Morgunblaðið - 20.08.2000, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 20.08.2000, Blaðsíða 12
12 B SUNNUDAGUR20.ÁGÚST2000 MORGUNBLAÐIÐ Greinarhöfundur og Halldóra Árnadóttir kona hans við dyr tilgátuhúss- ins að Eiríksstöðum í Haukadal. Dalabréf Arnarhjónin sveimuðu yfír okkur, segir Leifur Sveinsson, skammt frá bíl okkar og ______voru ekkert að flýta sér burt.______ Ljósmynd/Jón Ögmundur Þormóðsson Hluti altarisbríkur í Skarðskirkju, Landið okkar. Örn á flugi við Ballarárhlíð - örin bendir á hinn dökka díl, örninn. ÞAÐ ER laugardaginn 29. júlí kl. 10.30, að við hjónin leggjum af stað vestur í Dali. Gisting er tryggð á Edduhótelinu á Laugum í Sælings- dal. Fyrsti áfangastaðurinn er hið nýbyggða og glæsilega tilgátuhús á Eiríksstöðum í Haukadal. Þar er líka verið að grafa upp fornar bæjarrústir. Bræður mínir voru skírðir eftir öfum sínum, Sveinn og Haraldur. Þar sem ég var þriðji bróðirinn voru ekki fleiri afar til að skíra eftir, hallast var að því að skíra mig Gunnar eftir langalang- afa mínum Gunnari Gunnarssyni (1819-1898) á Brekku í Fljótsdal, en við það var hætt, þar sem nógu marg- ir Gunnarar þóttu fyrir í ættinni. Fyr- ir valinu varð svo Leifur og var ég ^gtundum nefndur „heppni", en með aldrinum fór mér að finnast, að ég væri Leifur Eiríksson endurborinn og á góðri stundu talaði ég um „Eirík pabba". Nema hvað, mér fannst ég standa á föðurleifð minni þennan þjarta júlídag, enda orðinn kunnugur í Haukadal eftir mörg laxveiðisumur með Morgunblaðsmönnum í Hauku. Þó mun það ekki rétt, að Leifur Ei- ríksson hafi vitjað nafns, sem þó hefði verið við hæfi. Einhvern veginn hefur þetta allt þó farið fram hjá landa- fundanefnd, því mér hefur ekM verið boðið á neina samkomu hjá þeim enn- þá og erum við Einar Benediktsson sendiherra (f. 1931) þó báðir aldir upp í Tjarnargötunni, ég í nr. 36, en hann í W Lnr.47. II Til að nýta daginn sem best ákveð- um við að aka fyrir Klofning, þ.e. Fellsströndina og fyrir KlomingsfjalL og síðan Skarðsströndina og uhi Saurbæ suður Svínadal að Laugum í Sælingsdal. Ókum fyrst heim að Hvammi, þar sem Borgfirðingar hafa reist myndarlegan minnisvarða um Snorra Sturluson (1178-1241), sem þar er fæddur. Ég var kunnugur ein- um Hvammspresta, Pétri T. Odds- syni (1912-1956). Vorum við sam- >iferða með Loftleiðavél til'Hamborgar Tiaustið 1955 og varð okkur vel til vina. Þaðan lá leiðin til Staðarfells og kirkjan skoðuð, en frænka konu minnar, Sigurborg Kristjánsdóttir (1886-1971) frá Múla í Nauteyrar- hreppi, var forstöðukona Húsmæðra- skólans þar á bæ árin 1927-1936. Magnús Friðriksson (1862-1947) á .sgtaðarfelli gaf jörðina til skólahalds- ins. Ég kynntist Sigurborgu aðeins á DAS og er frægust sagna hennar er Ólafur Ólafsson (1899-1979) héraðs- læknir í Stykkishólmi kom að Staðar- felli skömmu eftir að Ríkisútvarpið tók til starfa árið 1930 og nokkrir bændur í nágrenninu höfðu orðtö sér úti um tæki: Sigurborg segir við Ólaf: „Tókstu eftir því Ólafur læknir, að þeir misstu allir ofan í í gær, sem áttu útvarp?" Nú er rekin að Staðarfelli endur- hæfingarstöð fyrir áfengissjúklinga og berjast þeir þar hetjulegri baráttu við Bakkus konung, eru þeir víða á göngu eða að skokka sér til hressing- ar. m Það mun hafa verið sumarið 1942, sem ég kom fyrst í Dalina, nánar til tekið að Kýrunnarstöðum í Hvamms- sveit. Kom með foreldrum mínum að heimsækja Svein Kjartan bróður minn, sem þá var kaupamaður á Kýr- unnarstöðum hjá Guðjóni bónda og söðlasmið Asgeirssyni (1875-1970) og þótti öllum mönnum duglegri við hey- skap og nefndur „Sveinn á Kýr". Við gistum þarna á bænum og deildum við rúmi bílstjóri fóður míns Guð- mundur Ólafsson (1911-1979) og ég. Þetta var rúm yfirsetukonurnnar á bænum Þuríðar Guðjónsdóttur (1905-1985), en eitthvað hefi ég bylt mér hressilega um nóttina, því um morguninn vaknaði Guðmundur uppi í gluggakistunni. Farkosturinn var nýr Mercury Ford, R-2294, keyptur af Bifreiðaeinkasölu ríkisins á kr. 14.000,00 - svo vill til, að ég man ná- kvæmlega daginn, sem við komum í Dalina, þvi Bjarni Jensson bóndi í Ás- garði (1865-1942) dó einmitt daginn, sem við komum, 21. ágúst 1942. IV Næst var ég á ferðinni í Dölunum sumarið 1953, þá með vinum og frændfólM í nokkuð sérstæðum er- indum, sem eigi verður skýrt frá að sinni. En