Heimskringla - 28.02.1923, Blaðsíða 4

Heimskringla - 28.02.1923, Blaðsíða 4
4. BLAÐSÍÐA HEIMSKRINGLA WINNIPEG, 28. FEBRÚ'AR 1923. HEIMSKRINGLA (ntutmaS 1WUI> Kuir Ot • averjam mWTlkaileaTt. Eljrendur: THE VIKÍNG PRESS, LTD. W» •( »65 SARGBNT AVK.. WINNIPBG, Talalaall N-S227 Tfr* MaSaiaa er «3.0« árfalgarlu »or«- la« frrlr fram. Allar korcallr a.aalat rilwanai hlaaalaa. STEFÁN EINARSSON, ritstjóri. H. ELÍASSON, ráðsmaður. Utaaaakrlft tU nlaHalaai Heimakrlngla Rtm at l'nl.ll-.hlnK Co. Lessee of THE TIKIIfSi PRHgS. Lta.. Im 8171. Wtaalaea;, Ilan. Utaafiakrlft tll rllftJanH BBITOR HKIMSKRINUL.A, aWx SlTl Wlaal»car, Maa. The 'Heimskrinprla" ls prlnted and pub- tished by Heimskrtngla News and Publishlng Co., 853-855 Sargent Ave Winnipeg, Manitoba. Telephone N-6537. WINNIPEG, MANITOBA, 28. FEBR., 1923. Þingmannatalan. i. Frumvarpið um fjölgun þingmanna, bygða á síðasta manntali, hefir verið borið upp í sambandsþinginu af forsætisráðherra King og verður vwntanlega að lögum orðið fyrir næstu sambandskosningar, nema að þær beri því bráðar að. Samkvæmt þessu frumvarpi hækkar þingmannatalan upp í 245 úr 235, sem hún áður var. Þingmönn- um Sléttufylkjanna fjölgar úr 43 upp í 54; 2 af þeim fær Manitoba, Saskatchewan 5, og Alberta 4. I lögum landsins (The Biitish North Ame- rican Act) er þingmannafjbldi Quebecfylkis ákveðinn 65. Hver svo sem íbúatalan þar verður, eru þingsætin þar aldrei fleiri. Þann- ig er undirstaðan lögð fyrír þingmannatbl- unni eða einingartala fcngin fyrir henni. Árið 191 1 var einingartalan 30,819. Nú er hún, samkvæmt hinu nýja frumvarpi 36,283 Til þess að reikna út þingmannatölu hinna fylkja landsins, að Prince Edward Island undanskildu, er tölunni 36,283 deilt í íbúa- lölu fylkisins, og útkoman verður þing- mannatala þess fylkis. En þannig slendur á, að Prince Edward Island er undanskilið, að csamræmi virðist vera í því, að þaðan væru færri neðri mál- stofuþingmenn en efri málslofu. En þeir eru nú 4. Þessi breyting verður þá, eftir því sem íorsætisráðherra King gerir ráð fyrir, á þessa leið: Þingsæti í áður nú Quebec ............................ 65 65 Prince Edward Island ............ 4 4 Nova Scotia ........................ 16 14 New Brunswick .................... 11 11 Ontario •.......................... 82 82 Manitoba ............................ 15 17 Saskatchewan .................... 16 21 Alberta ............................ 12 16 British Columbia .................... 13 14 Yukon ...................... „ I 1 . Alís: 235 245 Fylkin vestan vatnanna miklu næla því í 12 sæti, en austurfylkin tapa 2. II. Þingnefnd hefir nú verið skipuð til þess að rannsaka frumvarp þetta, eins og Sir Wilfred Laurier lét gera við manntalið 1903 og Sir Robert L. Borden árið 1914. Að Iík- indum athugar þessi nefnd um leið, 'hvort ekki sé hægt að koma enn betra skipulagi á atkvæðagreiðsluna. Beinnar löggjafar er mjög krafist. Og hún er af mörgum ekki tálin fullkomin fyr en atkvæðafjöldinn ræð- ur úrslitum, án þes sað nokkurt tillit sé tek- ið til þess, hvort um bæi eða sveitir er að ræða. Einnig er talað um, að úti