Lögberg - 09.01.1936, Blaðsíða 3

Lögberg - 09.01.1936, Blaðsíða 3
LÖGBERG, FIMTUDAGINN 9. JANÚAR, 1936 vináttu viS frumbyggjana, þar til að þeir voru alt í einu og af óskiljan- legum ástæðum ákærSir fyrir töfra- brögS og strádrepnir, aÖ undan- skildum f jórum karlmönnum, tveim- ur drengjum og einu stúlkubarni, sem IndíánahöfSinginn hefði sjálfur náSaS meS sérstakri viShöfn. llvort þessi telpa hefir veriS A'irginia Dare, er gáta, sem aldrei verSur ráSin.—Lesb. Mbl. Kyngi í mönnum Konungar, skáld og galdrameuu. F.ftir prófcssor v. Haiucl Ef hlutirnir í náttúrunni fela kyngi í sér í ólíkum störfum, þá einnig mennirnir. ViS ræSum nú um þá flokka manna, sem eru eftir eSli sínu magnaðir á hærra stigi en hinir. Meðal þeirra eru f jölkyngis- menn, konungar, skáld og fleiri. Enn eru allmargir einstaklingar sem eiga einhverja gáfu, t. d. skygni eða spá_ dómsgáfu, sem aðgreinir þá frá al- menningnum. Þvilíkar gáfur lúta beinlínis magni mannsins og eru þær algengar; þykir óþarfi að tilgreina dæmi um þær úr sögunum. En eftirtektarvert er, að Germanir, mörgum öldum áður en sögurnar urðu til, höfðu sömu trú á spádóms- gáfu einstakra kvenna. Alkunn er sagan, sem Tacítus hefir um Velledu spákonu; og ao' fleiri áttu við þetta starf, sýnir leirkersbrot, sem fanst í Egyptalandi með naf n ristið á þaS : Walaburg Sibylla, þ. e. Valbjörg spákona. Spádómsgáfan stendur að sjálfsögðu í nokkru sambandi við draumana, og í fornöld, eins og á síðari tíma, var álitið óeðlilegt fyrir mann að vera ódreyminn. Um Har. ald konung svarta segir Heims- kringla, að honum þótti undarlegt að hann dreymdi aldrei; þessvcgna leitar hann ráða hjá Þorleifi hinum spaka, hvaS að því myndi gera mega. (>g að í þessu tilliti sé aðstaða kon- ungs og almúgans sú sama, sjáum vifi í þættráum um Harald konung Gilla, sem læknaSi dreng og eignaði sjúkdóminn því, að drengurinn hafði mist draumgáfuna. I mönnum, sem eru sérstaklega gáfaðir í þessa átt, er í raun og veru ekki nein yfirnátt. úrleg gáfa til, heldur bara náttúr- legt magn á hærra stígi en vant er. Um þá menn, sem trúðu á mátt sinn og megin, er alveg sama að segja. Þeim virðist það magn, sem þeir ráða sjálfir, standa hæst. Af þessu leiðir, að þessi trú er ekki ný- breytni; þvert á móti, hún er f orn. Það er misskilningur að líta á þessa nienn eins og nýtízkulega frihyggju. menn. Athugum bara þaS sem bræður tveir og þrjátíu liðsmenn >eirra segja við Ólaf konung helga, þegar konungur spyr, hvort þeir séu kristnir eða heiðnir menn: "Gauka- Þórir svarar," segir í Heimskringlu, að hann var hvorki kristinn né heiomn — höfum vér félagar engan atrúnað en trúum á okkur og afl °kkar og sigursæld." Orðið "sigur- sæld" ber ótvírætt vitni um náttúru trúar þeirra, því hún er gáfa, sem er manni ekki sjálf ráS. — Arnljótur Gellini sækir einnig fund Ólafs koungs og segir, að hingað til hafi hann trúað á inátt sinn og megin, en nú ætti hann að trúa á konung. etta er trúarbylting, sem er óhugs. andi nema í þeim, sem eru fornir í sk;lPÍ. Merkilegt er það, sem Land- "ámabók segir um Hall á Múla í Leiruvogi og föður hans Þóri goð- •ausan: "Þeir feðgar vildu ekki blóta og trúðu á mátt sinn." Hér heinlínis mótsetning: Þessir "K'nn halda, að óþarft sé aS styrkja ejnhvern guð með þvi aS blóta, og yrkJa síSan