Lögberg - 19.05.1927, Blaðsíða 1

Lögberg - 19.05.1927, Blaðsíða 1
öobcte. 40 ARGANGUR WINNIPEG, MAN., FIMTUDAGINN 19. MAÍ 1927 NÚMER 20 Helztu heims-fréttir Bandaríkin. Skuldir Evrópu við Bandaríkin eru svo stórkostlegar, að maður getur naumast gert sér ljósa grein fyrir, hve gífurlega mikil sú fjárupphæð er. Herlánin, sem svo mikið hefir verið talað um, nema $11,763,000,000, en þar að auki hafa Bandaríkjamenn lánað Evrópuþjóðunum fjárupphæð, er nemur nálega $11,000,000,000. Hafa þeir varið miklu af því fé til að rétta við iðnað sinn, sem víða var kominn í kaldakol eftir stríðið. Þessi lán voru oft, eða kannske oftast, veitt með því skil- yrði, að Bandaríkja auðmennirn- ir, sem peningana áttu, fengju að gerast hluthafar í iðnfyrirtækj- unum, sem peningarnir voru ætl- aðir til aó endurreisa. Sagt er, að Bandaríkjamenn eigi nú 35 af hundraði af ársarði þeim, sem þýzk framleiðsla veitir. Nú vill svo til, að þýzkur stóriðnaður ræður yfir miklum hluta af blöð- um Þjóðverja, og er það því ekki iðnaðurinn að eins, heldur líka stjórnmál og alt andlegt líf Þýzka- lands, sem Bandaríkja auðmenn- irnir geta haft áhrif á, og gera það áreíðanlega. Þessu er nokk- uð líkt farið í ýmsum öðrum Íönd- um, svo sem á ítalíu, í Belgíu og á Póllandi. Lengi hefir því verið haldið fram, að Bandaríkin ættu að gefa Evrópu þjóðunum upp stríðsskuldirnar, en það hafa þau verið ófáanleg til og virðast Bandaríkjamenn óneitanlega hafa mikið til síns máls, að vilji Ev- rópuþjóðirnar endilega berjast hver við aðra, þá verði þær að gera bað á sinn eigin kostnað, en ekki Ameríkumanna. * * * ÞaC er aðeins 12,000 Bandaríkja- borgarar, sem heima eiga í Kína Þar af eru 7000 fullorðið fólk og 5000 börn. eða þar um bil. Segja Bandarikjamenn að ekkert sé fjær sínu skapi, en að reyna að ná þar nokkrum yfirráðum. Sín stefna sé sú og hafi .jafnan verið, að hly/nna að því eftir mætti, að þar mætti friður komast á og ein lögleg stjórn ná fullum yfirráðum í öllu landinu, ogað sú stjóra sé bygð á innlendum, þjóðlegum grundvelli. Telja ýms Bandaríkjablöð, þetta ekki aSeins réttlátt og sanngjarnt, heldur lika lang hagkvæmast fyrir aðrar þjóðir, Bandaríkjamenn eins og aðra. Það að friður sé þar inn- anlands og að hagur þjóðarinnar fari batnandi, sé eina tryggingin fyrir því að aðrar þjóðir geti vænst hagkvæmra viðskifta við Kínverja og sanngjarnra, sem öllum hlutatS- eigendum geti orðið til góðs. að fara heim til Englands. Er á- litið, að hún sé biluð á geðsmun- um. Hvaðanœfa. Alt til þessa hafa menn ekki kunnað að nota gamalt silki, svo sem slitinn silkifatnað, eða af- klippur af silkidúkum, þar sem gamall ullarfatnaður, hefir um langt skeið verið notaður í nýja ullardúka. Xú er sagt að rússnesk- ur efnafræöingur, prófessor von Weimann, sem á heima í Japan, hafi fundið ráð til þess að nota all- an gamlan fatnað úr silki og af- ganga af silkidúkum og annað því líkt til að vinna úr því silkigarn og nýja silkidúka, sem ekki standi að baki vanalegum silkidúkum. Reynist þessi frétt rétt, má gcra