístraðist. Faðir
minn, sem var yfirlögregluþjónn í
Reykjavík, hafði hins vegar fyrr um
daginn náð sambandi við björgunar-
skipið sem kom undan í land og
spurst fyrir um mig. Þar hafði hann
fengið þau svör að ég hefði drukkn-
að. Þegar ég kom síðan á hafnar-
bakkann var gripið í mig og þar var
faðir minn kominn. Hann var í mik-
illi geðshræringu og saman tókst
okkur að laumast burt frá höfninni í
lögreglubíl og. beint heim. Hann
sagði mér að hann hefði ekki viljað
tilkynna móður minni að líklega
hefði ég drukknað og síðar komst ég
að því að þeir hefðu farið mannavillt.
Þegar heim kom fengum við mikið af
fólki í heimsókn, m.a. 6 eða 8 menn
úr stjórn Eimskipafélagsins. Þeir
voru hjá okkur í um klukkustund og
spui-ðu mig í þaula um slysið og af-
drif fólksins.“
Um allt land ríkti mikil sorg og
var mikill mannfjöldi við minningar-
athöfn í Dómkirkjunni þann 23.
sama mánaðar. Var fjölda fyrirtækja
og verslana lokað þann dag. Þá fór
einnig fram minningarathöfn í Holy
Ti-inity Church í New York.
Blóðpeningar
I þessari upprifjun hefur aðeins
verið stiklað á stóru um árásina á
Goðafoss og mörgum spurningum
um hana verður aldrei hægt að
svara. Fyrir flest okkar sem eru
fædd eftir stríð er erfitt að setja sig
í spor þeirra sem upplifðu þessar
hörmungar og skilja hvað í raun
gerðist. Það má hins vegar með
sanni segja að þetta slys hafi verið
íslensku þjóðinni til áminningar um
hversu þjóðir heimsins eru ber-
skjaldaðar fyrir þeim ógnunum sem
tengjast stríðsrekstri og hvernig
grimmd stríðsins gjörbreytir atferli
fólks. Það fer hins vegar vel á því
að enda þessa upprifjun á orðum
Aðalsteins Guðnasonar loftskeyta-
manns sem ritaði í Morgunblaðið
árið 1994: „Enn, fimmtíu árum síð-
ar, hefur tíminn ekki náð til að
þurrka þessa stund ógnarinnar úr
huga mínum. Á þessum degi var
heimsstyrjöldinni lokið fyrir mér og
mörgum öðrum, en eiturörvarnar
sitja eftir. Und, sem aldrei grær.
Fórnin var færð, fjörtíu og þrjár
manneskjur lágu í valnum. Stríðið
hafði tekið sinn toll. Hafið varð aft-
ur gárulaust og slétt en eftir voru
sárin, sem sorgin skildi eftir hjá
þeim, sem misst höfðu allt það dýr-
mætasta og besta sem þeir áttu.
Fyrir okkur, sem unnum á sjónum
á þessum tima, fengum við oft orð í
eyra að við værum dýrseldir, en
eftir slysið heyrðist varla orðið
BLÓÐPENINGAR.“
Höfundur er markaðsfræðingur.