sjálfa sig eftir tilhlut- til n ms' ^eir telJa si£ magnaÖa ir ekkT Út af fyr'r SÍg' Þetta Þyð" en b * að- ^e'r neiti tHveru guðsins, Si urð láta S'g gu8inn litlu skifta" ,. r Ur Jarl segir í TTákonarsögu a> að allir, sem trúa á mátt sinn * megm, signa full sitt Þór. Þeir I eru auðvitað goSatrúnni ekki and- V15,r> en annars eru þeir sjálfir sér noK'r. Hægt er aS skilja, aS Þór var guðinn, sem stóS þeim næst, og sem þeir vildu helzt taka sér til fyr. irmyndar. OÖinn er vanur aS glæða og knýja áfram magn sitt meS f jöl- kunnugum ráSum og tækjum, en Þór færSist í ásmegin upp á eigin s]>ýtur, án neinna bragða og án sér- stakra ráðstafana. ÞaS segir hann greinilega í hótunum sínum við ána Vimur, sem bannar honum innför í Jötunheima: "Veiztu, ef þú vex— ao" þá vex -mér ásmegin—jafnhátt upp sem himinn." Þór er guðinn, sem trúir á mátt sinn og megin. með sama hætti og þeir menn, sem enn liafa slíkan fornan trúnao'. Magnið, sem býr í þeim, láta þeir sér nægja. I'ar sem gáfur manna eru með ýmislegu móti, og starf tiltekinna flokka í þjóðfélaginu heimtar sér- staka hæfileika, komast menn að þeirri niðurstöðu, að í meðlimum þessara flokka sé kyngi hrúgað sam- an í stórum gnóttum. í þeirra tölu eru t. d. læknar. Vio" getum skift þeim í tvo flokka, án þess þó að hægt sé að aðgreina þá nákvæmlega hvorn frá öSrum. Þar eru læknar sem brúka grös og binda sár manna: þetta er starf, sem sérstaklega kven. fólkið er riðiS viS. En hinir lækna sjúklinga sína meS kröftum, sem persónan sjálf gefur frá sér. Textarnir láta qft í ljós, aS jafn- vel í þeim fyrnefnda flokki, sem er vísindamönnum síðari tima skyld- ari, vantar ekki gjörsamlega frum- legan átrúnað á kyngi eða mátt og megin snillingsins. Þorvarður lækn- ir í Vopnfirðingasögu bindur sár manna, og græðir jafnvel sár Þor- kels Geitissonar, sem engum hafði tekist áður: bóndinn gefur honúm í þóknunarskyni hest og silfurhring. Var hann þar sjö nætur og batnaði bónda dag frá degi, segir sagan um hann, og er eins og hún eigni árang- urinn einhverjum dularfullum krafti Þorvarðs. Gefjun sem bindur um sár Gríms í Droplaugarsonarsögu heitir "in f jölkunnuga," og konan sem græðir sár Grettis, er dóttir I Iallmundar stigamanns og tröllsleg. Hver er kallaður góSur læknir í fornöld? "Bessi bindur nú sár Þor- móSar, því aS hann var læknir góð- ur," sem segir í FóstbræSrasögu. Eftir því sem sagt var hafa menn að öllum líkindum 'trúað á magn hans. Einkennileg blöndun af grasa- fræði og fjölkyngi kemur í ljós í Fjölnismálum: "Lyf jaberg það heitir, — en þaS hefir lengi veriS —sjúkum og sárum gaman; — heill verSur hver — þótt hafi árs sótt— ef það klífur kona." Læknisávísanir í Hávamálum eru ekki síður með tvennu móti, sem Reichborn Kjennerud hefir sýnt fram á í 40. bindi Arkivs, f. n. F. Við náttúrleg meðöl eiga ráðin að taka "eik við abbindi," "eld við sótt- um" og sennilega "hvars þú öl drekkur, kjós þú þér jarðarmegin," því mold stöðvar verkun eitursins í öli. En "ax við fjölkyngi, höll við hýrópi, heiptum skal mána kveðja," þrátt fyrir nána sambandið í vís- unni viS hin ráSin, er tóm f jölkyngi. Nú verSur hægt að skilja, að lækn- ar hafa líka rúnir sínar: "Líknrún- ar skaltu kunna, — ef þú vilt Iæknir vera — og kunna sár að sjá," kveS- ur í Sigurdrífumálum. Og í sama