ráð fyrir að kvenfólkið fari að halda saman silkisokkunum sínum þó þeir verði gatslitnir og öðrum gömlum silkifatnaði sömuleiSis, því líkindin eru til að hægt verði að selja'þessa. hkfti fyrir töluvert hátt verð. -* * * * Stjórnin á ftalíu hygst að auka framleiðslu í landinu og þar með viðskifti við önnur lönd og enn fremur að lækka verð á daglegum nauðsynjum, með því að lækka kaup allra verkamanna um 10%, og er jafnframt ætlast til, að framleiðendur lækki tiltölulega verð á vörum sínum. Álítur stjórnin, að með þessu móti tak- ist henni að rétta við fjárhag þjóðarinnar, sem er langt frá að vera í góðu lagi. * # * Hon. Violet Albina Gibson, sem í fyrra reyndi að ráða Mussolini af dögum, hefir nú verið látin Iaus úr fangelsi á ftalíu og leyft Or bœnum. Piano hljómleika heldur Mr. R. H. Ragnar með nemendum sín- um á fimtudaginn 19. maí næst- komandi, í Y. W. C. A. bygging- unní á Ellice Ave. Miss Rósa Hermannson og Mr. Árni Stef- ánsson aðstoða með söng. Stund- víslega kl. 8.30 e. h. Aðg. 50c. Mr. John Austman, yngri, kom til borgarinnar í vikunni sem leið frá Los Angeles, Cal., þar sem hann hefir verið síðan í haust. Mr. Austmann dvelur hér í þetta sinn að eins fáeina daga, hjá föð- ur sínum, Og leggur á stað í þess- ari viku aftur til California, þar sem hann gerir ráð fyrir að verða framvegis. Nýlega fóru eftirgreindir ís- lendingar frá Lundar, Man., suð- ur til Chicago, þar sem þeir ætla að stunda byggingavinnu í sum- ar: O. H. Qddson, H. Oddson, V- Brandson, V. Guðmundsson, Joe Johnson, O. Böðvarsson, O. Th. Johnson og Bill Stinson. Mr. Jón Stefánsson, skáld, frá Steep Rock, Man., leit inn á skrif- stofu Lögbergs síðastl. föstudag. Hafði hann setið fund fiski- manna, er haldinn var á Fort Garry hótelinu hér í borginni, að tilhlutun fiskiveiða ráðuneytis sambandsstjórnarinnar. Mrs. Guðrún Pálsson, kom frá fslandi í vikunni sem leið. Hefir hún verið þar síðan í fyrra sum- ar; lengst af í Reykjavík. Hún segir alt gott að frétta frá ís- landi; gott tíðarfar og vellíðan fólks að því er hún bezt veit. Fimtudaginn hinn 28. f.m., kom hingað til borgarinnar Hjálmgeir Júlíusson, 17 ára piltur, frá ís- landi. Er hann ættaður úr Snæ- fellsnesýslu, en kom frá Reykja- vík. Býst hann við að setjast að hér í borg hjá ættfólki sínu. Dvelur hann fyrst um sinn á Sim- coe stræti, að heimili Mrs. Þorbj. Jónasson. — Einnig kom með sömu ferð Sveinbjörn Hjaltalín kaupmaður, er dvalið hafði heima um hríð. Á mánudaginn í þessari viku dó á Almenna spítalanum hér í borginni, Sigurður Brandson, til heimilis að 584 Berry St., St. James. jarðarförin fór fram á miðvikudaginn frá útfararstofu A. S. Bardals. íslendingadagurinn í Winnipeg, verður að þessu sinni haldinn í River Park, laugardaginn þann 6. ágúst. Hafa knýjandi ástæður leitt til þessarar breytingar. Nefndin sá sér undir engum kring- umstæðum fært, að hafa hátíðar- haldið 2. ágúst, rétt á eftir hér um bil þriggja daga fríi. Mánu- daprurinn 1. ág. verður "civie holiday", en sunnudagurinn þar á undan og hálfur