í sveitum skuli atkvæði flutt, svo að sá sem kosinn er, hafi meirihluta atkvæða, hvernig sem á stendur. Talsverð nauðsyn er á umbótum í þessu efni, og verður fróðlegt að heyra, að hvaða niðurstöðu þessi þingnefnd kemst um það. Fyrra atriðið er einkar erfitt úrlausn- ar. Ef bæirnir fengju þingsæti að jöfnu við sveitirnar eftir fólksfjölda, réðu þeir öllu saman. Sést af þessu, hve persónulegt frelsi og eignaréttindi eru samtvinnuð og flækt, eða hve atvinnurekstur landsins eða samlíf borgaranna getur ávalt orðið Þránd- ur í Götu persónufrelsisins. III. í sambandi við þetta atriði beinnar lög gjafar hefir oss stundum dottið þetta í hug: Tímarnir eru ávalt að breytast, og hættir þjóðfélagsins standa aldrei í stað. Fjar- lægðimar eru ávalt að styttast og verða með tímanurh hverfandi. En nú er að öllu Ieyti auðveidara að eignast þægilegt heimilislíf í bæjum, eða með því að heimilin séu sem þéttust. Fjarlægðin verður seint hverfandi í því efni, þótt samgöngur batni og fljótara sé að komast á milli, sem bæði er að þakka járnbrautum og aukinni notkun bifreiða. Eru þeir tímar því ekki í vændum, að land- búnaðurinn verði rékinn úr bæjum ein- göngu?Ef þægilegra líf er af því að hafa, að lifa þar, eiga þar heima, fullkomnari húsakynni og skemtilegra félagslíf, þá er ekki mót von að fólkið sæki til bæjanna. En nú verður auðvitað að stunda landbúnaðinn einnig. Og þá er spurningin þessi: Verður það ekki hægt úr bæjunum, með hinum hverfandi fjarlægðum, þ. e. a. s. ef bæirnir yrðu þéttari en nú og ekki nauðsynlega svo ýkja stórir? Ef þjóðfélagið væri í þessu horfi nú, væri engum erfiðleikum bundið, að koma á atkvæðagreiðslu eins og bein löggjöf gerir ráð fyrir, svo að hver borgari njóti persónufrelsis síns til hlítar. Þjóðfélagið væri sameinaðra en áður, með þessu fyrir- komulagi. Þetta kann nú að þykja Utopia eða draum ur; samt virðist ekkert óraunverulegt við það eða óframkvæmanlegt. IIII. Eitt er enn sem athygli vekur í sambandi við þessa fjölgUn þingmanna landsins, en það er vöxtur og framför Vesturlandsins. Er til nwsta þings verður kosið verða þing- menn þaðan 69 í stað þess að þeir eru nú 57. Þegar fyrsta þing kom saman eftir að sambandið var stofnað, var enginn þingmað ur frá Vesturlandinu. En með því að Brit- - ish Columbia og Manitoba fengu brátt fylk- isréttindi, voru þau ekki Iengi fulltrúalaus á þinginu. Árið 1872 voru 10 þingmenn frá Vesturlandinu. En þeim fjölgaði hægt fyrst í stað, og árið 1882 voru þeir aðeins 11 ; rót átti það nokkra að rekja til þess, að þingmenn frá British Columbia voru í raun réttri of margir í fyrstu, og átti Sir John Macdonald þátt í því að svo var, í hvaða skyni sem það var gert; sögðu sumir að það hefði verið gert til að afla honum pólitískt fylgi, en aðrir að það hefði verið gert vegna þess að honum þótti Vesturlandið fulltrúafátt. Árið 1904 voru fulitrúarnir orðnir 28 frá Vesturlandmu, enda höfðu þá Slettufylkin hlotið réttindi, en alls voru þ'ng- menn þá 214, svo Vestur-Canada hafði þá um 13 % af öHum fulltrúunum. Eftir næstu kosningar verða fulltrúar Vesturlandsins um 23 % af öllum