Eddukvæði biður Sigurdrífa um "læknishendur, meðan hún lifir"; trúin að þær létta barnsburðinn, er víða kunn og ævagömul. Fjölkunnugir menn eru sérflokk. ur. sem á þann hæfileika aS vekja hulda krafta. Sökum þess standa þeir á hærra stígi en aðrir menn, ú,t af fyrir sig, en eru þeim ekki frá- brugðnir eftir eðli. Starf þeirra er ekki svívirðilegt. Ásatrú hafði lagað sig eftir kyngi- trú og ÓSinn var allra manna fjöl- kunnugastur. Enda er tilgangurinn ekki nauðsynlega vondur. ASferS- inni skiftum við í tvent: Önnur er sú, er galdramaðurinn vekur upp þá krafta, sem hann ætlar'aS beita, og hin aS hann snýr þeim í þá átt, sem hann ákveSur, t. d. til fonnælingar eSa til spásagnar. Hér er aS sjálf- sögðu hlutverk orðsins mikilvægast, en með einhverjum hætti verður nýj. um skamti af kyngi bætt við. Gull epli Iðunnar eru mögnuð sem ávext- ir, en menn létu magn gullsins koma í viðbót. Sumar aðferðir eru sér- staklega merkilegar vegna grund- vallarhugmyndarinnar, sem kemur þar í ljós. Það, sem viS höfum kallað sam- úðarkyngi, er sprottið af þeirri hugsun, að við getum neytt náttúr- una til að herma eftir okkur, svo framarlega sem við gætum þess að fordæmi okkar sé nægilega magnaS. BragSiS er kunnugt um allan heim. ! Á Indlandi taka menn brúðu og hella ' vatni á hana meo mikilli viShöfn í ])ví skyni aS fá rigningu. RrútSan táknar anda jarðarinnar og viShöfn. in magnar fordæmiíS. SvipaSan til- gang hafði galdrakonan Gró í \*atns- dælasögu, þegar hún tókst á hend- ur að eytSileggja bæ óvinar síns. Hún horfir upp í fjalliS til þess aS heilla þaS meS augunum. Hún veif ir dúki j þeim, sem hún hafði hnýtt í gull mikið, er hún átti. Með því tilkynn- ir hún fjallinu, að það á einnig að setja sig í- hreyfingu. En þar sem hún hnýtir gull í klútinn og ekki l bara grjót, eins og flestar galdrakon- ur gera í slíkum tilfellum, þýðir, að hún magnar aðferðina með hinni sterkustu kyngi. Árangurinn er, að aurskriða hleypur á bæinn og allir menn deyja. En fyrirfram hafði Gró tekið annað til bragos. Hún gekk rang- sælis um húsin. Þessi athöfn, sem j var tíð á Xorðurlöndum eins og viða, er ekki beinlínis samúðarkyngi, held- ; ur eftirlíkingarkyngi, sem er hinni skyld en einnig að sumu leyti gagn- : stæS. Galdra maðurinn líkir eftir einhverri hreyfingu, sem hann æskir | að eigi sér staS í heiminum, Með því yfirfærir hann hana inn á sitt ; eigið starfssviS og ræður þannig af- I leiSingunum. Þegar hann gengur I rangsælis kring um húsiS, er tilefn- ¦ iS að gera hlé á heimsskipulaginu aS því er snertir þennan eina stað. Sólin ræSur heimsskipulagi, sem ei í nánu sambandi viS rás hennar. Völuspá lýsir hinni upprunalegu ó- reglu í heiminum, meS þeim orðum. aS "sól þaS né vissi, hvar hún sali átti," og þegar Æsir ætla aS koma lagi á tilveruna, þá er aSf erSin sú, aS þeir aðgreina dag frá nótt meS því aS gefa deildum dagsins nöfn. Væri rás sólarinnar snúið við, myndi skrpulag heimsins mikla líða undir lok. Og það er einmitt það, sem galdramaðurinn óskar sér, því þá munu vilji og kyngi hans ráða. Nú verður hann að láta sér nægja að koma því til leiSar á litla starfssviS. inu sínu. ÞaS táknar gangurinn rangsælis um hús. Húsið verður með því leyst úr heimsskipulaginu og er nú einangrað á fjölkunnugan hátt. Máttur galdramannsins