laugardagurinn, að sjálfsögðu frídagar. Undir- búningi hátíðahaldsins miðar vel áfram. Rœða Herra Joseph T. Thorson. fÞingmanns fyrir: Suður-Miö- Winnipeg, flutt í Ríkisþinginu |í Ottawa, 31. marz 1927, um sanv veldisstöðu Canada í brezka al- ríkinuj. I lerra forseti:— I'að er ekki tilgangur tninn að taka upp eins mikið af tima þings- ins við umtæðu þessa máls eins og ttndangengnir þingmenn hafa gjört. Kjarninn í skýrslu nefndar þeirrar sem íhugaði alríkistengslin og af- henti alríkisráðstefnunni og setn ráðstefnan einróma samþykti, finst á tólftu blaðsíðu skýrslunnar. Eg á ViB ákva-ðin' 11111 þaÖ skyklleika sam band, sem nú er, eða staðhæft er að vera milli Stóra Rretlands og hinna annara hluta alríkisins. Þeir eru sjálfstjórnandi þjóðfé- lög í brezka alríkinu, jöfn að rétt- arstöSu, á engan hátt hvort öðru undirgefið að neinu því er snertir innbyrðis eða utanríkis þjóðarstarf þeirra, þó þau af frjálsum vilja séu lýðskyld brezku krúnunni, og frjáls- lega sameinuð sem meölimur hins brezka þjóðasambands. Eg ætla að skorða ræðu mína við íhugun þessa ákvæðis að því leyti sem það snertir sjálfstjórn Canada í hennar innanríkismálum. Innan þeirra takmarka virðist mér stórt framfaraspor hafa stigið verið. Að þetta sjálfstjórnarákvæði er ef til vill sú þýðingarmesta stjórnskipuleg yfirlýsing, sem gerð hefir verið síð- an Canada-sambandið var myndað, og sé þrungið mikilvægum mögu- leikum til canadískra þjóo'þrifa. Miklum aðfinslum hefir þessi orð- skýring mætt. Mikið umtal um þýð- ingu hennar og mikill misskilning- ur um hvað hún feli í sér. Ýmsir halda því fram að hún þýði sund- urleysing brezka alríkisins, eins og vér höfum þekt það, eða að minsta kosti upphaf á nýju brezku alríki verulega og grundvallarlega breyttu frá því sem verið hefir. Aðrir segja að alls engar breytingar hafi verið gerðar, að ákvæðið sé aðeins staöhæfing um stöðu. sem áður hafi verið fengin í reyndinni, þó hún hafi ekki að þessum tíma verið opinberlega viðurkend. Hugsanlegt er að báðar þessar skoðanir hafi við nokkur sannleiksrök að styöj- ast, en að mínum dómi er hvorug þeirra algerlega rétt. Með fullri virðingu fyrir þeim, sem haldið hafa fram þessum misjöfnu skoð- unum um starf alríkis-ráðstefnunn- ar og afleiðingum þess, þá kýs eg að skilja þessa yfirlýsingu. ekki svo mjög sem ákvæði um núverandi sannrevnd. 'heldur sem yfirlýsirig þess. sem vera ætti. Ekki svo mjög sem yfirlýsing um janrétti, heldur sem loforíS um jafnrétti. Allir verða aíS muna aíS þar til þessi yfirlýsing er lögfest þá njótum vér ekki lagalegs jafnréttis. Til þess að vér fáum réttilega met- iS þessa orrjskýringu, þá tel cg nauðsynlegt að vér reynum að gagnrýna stöðu Canada. bæði frá straiiglagalegu sjónarmiði og frá sjónarmiði þjóðstjórnarlegra fram- fara og venju, með því móti getum vér máské náiS sjónar á ákvæðinu í Ijósi núverandi ástands og 1>á skil- ið betur i falning |)es> og afleiSing- ar, sem henni fylgja. Eg skal reyna að vera ein f áorður og mér er hægt. Ef eg skyldi beina athygli l)ingsins