þingmönn- j um. I Sléttufylkjunum þrem hefir þeim fjölgað tiltölulega langmest. Árið 1872 höfðu þau aðeins 4 fulltrúa, al'la frá Mani- toba, Eftir næstu kosningar verða þeir 54. Árið 1867 voru 45% allra þingmanna frá Ontario og 36% frá Quebec. Eftir næstu kosningar hefir hið fyrnefnda' aðeins 35% og hið síðartalda 25%. Jafnvel árið 1905 hafði Ontario 92 fulltrúa, en hefir nú ekki nema 82. Það hefir tapað 10 á sama tíma og Sléttufylkin hafa bætt við sig 33. Siávarfylkin hafa einnig mjög tapað. Ár- ið 1867 höfðu þau 43 fulltrúa af 206 alls á þingi. Sem stendur hafa þau 31, og eftir næstu kosningar ekki nema 29. Fulltrúa- tála þeirra hefir því minkað um 14 á rúm- um 50 árum. (Féð, sem stjórnin veitti, nam $3,000,000. En af hálfu stjótnarinnar var engin nefnd skipuð til þess að líta eftir, hvernig með þetta fé var farið. Sá, er afhenti það, hafði engum skyldum eða ábyrgð að gegna. Alt nauðsynlegt eftirlit skorti. Engin yfirskoð- un hefir verið gerð og reikningarnir eru í mestu óreiðu. Sveitafélögin, sem um það áttu að sjá, að lán þessi kæmu að tilætluðum notum, voru alls 74. En í stað þess að veita þau aðeins til stutts tíma, er nú mikið af þeim veitt til lengri tíma, og flest af þeim óinnkallanleg sem stendur, og nokkur, sem talin eru töpuð með öllu. Um 259 manna, sem í sveitunum áttu að sjá um veitingu þessara Iána, hafa sjálfir tekið Ián, sem nema um $1643 að jafnaði hver. . Auðvitað er mögulegt, að þessir menn séu eins góðir fyrir þeim lánum og aðrir, en það er ekki spursmálið, þó eftirlit- ið þyki í þessu efni alls ekki gott og rann- sóknarnefndin álíti, að mörgum hafi verið lánað, sem ekki áttu næga tryggingu til að fá lán. Það er hitt, sem mestu varðar, að þarna er vikið frá þeirri reglu, sem ætlast var til að fýlgt væri að því er sveitalánin snerti, en hún var sú, að veita ekki einum manni nema 'litla upphæð, og í öðru Iagi að- eins til skams tíma, meðan beðið var eftir sölu á afurðum bóndans, eða þegar smálán gátu komiði sér veil fyrir bændúr. Þessi sveitalán hafa gefist mjög vel í öðrum lönd- um. Og með góðri stjórn og eftirliti geta þau verið til mikilla hagsmuna bæði fyrir bóndann og fylkið. En með bðru eins hirðu- leysi og hjá Norrisstjórninni átti sér stað. lýsir rannsóknarnefndin yfir, er Jackman og Collyer stóðu fyrir, að stórtap hafi þarna, sumpart í bráð og sumpart fyrir fult og alt, Ieitt af því fyrir fylkið.. Núverandi stjórn á þarna mikið og erfitt verk fyrir hóndum. Að setja þetta fyrirtæki aftur á laggirnar, svo að það verði að til- ætiuðum notum, er verra nú en áður. Norr- isstjórnin, sem móðir var þessa fyrirtækis, og sem vegna þess hefði átt að Iáta sér ant um að það blessaðist- hefir unnið þessu af- kvæmi sínu meiri ógreiða en nokkur óvinur þess gat gert. Og hvar verður nú staðar numið? Þessi opinberun viðvíkjandi meðferð stjórnarinn- ar á þessu fyrirtæíki, sveitalánunum, gefur ærið tilefni til þess að rannsaka bændalán- in og kúasöluna, og ef til vill fleiri af verk- um fráfarandi stjórnar. Það sem hér er um þetta mál sagt, er haft eftir blaðinu Grain Growers Guide, dagsettu 