nú erum við komin framhjá Staðarfelli og næsti áfangastaður er minnisvarðinn um Bjarna Jónsson frá Vogi (1883-1926), en þar hefur verið smekklega að verki staðið og er eir- skjöldurinn, gerður af Guðmundi Einarssyni frá Miðdal (1895-1963), greyptur í klett einn. Hvammurinn heitir Vogur. Þeir, sem vtija kynna sér ævi sona séra Jóns Bjarnasonar (1823-1905) ættu að lesa endurminn- Minnisvarðinn um Bjarna frá Vogi. ingar eins þeirra, sr. Magnúsar Blöndal Jónssonar, sem lengst var kenndur við Vallanes. Þær eru merki- legar vegna þess, að Magnús taldi sig öruggan um að þær kæmu aldrei út. Þriðji í hópi albræðranna var Helgi Jónsson (1867-1925) menntaskóla- kennari, nefndur „grasi". Nú höldum við fyrir Klofningsfjall og meðfram Ballarárhlíð, en hún þótti fyrr á tím- um grýtt mjög og ill yfirferðar. Segir Friðrik Eggerz (1802-1894) að séra Jón Þorláksson (1744-1819) hafi ort um hana þessa vísu, er hann var þar vestra: Béuð er hún Ballarárhlío her hún staðarins lýti. Fjandinn hefur á fyrri tíð flutt sig þaðan í Vítí. En tekið er á móti okkur hjónum með stórbrotnum hætti í Ballarárhlíð. Glæsileg hjón fljúga til móts við okk- ur, Örn Arnarson og Arsa Arnardótt- ir. Ég hefi þrisvar séð erni, fyrst sumarið 1969 í Botni í Mjóafirði hjá Jóni Fannberg (1893-1988) og síðan í fyrra í ferð með Eyjaferðum frá Stykkishólmi, er siglt var um Breiða- fjarðareyjar. En þetta tók öllu fram, sem við höfðum getað búist við. Arn- arhjónin sveimuðu yfir okkur skammt frá bfl okkar og voru ekkert að flýta sér burt. Mest undraði mig, hvað nefin eru rauðgul á erninum, enda aldrei séð hann svona í návígi. Hvammsfjörður :f/?Æm^ H a'u k aialur ¦ li^mTTj^í^^mkmj^ Ég stökk út úr bílnum með myndavél mína, en ekki sjást ernirnir glöggt á myndunum, en þó má greina dökka díla, sem örugglega eru þau hjón. En þetta var ógleymanleg reynsla. Næst liggur leiðin að Skarði á Skarðsströnd, en það er sú jörð hér á landi, sem lengst hefur verið í eign sömu ættar, að því er kunnugt er. Má það öruggt telja, að hún hefur í erfðir gengið einnar ættar allt frá elleftu öld. Unglingsstúlka tekur að sér að leiða okkur um staðinn og sýna okkur Skarðskirkju. í Skarðskirkju er enn altaristafia sú, er Ólöf ríka Loftsdótt- ir (d. 1479) gaf kirkjunni til minningar um mann sinn Björn Þorleifsson (1408-1467), sem Englendingar myrtu á Rifi 1467. Altaristaflan var send á Heimssýninguna í París árið 1900. Kirkja sú, er nú stendur á Skarði var byggð á árunum 1914-16. Ég segi stúlkunni, að ég hafi kynnst langafa hennar Kristni Indriðasyni bónda á Skarði (1887-1971) sumarið 1953, en hann var ættaður frá Ballará og bróðir hins kunna miðils Indriða Indriðasonar (1883-1912). Þeir Har- aldur Níelsson og Einar H. Kvaran gerðu tilraunir með miðilshæfileika Indriða á árunum 1907-8 og var félag þeirra nefnt „Tilraunafélagið" en af andstæðingum spiritista „Djöflafé- lagið". „Tilraunahúsið" stóð á baklóð Þingholtsstrætis 3 og var sérstaklega byggt fyrir starfsemi þessa. Er saga tilraunanna rakin í bókinni „Indriði miðill", sem Þórbergur Þórðarson færði í letur eftir endurminningum Brynjólfs Þorlákssonar söngkennara (1867-1950). Indriði var trúlofaður frænku minni Jónu Elísabetu Guðna- dóttur (1892-1909) frá Valshamri í Alftaneshreppi en hún dó úr berklum aðeins 17 ára gömul. Síðar kvæntist Indriði Ingveldi Brandsdóttur (1893- 1941). Þegar sMpt var búi eftir ömmusystur mína Sigríði Maríu Gunnarsson (1885-1970) enskukenn- ara við Kvennaskólann í Reykjavík, en hún var dóttir langafa míns séra Sigurðar Gunnarssonar prófasts í Stykkishólmi (1848-1936), kom í ljós miniaturskatthol sem Bogi Magn- úsen á Skarði (1851-1937) hafði smíð- að fyrir langafa minn. Sendir Bogi skattholið til Stykkishólms, en fær síðan bréf frá sr. Sigurði, þar sem hann segir, að ekM þýði að senda sér skatthol, sem hann geti ekM opnað. Bogi svarar, að með í kaupunum hafi fylgt, að kaupandi yrði að finna það út sjálfur, hvernig ætti að opna skatthol- ið. LyMllinn að gátunni var sá, að það átti að snúa einni löppinni og við það opnaðist skattholið. Skatthol þetta er nú á Þjóðminjasafninu. Fylgdarstúlk- an, sem er 28. ættliður Skarðverja, segir okkur, að svipað skatthol sé til á heimilinu á Skarði. Bogi Magnúsen

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.