að sjónarmiði, sem er að miklu leyti lögmanns álit. þá óska eg eft- ir timburðarlyndi þingsins. Eg skal reyna að skýra lagalegu afstöðuna eins ljóslega og stuttlega eins og mér er mögulegt. Canada-veldi nýtur tilveru sinnar sem lögformleg þjóðareining frá ákvæðum "British North America Act," lögum, sem samþykt voru af þrezka þinginu. Þau lög eru grund- vallarlög Canada. sem engin cana- dísk þing, hvorki fylkja- né ríkis- þing fá réttarlega yfirstigiö. Ríkis- þing Canada er aS lögum réttlægra en brezka þingið og því háð. Þessi lagafesta verður ekki véfengd og vér verðum að muna. að þessi að- staða þings vors er virkileg. Þessi minnimáttar aðstaða er tvens kyns. í fyrsta lagi vegna þess að cana- díska ríkisþingitS var stofnsett af brezka þinginu og er því eSlilega háti þeim ákvæðum. sem veittu því tilvcrurétt og er því eðlilega háð. f öðru lagi stafar þessi minni máttur af því að Canada þingið er ennþá að lögum undirorpið yfirráðum brezka þingsins, sem eitt hefir vald til l^ess að l)reyta ákvæðum "P.rit- ish North America Act" og annað- h\ort met) breyting þeirra laga eða men samning einhverra annara laga að auka e^a minka það sjálfstjórn- arvald, sem vér nú njótum. Að því er hið fyrsta, eða Iægri réttarstöíS- una snertir, sem eiginlega er Cana- da þinginu og Canada veldi sem verandi háð brezka þinginu, sem löggilti það. þá hefir leyndarrátSs- dómur' Breta úrskurðað aí sjálf- stjórnandi nýlenda. eins og Canada hafi ekki vald til þess að semja lö,^ um hegningu í Canada. fyrir brot, sem drýgð eru utan Canada. Með þeim skilningi laganna. þá yrði Canada ekki mögu- legt að hegna fólki fyrir glæpi, svo sem morð. íkveiking, þjófnað, íjöl- kvæni. sem framin eru utan Canada. Því hefir verið haldið fratn afi það sjálfstjórnarvald, sem Canada nýt- ur verði að bindast við málefni og atriði innan landhelgistakmarka Canada. Með <">ðruin orðum. að Canada hafi ekkert vald til þess að semja lög er hafi utanlands gildi til framkvæmda. Engin slík valds- takmörkun nær til brezka þingsins, af því að brezka þingið hefir æíSsta vald, en Canada þingið hefir það ekki. Tvisvar sinnum hefir Canada þingið samþykt ákvöröun í þessU máli um beiðni til brezka þingsins um breytingu á "British North America Act" til afnáms þessa af- 'brigðis, fyrst árið 1920 og aftur ár- ið 1924, en þó að báðar þingdeild- ir samþyktu einróma þessar á- kvarðanir, þá hefir brezka þingiS ennþá ekki sint málinu að neinu Ieyti. Hið annað tillit æðravaldsins felst í þeirri staoreynd að Canada er ennþá háð, þrátt fyrir ákvæði "BritisK Xorth American Act," yf- irráðum hrezka þingsins, hinu eina æðsta löggjafarvaldi brezka alrikis- ins. Það er að vísu satt aS með "British Xorth America Act", var Canada veitt riflegt sjálfsforræði og sjálfstjórnarvald, en sú sjálf- stjórn er takmörkuð yfirliti sjálfr- ar "•British North America Act" og öðrum lagabálkum sömdum af brezka þinginu, með tilliti til Cana- da. "British XTorth America Act" inniheldur vandvirknislegar tak- markanir og jafnvægis ákvarðanir. Akveðin