21. febr. s.l. I þinginu varð snorp senna út af skýrslu þessari s.I. föstudag. Þingmenn höfðu ekki séð skýrslurnar, en höfðu heyrt svo mikið úr þeim, að þeir kröfðust þess að stjórnin legði þær fram fyrir þingið. Talaði John Haig og fleiri lengi um það og sýndu fram á að þingmenn ættu heimtingu á að sjá skýrslurnar. Stjórnin kvaðst skyldi sýna þeim þær einslega, en ekki í þinginu að svo stöddu, vegna þess að einstakir menn ættu hlut að máli. Rénaði þingmönnum 'þá reið- in og kváðust sætta sig við það, sem stjórn- in vildi vera láta. þetta kvæði mitt, ekki meiri garp- ar en við erum til ills eða góðs, í því sem þessum mærðarbelgjum mislíkar. Slík ofnenning er nærri ótrúleg, ef ekki lá meira við. Mig minnir, að sá sem fyrstur hóf deil- una um kvæði mitt, léti þá í þriðja sinni móta fyrir kettinum í sekkn- um, sem liti malandi til Tímarits- ins og ritstjóra þess. Hafði ekki Sami höfundur tvisvar áður lagt það til, að ritið þyrfti að prenta, þar sem það yrði gert lýtaminna, og þó hægt væri úr hlaði riðið, látið örla á óánægju, með þann kaflann, sem ritsíjórinn hafði sjálfur samið? Þrátt fyrir það, að sú gr^inargerð er að líkindum það heildarlegasta og óhlutdræg- asta, sem enn hefir verið ritað um tilraunir íslendinga hér í álfu, að halda í þjóðerni sitt. Bæði munu ýms skilríki bera með sér, að svo sé, og minni þeirra manna, sem enn standa uppi, og átt hafa sam- tíð með þeim málefnum og hafa veitt þeim eftirtekt. Lí'ka virðist mér, að Jón í jólaboðskap "Lög- bergs" skera glögt upp úr, að af mætti verða með ritstjórann. Þannig fanst mér þá upphaf og endi árgangsins, og getur nú hver sem vill Iesið mil'li línanna, og láð mér ímyndun mína. II. Nú mun eg reyna að sýna fram ^ÐODDS \ ÍKIDNEYá! Dodd's nýrnapUlur eru bezta QÝrnameðalið. Lækna og gigt, bakverk, hjartabilunt þvagteppu, og önnur veikindi, sem stafa frá nýrunurn. — Dodd's Kidney Pills Itosta 50c askjan eða 6 öskjur fyr. *r $2.50, og fást hjá öllum Iyfsöl- «m eða frá Tfae Dodd's Medic1n» Co.. Ltd., Toronto, OnL von var, og svo æfir hafa nokkr- ir orðið, að þeir hafa tekið það að sér, sem öðrum var ætlað. Svo^ glöggir voru þeir á flokksmarkið sitt líka. [ IV. Af 'því sem fingur verða á fest- ar, eru aðal-afbrotin við að laka "Á rústum hruninna halla" í Tímaritið sógð að vera þessi: Að kvæðið sé ekki íslenzkt, og eigi á, hvert ódæði ritstjórinn og eg I þar því ekki heima. — Að það höfum unnið — þeim mbnnum, veki óvild upp, því einhverjum sem nokkuð láta sig þessa þrætu ' þóknist það ekki — Að engmn varða — með því að tylla þessu íslendingur, svo að sá viti til, sem kvæði mínu í Tímaritið. Fyrst að er að finna, hafi orðið fyrir skal það tekið fram, að engum Wu sem yngri sonur konunnar, þeirra, sem yfir kvæðinu hafa sem um er kveðið, varð fyrir — klagað, hefir enn auðnast, að Að hendingin "Logið, rangt og gera grein fyrir göllum þess frá tapað mál", lúti að málstað Sam- gagnrýnismiði, og var það þó víst herja einna — Að kvæðið særi vorkunnarlaust, þeini sem nokkru einhverja. orkaði í þá átt, en varla af þeim, Viija þeir, sem nenna, líta yfir að vonast til. Tve-> þeirra