er nú ótakmarkaður á þeim stað. Seiður er einkennilegasta dæmi þess, hvernig kraftarnir eru vaktir upp. Honum er ekki beitt í neinum sérstökum tilgangi, öðrum en þeim, að skapa hagkvæmustu ástæðurnar fyrir verkun kynginnar. Viðhöfnin, sem fylgir seiðinum, eins og t. d. Eiríks saga rauða lýsir henni, sýnist kynleg í fyrstu, en gætum við nánar að, þá eiga öll töfur sem völvan not- ar, að stuðla að myndun frjósams jarðvegar. Það mesta kemur úr dýraríki og felur af þeirri ástæðu kyngi í sér. Jafnvel völvan sjálf verður mögnuð, því til matar eru henni búin hjörtu úr allskonar kvik- indum. SkjóSupungar, sem forn- fræSingar hafa fundið, staðfesta að sumu leyti vitnisburð sögunnar. Loks eru VarSlokur kveSnar. MeS öllu þessu nær spádómsgáfan hæsta þroskastigi sínu. S]iurningin er eftir, hverja þýS- ingu töfratækin hafa hvert um sig. Úr henni verSur ekki leyst, án þess að rannsaka samtímis gildi sömu hlutanna í lækningum í fornöld. AS svo miklu leyti sem um efni úr dýra- ríki er aS ræSa, skal af staSa dýranna yf irleitt koma til greina. Óneitanlegt samband er til milli töfrabragða og forntrúar um dýrin. Sýnt hefir ver. ið f ram á það, að af ölluní dýrum var hesturinn mikilvægastur í kyngi- trú fornmanna. En hann er það líka í töfrum. Frægasta dæmiS er níðstöng Egils, sem merkileg grein hefir verið skrifuð um af Krause í Beitráge zur Runenforschung. Til- | efni stangarinnar er að eggja land- vættir á að reka Eirík og Gunnhildi úr landinu, sem Egill segir í for- mála sínum. Með orðvim og rúmun ákveður hann starfið, sem stöngin skal vinna fyrir hann, og áttina, sem hún skal beita áhrifum sínum i. En áður en þetta verk hefst, þarf stöng- in að vera mögnuð: án þess áorkar hún ekki neinu. í því skyni setuf Egill hrosshöfuð upp á hana og snýr því inn á land. Krause bendir í þessu sambandi á rvmristingu í Roes, á henni er hestur; og rúnirnar, sé skýring hans rétt, þýða ]>etta: Jóð. inn Oddur rak. AS líkindum var hesturinn aS reka óvini á burt, en ekki er hægt atS álykta hvort hann ætti aÖ f ramkvæma það beinlínis eSa eftir tilhlutun landvættanna.—Ilins- vegar segir Egill greinilega, aS hrossahöfuðio' skal láta landvættir fara villur vega, þangaS til þær hafi rekiS konungshjónin úr landi. Enda eru tilfellin ekki svo algjörlega lík, og Krause fullyrðir; og fyrir skiln- íngu okkar á aSstöðu hestsins í trú- arbrögðum fornmanna, er níðstöng- in mikilvægari en rúnaristingin. Egill treystist ekki að leggja for- mælingu sína beinlínis <á landvættir; i undirmeðvitund sinni hefir hann efast um, hvort máttur hans nái svo langt. En hann er þess viss, að hann getur beitt hestinum i hverja átt sem hann vill. Með honum nær hann aftur á móti vættunum á vald sitt, þar sem hestur er málsvari menningar, en landvættir eiga við ótamda náttúruna. Það er varla hægt að finna eins greinilegt dæmi um hið nána samband forneskju við forna trú. NíSstöngin t. d., sem Jökull Ingimundarson reisir Finn. boga hinum ramma, á fyrir engan mun eins samsetta og djúpa þýðingu. Á hana var skoriS karlshöfuð. sem er sett á merarbrjóst, og tvítekur í efnislegri mynd, það sem hafði áður verið sagt með orðum, að Finnbogi hefði heldur merarhug en manns. —Lesb. Morgunbl. LEIÐARVISIR handa ókvcentum mönnttm. Janúar-brúður verður hyggin hús- móðir og