stjórnar starfssvið voru úthlutuð fylkjunum og til þess að stjórnarvald fylkjanna skyldi hafa aMiald. þá var ríkisstjórn- inni veittur réttur til þess að neita fylkislögum ' stað- festingar, ef hún áliti þess þorf og Canada-veldi til hagshóta. Rík- isþinginu var einnig itthlutaö lög- gjafarlegt valdsvið og samkynja aíShald gegn ríkislagagerð var á- kveðið í 55, 56 og .t/ greinum P>rit- ish Xorth America Áct. Það er þeg- ar búið að ræða um þessar greinar hér, og skal eg því aðeins stuttlega athuga þær. 56. grein ákveður vald brezku stjórnarinnar, ekki brezka þingsins, til þess að neita staðfestingar lög- um jafnvel þó þau hafi veriS sam- þykt af báðum þingdeildum, hafi hlotið staðfesting konungsins og verið sett í franikvínmrl. Sérhvert lagafrumvarp, scm þetta þing sam- þykkir, verður aN; sendast einum af ríkisriturum Breta og vera liáfS neitunar\-aldi hans innan tveggja <ára frá þeim tíma er hann meðtók þaíS. Ef þessu neitunarvaldi hefði Stöfiugt eða oft verið beitt, þá hefSi það vafalaust valdið mikilli æsingu og gremju, en valdinu hefir ekki verið heitt. Eftir því sem eg veit best, þcá hefir neitunarvaldi því sem P.ritish Xorth America Act veitir brezku stjórninni aðeins einu sinni verið beitt, það var 1873. fyrir 54 árum. 56 grein er ennþá í fttllu gildi í British North America Act og gildandi regla samkvæmt ákvæði greinarinnar er að öll lög, sem þetta þing samþykkir eru árlega send til Lundúna og nýlendu-ráð- gjafinn tilkvnnir að "Hans Hátign verSi ekki ráðlagt að beita neitun- arvaldi sínu" í því sambandi. 55. og 57. greinar f jalla um ann- að yfirlitsvald sem sé, vald land- Framh. á bls. 5 Kommúnistastefnan í Kína. Eftir Quincy Wright, prófessor við Chicago háskóla. Fréttir af ástandinu í Kína eru svo margvíslegar og flestar svo óljósar, að það er ekki von að fólk átti sig á þeim og ekki und- arlegt, þótt margir spyrji, hvað sé eiginlega um að vera þar aust- ur frá. Sumir svara því, að það sé Kommúnista stefnan, sem hér valdi mestu og benda til þess, hye eitidreginn stuðning Rússar hafi veitt "Nationalistum" svo nefnd- um í Kína, og séu Kommúnistar þar að vinna að þeirri hugsjón sinni, að koma á allsherjar upp- reisn og stjórnarbyltingu um all- an heim. Aðrir segja, að það, sem að Kínverjunum gangi, sé útlendingahatrið, hið sama eins og í uppreisninni 1900. Enn aðr- ir segja, að orsakir styrjaldarinn- ar stafi af ofstopa og yfifgangi og valdafíkn einstakra höfðingja og herforingja, sem hver um sig vilji ná sem allra mestum völdum í sínar hendur og njóta sem mestra séréttinda fyrir sig og sína. Meðal sagnfræðinga mun sú skoðun vera almennust, að það sem óeirðunum aðallega veldur, sé þjóðernistilfinningin, sem vanalega gerir vart við sig hjá þjóðum, þegar þær verða þess varar, að aðrar þjóðir hafi, eða séu að reyna að ná einhverjum yfirráðum yfir þeim. Afskifti Napóleons af stjórnmálum ftaliu og Þýzkalands, vöktu sterka þjóð- ernishreyfingn í þeimf löndum fyrir hundrað árum og hið sama hafa yfirráð Tyrkja á Balkan- skaganum