báru kvæðið með mér og þessar að- sjálfum sér vitni, moð að minnast \ nnsl-ur? á "Vestigia" eftir ranadiska skáld "Ekki íslenzkt." ið Bliss Carman, þýtt af Jóni Run- Óneitanlega er það kveðið út ólfssyni. Annar þeirra kvaðst af efni, sem Islendingar tóku þátt ekki komast þar upp né niður. I j í, er á íslenzku máli og kveðið af hinum hnaut, en hikaði við að Islendingi. Eru önnur taómörk segja svart, því heyrt hafði hann, setjanleg fyrir upptöku í Tíma- að kvæðið væri haft yfir af börn- i ritið en þau: að það verði að um í lýðskólum hér í landi. En ¦ vera, hvað sem sæmilegast býðst, kvæðið er fagurt frá því sjónat- ! að efni og frágangi, og sem Is- miði, sem það er kveðið í. III. lendinga varðar um, og jafnvel menn yfirleitt? Væri svo, væri gaman að að- Þakkargerð. Af bllu þessu er auðsætt fyrst og fremst, að það eru Sléttufylkin, sem þroskast hafa mest og stækkað á seinni árum. Fólki hefir þar fjölgað mest. Framfarirnar hafa þar orðið stórstígari en annarsstaðar. Og þó j eru fylki þessi enn á æskuskeiðinu, á frum- ; býlingsárum sínum. Ótal verkefni liggja þar fyrir höndum. Og þeim verður ávalt meiri og meiri gaumur gefinn. En af því Ieiðir aftur, að hin' almennu mál þessara fylkja hljóta að koma meira og meira til \ greina í landsmálum, eftir því sem tímar líða. Fyrsta sporið er nú þegar stígið í því efni. Framfaraflokkurinn á sambandsþing- inu hefir fótfestu sína þaðan fengið að mestu. Áhrif hans í landsmálum hljóta að haldast í hendur við þroska og framfarir Vesturfylkjanna. Sveitalánin. Nefnd sú er skipuð var til þes sað rann- saka viðskiftareksturinn á sveitalánunum í J Manitoba, hefir nú lokið starfi sínu og af- j hent fylkisstjórninni sikýrslur sínar. Og hvers eru menn nú vísari irm þessi lán? Þó sorglegt sé frá því að segja, bera skýrsl- urnar það með sér, að hræðilegt skeytingar- leysi hefir átt sér stað í meðferð fjárins, er hið opinbera veitti til þessara sveitalána. Skýrslurnar bera það með sér, að fyrir- tæki, sem ætlast var til að yrði fylkinu og sveitunum hl góðs, hefir vegna slæms eftir- Iits fráfarandi stjórnar, orðið til ógæfu, frá hvaða sjónarmiði sem það er skoðað. I. Bráðlega verður nú fyrsti árgangur á end^., af þessum hnjóð um stefin mín: Á rústum hruninna halla". Mér mun því mál að kveðja fólkið og þakka fyrir viðtökurn- ar fyrir næsta árs útgáfuna. Lárus hefir þegar lofað sínu liðsinni fyrirfram. Letin mín, virðingarleysi mitt fyrir kennifeðrun- um, og aðrar annir, hafa valdið, að eg van- rækti þetta, svona fram á síðasta hlunn. Hitt þó ekki síður, að eg vildi varla glata þeirri gæsinni, sem verpti gullegginu, nefni- Iega gamni mínu af þessum vikulegu vind- mylnum. Ánægja mín var ekki of mikil samt, þó ekki væri því settur állur stóll í dyr sem bara er hæft til að brosa að. Ef ein- hverjum virðist, að eg sé nú einkum að verja mínar eigin hendur fyrir óhreinkunni af þessu kviðlings-korni, þá er það samt ekki aðal-erindið. Það hefði eg getað 'látið lengur Iíða um dal og hól. Annað er til, sem að mér kallar, sem sé það, að eg hefi aldrei getað látið það ganga úr grun mínum, að það sé ekki