gert. Kínverjar hafa nú vaknað til meðvitundar um vald vestrænna þjóða í Kína, og kemur það til af því, að alþýðan hefir nú fengið nokkru meiri mentun en áður var og fólkið hefir nú hugmynd um ýmislegt, sem það vissi áður eng- in skil á, og eiga kvikmyndirnar ekki Htinn þátt í því. Þá hafa á síðari árum fjölda margir Kín- verjar stundað nám við ýmsar mentastofnanir í Evrópu og Ame- ríku og síðan flutt heim með sér sjálfstæðis hugmyndir, sem Kín- verjum yoru nýjar og óþektar. Loks hafa Kommúnistarnir á Rússlandi ekki látið sitt eftir liggja síðustu árin, að koma Kín- verjum í skilning um, að vest- rænu þjóðirnar væru þeim alt annað en vinveittar. Alt þetta hefir leitt til þess, að Þjóðvina- félagið (Kuomintang) hefir náð mikilli útbreiðslu, en það félag er eini verulegi stjórnmálaflokk- urinn í Kína og hefir það mark- mið, að koma þar á lýðveldi, bygðu á þjóðlegum grundvelli. Þessi félagsskapur "er alt annars eðlis heldur en félagsskapur "Boxaríinna", sem fyrir uppreisn- inni stóðu 1900, því þótt báðir séu óvinveittir útlendingunum, þá er mismunurinn sá, að hinir fyrnefndu vilja innleiða vestræna menning, sem þeir vita full skil á, en hinir síðarnefndu þektu hana ekki, en óttuðust hana og vildu útrýma henni. En þótt hinir eiginlegu Þjóð- vinafélagsmenn séu ekki óvin- veittir vestrænni menningu, þá er langt frá að þeir fallist á kenn- ingar Kommúnista. Það er flokk- ur út af fyrir sig, er hefir nú að undanförnu verið í samvinnu með Þjóðvinafélaginu, en eru þar í miklum mir.ni hluta. Þær frétt- ir hafa borist út, að stjórnin í Hankow sé hlynt stefnu Kommún- istanna og að það liggi við borð, eða sé þegar búið, að víkja frá völdum herforingjanum Chiang Kaishek» sem er einn af leið- togum hinna hófsamari þjóðrækn- ismanna, en þeir bera á móti að þetta sé rétt. Stjórnin í Hankow hefir lýst yfir því, að hún sé alls ekki hlynt stefnu Kommúnista. Telur hún hana mjög óviðeigandi í Kína. Hið sama segja flestir trúboðar frá vestrænum þjóðum, sem þar hafa verið, og kennarar. Níutíu af hundraði allra Kín- verja eru ekki Kommúnistar og gætu ómögulega orðið það, að því er Dr. Warnshuis heldur fram. Ein ástæðan gegn því er su, að áttatíu af hundraði Kínverja eru bændur, er eiga sín eigin heim- ili. Ef Þjóðvinafélagið ber gæfu til að halda vel saman og víkur ekki frá stefnu þeirri, sem kend er við Sun Yat-Sen, eru miklar. líkur til, að það fái sameinað Kínaveldi. Það hefir stuðnings- menn af öllum stéttum og allstað- ar í landinu. Bankasambandið í Kína hefir lánað þessu félagi $3,000,000 og lofar því sjö milj. í viðbót. Sagt er að meðlimir þess séu 28 af hundr. stúdentar, 25 af hundr. hermenn, 12 af hndr. iðnaðarmenn og 10 af hdr. bænd- ur. Hinn pólitiski leiðtogi fé- lagsins er S. P. Peng, og til skamms tíma var aðal útbreiðslu- stjóri þess Kou Meng-yu, fyrver- andi forseti háskólans í Peking, og nú mentamála ráðherra í Han- kow stjórninni. Hins vegar hafa herforíngjarn- ir að norðan alt af verið að tapa. Chang Tso-lin, sem hefir verið þeirra sterkastur og á styrkleik sinn því að þakka, hve sterkt hald hann hefir í Manchuria, en nú er sagt, að hann hafi þar miklu minna fylgi, en áður var, vegna óánægju fólksins út af sköttum, sem hann hefir lagt á það til að standast kostnaðinn við herferð- ir hans gegn Sunnanmcnnum. Og ýmislegt fleira hefir orðið til þoss að veikja vinsældir hans. og áhrif. Þótt úrslitin í deilumálum Kínverja væru að eins undir þeim ájálfum komin, eða því sem kalla mætti þar innlent, þá væru þau þó mjög vafasóm. En því er ekki þannig varið, því útlend áhrif hafa verið þar mjög sterk og eru enn. RT Horr. Geo. P. Graham CHAIRMAN EXECUTIVE COMMITTrE 2 ^^ Mr.CG.Cowan HONORARY SECRETARY Executive Ofíicers of theNational Committee for the Celebration of . the Diamond Jubilee of Confederation. Bretar hafa stórkostleg verzl- unarviðskifti við Kína og þeir eiga þar miklar eignir, sem gefið hafa mjög mikinn arð, vegna sér- stakra hlunninda, er Bretar hafa notið þar í landi, en nú sýnast þeir viljugir að gefa eftir þessi sérréttindi sín. Það stendur sérstaklega á m.eð Hong-kong, sem er nokkurs kon- ar brezk nýlenda. Stjórnin sagði 30. marz, að það væri alls ekki á- setningur sinn að yfirgefa þann stað. -En að gefa eftir smátt og smátt og láta af hendi réttindi sín í Kína, sýnist nú vera nokkurn veginn augljós stefna breskra stjórnarvalda.. Bretar sýnast miklu áhugasamari um Indland og hafa jafnan gert alt, sem hægt var til að halda þaðan rússnesk- um áhrifum. Ef þjóðernisstefn- an næði sér verulega niðri í Kína, þá er hætt við að eins mundi fara á Indlandi, og ef Kínverjar væru eins vinveittir Rússum eins og Indverjar eru sums staðar á Ind- landi, þá er ekki annað líklegra, en að rússneski björninn mundi hremma þá. "Mesta hættan fyr- ir Asíu", sagði Sir Esme Howard, brezki sendiherrann í Washing- ton, "er keisarastefnan rúss- neska, sem er eins ákveðin enn í dag eins og hún var á dögum keisaranna." En geti Kína var- ist rússneskum "imperialisma" þá virðast Bretar ekkert hafa á móti því, að Kínaveldi sameinist og munu vera til þess búnir, að viðurkenna stjórn þeirra og semja við þá eins og aðrar þjóðir. Japanar þurfa meira að treysta á Kína heldur en nokkur önnur þjóð. Þeir eiga þar fleira af sínum borgurum heldur en nokk ur önnur þjóð, þeirra þar séu minni heldur en Breta, þá er þó þar gerður^ stór hluti af allri þeirra verzlun. Þar sem kröfurnar 21 frá 1915 náðu ekki fram að ganga, að nokkru leyti vegna Washington fundar- ins, hafa Japanar skift um stefnu; hætt við yfirdrotnun og tekið upp samningsleiðina. Þeir vilja ekki eiga það á hættu, að missa ef til vill það hald, sem við þá, sem þjóðlegu stefnunni fylgja. ítalía, eða Mussolini öllu heldur, er harður í horn að taka og vill taka þátt í því að kúga Kínverja — ef það kostar ekki of mikið. ítalía hefir þar heldur lítilla hagsmuna að gæta. Rússar gera alt, sem í þeirra valdi stendur til að vinna vest- rænu þjóðunum þann óskunda í Kina, er þeir megna, án þess þó að vilja sýna oðrum þjóðum op- inberan fjandskap. Sem stendur vilja Rússar