einungis eg og þetta litla ljóð mitt, sem alt þet*a stagl stefndi á — mér þykir stundum sem verið sé að seil- ast yfir öxl mína til ritstjóra Þjóðræknis- tímaritsins, en það er mér þægðarlaust. "Öllu veldur sá sem upphafinu veldur", og það er eg, og því ætti þar að falla s^kömm sem skýldi. I þetta (sinn tel eg e'k'ki upp ált, sem tortrygni mína vakti, aðeins segi sera er, að mér er óskiljanleg öll þessi árslanga upptugga, ef annað bjó ekki undir, en eg og Upp aftur og aftur tekna jórtr- finslumaður gerði glbggva giein ið, um að kvæði mín séu svo myrk fyrir þeim vébbndum, sem ekkert í máli, að skýrir menn skilji þau mætti yfirstíga af því sem ætti að ekki, eru þó ekki af bllum þeim, vera utan við þau, því þá sæist, er að finna, hbfð um þetta kvæði hve margt 'hitt væri, sem útundan mitt sérslaklega, en aðeins haíld- yrði. ið uppi sem allsherjardómi. Sum- I "Vekur upp óvild." ir jafnvel telja það moldviðrað | AS Tímaritið f]ytji aðeins ^ með minna móti, svo ekki er það aðalsökin. Annars er sá sbngur svo gamalt lag, að mér ríður á liflu að rifja það upp. Þó skal við því gangast, að sumstaðar í sem allir fallast á, er víst ókleyft. Jafnvel þó það ráð væri tekið, að gera það að slíku ónýtis-riti, myndu einhverjir verða óánægð- ir. Setjum svo, að í stað kvæðis kvæðum mínum er það líklega i „>,,„ nefðu { Tímaritinu staðið mér að kenna, ef fólk rekur skiln- i ritdómar eftir t. d. Lárus og ing sinn í vörðurnar. ' Fyiir það "Sveinstaula", myndu þeir sem þræti eg við engan, sízt þegar á gegn þeim nafa Ylta%t cyfá íhafa ekkert sérstakt er bent. Sjálfum or%\$ ánægðir — og þeir eru víst mér 'hafa stundum tundist annara , jafn-margir enn-----en þeim L. og orð óljós í fyrstu, en aldrei haft $. sjálfum ekki fundist, að þá heimsku til að kveða neinn dóm hefði verið settur neinn kbtt- upp um það, sem eg hafði ekki ur [ bjarnarból. Enginn ágrein- gert mér grein fyrir, óðara í bili. | ingur er hættulegur, annar en Kent sjálfum mér um þangað til. : oyí\^ röksemdaleysunnar í garð Mér hefir reynst mbrg bók og einstaklingsins, sem ekki er henni margt kvæðið, um efni, sem mér ; samdóma hafði aldrei áður í hug né hjart • komið, eins og ó'kunnugt land, sem glöggvast æ bct ir og betar við yfirferðir, og virðist ef til vill fagurt að lokum. Oft hefir mér orðið það drýgst og fengmest, sem nokkur fyrirhbfn fylgdi. Það var samvinna mín við hbfundinn, sem eg átti það að þakka. Mér hefir þráfaldlega gagnast það ver, sem eg gat gleypt í mig. En svo er sinn með hverju mar'ki brend- ur, og sízt að efa, að þessir hbf- undar lýsi skilningsleysi sínu rétt, því "hver er sínum hnútum kunn- ugastur". Aðeins er eitt, sem ger- ir mér 'kvartanir þeirra bgn grun- samar með kbflum. Eg hefi oft sent þeim í blöðunum nokkrar línur í hendingum, og látið þar í Ijós, að blaðadómar þeirra væru bull. Það hefir skilningur þeirra óðara gripið, og þýkst við, sem "Enginn Islendingur varð fyrir því, svo eg viti." Að engir Islendingar hafi orð- ið illa ti-1 reika sbtum sannfæring- RICH IN VITAMINES MAKE PERFÉCT BR

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.