forðast óvináttu annara þjóða, en hins vegar reyna þeir að auka viðskifti sín út á við sei^i mest þeir geta. Það sýn- ist mjög vafasamt, að þeir hugsi sér að stjórnmálakenningar sínar nái nokkurn tíma rótfestu í Kína, þó þeir vilji útrýma þaðan öllum vestrænum áhrifum og hafa þjóð- ina sér vinveitta. Hins vegar gera þeir sér vonir um, að fá töluverð hlunnindi í sumum út- kjálkum ríkisins og hafa þannig nokkuð fyrir snúð sinn og alt um- stangið, sem þeir hafa þar nú. Hepnist þeim að komast hjá ó- friði við Norður-Kína og geti þeir haldið vináttu sinni við Sunnanmenn og haft þar töluverð áhrif, þá mega Nationalistarnir gjarnan sameina alt Kínaveldi þeirra vegna. Fyrirlestrar um Islancl. Hinn 24. apríl síðastl. flutti Miss Thorstína Jackson fyrirlest- ur um ísland í Brooklyn, N. Y.. og sýndi þar nálega hundrað mynd- ir frá Islandi. Yfir fimm hundr- uð manna sóttu fyrirlesturinn og voru þar á meðal u^m fimtíu ís- og þótt viðskifti - lendingar, sem flestir eiga heima ' í New York og öðrum borgum og bæjum þar í nágrenninu. Ekki vortt það íslendingar að eins, sem létu í ljós mikla ánægju yfir fyr- irlestrinum og myndunum, held- ur einnig margir Bandaríkja- menn, sem nú í fyrsta sinn á æf- inni, margir hverjir, fengu nokkra verulega fræðelu um Island og íslendinga. Blöð þar að sunnan, ¦ sem út komu daginn eftir, ljúka þeir 'hafa í Kína og kannske fólk | mMu lofsorði á fyrirlesturinn og sitt þar líka, með því að gerast of! fyrirlesarann og segja, að þessi frekir. Gjarna vildu þeir sjá alla, fyrsti fyrirlestur um ísland, er Evrópumenn hafa sig burt úr | haldinn hafi verið í New York Kína, svo þeir sjálfir gætu náð í| hinni meiri, hafi verið ágæt byrj- viðskifti þau, sem þeir reka þar í landi, og þeir eru Bretum engu síður áhugasamir um það, að Rússar hafi þar ekki of mikil á- hrif. Að undantekinni Suður- Manchuriu, sýnast þeir þó vera því hlyntir, að Kínaveldi sam- einist og hin þjóðlega stefna nái þar yfirráðum. Bandaríkin eru vinveitt Kín- verjum og þeir gefa sig þar öðr- um þjóðum frekar við trúboði og un í þá átt að fræða Bandaríkja- menn um ísland. Miss Jackson fór stuttlega yfir sögu þjóðarinnar og skýrði sér- staklega frá bókmentum hennar að fornu og nýju og lauk lofsorði á háskólann, sem hún taldi hina æskilegustu mentastofnun, fyrir alla þá að sækja til, sem afla vildu sér þekkingar á norrænum fræð- um. Þá minntist Miss Jackson einn- mentamálum. Trúboðarnir hafa ig á Islendinga hér i álfu og sýndi verið vinveittir þjóðlegu stefn- áhe\Tendum sínum hvar væru unni og Bandaríkjamenn eru treg- ir til að slíta vinskap við Kín- verja, þótt þeir hins vegar geri þeim vináttu sambandið mjög erfitt, með vinskap sínum við Rússa. Frakkar hafa verið aðgerða- 'tlir, en reynt að koma sér vel þeirra aðalstöðvar ibæði í Can- ada og Bandarikjunum. Miss Jackson endaði fyrirlesturinn með því, að láta í ljós þá -ósk sína, aS hún hitti sem flesta af tilheyr- endum sínum við hátíðaholdin ! Islandi árið 1930.

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.