blíðlynd. Febrúar-brúður verður ástúðleg eig- inkona og góð móðir. Marz-brúður v e r ð u r hávaðasöm skrafskjóða og rifrildissöm. Agríl-brúður verður óstöSuglynd, fávís, en snotur. Maí-brúður verður snoppufríS, bliS- lynd og ánægð. lúní-brúður verður bráðlát og örlát. Júli-brúður verður uppstökk, en fögur. Ágúst-brúður verSur skapgóS og framtakssöm. Scptcmbcr-brúður verður lítillát, ástsæl og dugleg. Október-brúður verSur fögur, ást- úSleg, en afbrýSissöm. N óvember-brúður verSur örlát, hjartagóS, en kærulaus. Dcscinbcr-bríiður er yndisleg. nýj- ungagjörn, töfrandi, en eySslu- söm. —SamtíSin. SAMTIÐIN' STUND UM SKAMMSÝN I bænum Grimstad í Xoregi stend- ur enn húsiS, sem Ibsen bjó í, þegar hann reit fyrsta leikritið sitt "Catilina." Það er lítið einlyft timburhús, sem á döum Ibsens var lyfjabúS. Sjálfur var Ibsen lyfjasveinn þar og lifSi viS sult og seyru. I frí- stundum sinum dundaði hann viS aS teikna og mála en brátt varS það honum ónógt, hann dreymdi um aS "vekja Norðurlandabúa" og "steypa harðstjórum" í anda byltingafor- ingjanna frá 1848. Enginn útgef- andi fékst tii að líta viS "Catilina," svo Ibsen gaf leikritiS út sjálfur meS hjálp vinar síns. ÞaS fékk af. leita dóma, en Ibsen var ekki á því aS gefast upp. í hvítasunnuleyfinu skrifaSi hann nýtt leikrit, sem komst inn á "senuna." Úr því fór aS ganga bétur. Gamla lyfjabúSin í Grimstad er nú varðveitt sem þjóSar-minnis- merki um skáldkonunginn Ibsen. Business and Professional Cards PHYSWIANS cmd SURGEONS DR. B. J. BRANDSON 216-220 Medical Arts Bldg. Cor. Graham og Kennedy Sts. Phone 21 834—Office tímar 2-3 Heimili 214 WAVERLEY ST. Phono 403 288 Winnipeg, Manitoba DR. B. H. OLSON 216-220 Medical Arts Bldg. Cor. Graham og Kennedy Sts. Phone 21 834—Office tímar 4.30-« Heimili: 5 ST. JAMES PLACE Winnipeg, Manitoha DR. J. STEFANSSON 216-2 20 Medical Arts Bldg. Talsími 26 688 Stundar augna, eyrna, nef og kverka sjúkdóma.—Er að hitta kl. 2.30 til 5.30 e. h. Heimili: 638 McMILLAN AVE Talslmi 42 691 Dr. S. J. Johannesson ViCtalstimi 3—5 e. h. 218 Sherburn St.—Sími 30877 DR. E. JOHNSON 116 Medical Arts Bldg. Cor. Graham og Kennedy St. Talsími 23 739 Viðtalstímar 2-4 Heimili: 7 76 VICTOR ST. Wlnnipeg Slmi 22 168 BARRISTERS, SOLICITORS, ETC. H. A. BERGMAN, K.C. íslenzkur lögfrœSingur Skrifstofa: Room 811 McArthur Building, Portage Ave. P.O. Box 1656 PHONES 95 052 og 39 043 J. T. THORSON, K.C. Islenzkur UJgýrœöingur 801 GREAT WEST PERM. BLD. Phone 92 755 DRUGGIST8 DENTISTS DR. A. V. JOHNSON tsienzkur Tannlœknir 212 CURRY BLDG., WINNIPEG Gegnt pðsthúsinu Slmi 96 210 Heimilis 33 3 2$ Drs. H. R. & H. W. TWEED Tannlœknar 406 TORONTO GENERAL TRUSTS BUILDrNG Cor. Portage Ave. og Smlth St. PHONE 26 545 DR. T. GREENBERG Dentist Hours 10 a. m. to 9 p.m. PHONES: Office 36 196 Res. 51 456 Ste. 4 Norman Apts. 814 Sargent Ave., WinnipeK BUSINESS CARDS A. S. BARDAL 848 SHEKBROOKE ST. Selur llkkistur og annast um flt- farir. AUur útbúnaSur sá. beztí. Ennfremur selur hann allskonar minnisvaröa og legsteina. Skrifstofu talslml: 86 607 Heimilis talsími: 501 662 A. C. JOHNSON 907 CONFEDERATION LIFB BUILDING, WINNIPEG Annast um fasteignir manm. Tekur að sér aC avaxta sparife fólks. Selur eMsábyrgö og bif- reiða ábyrgðlr. Skriflegum fyrlr- spurnum svarað samstundis. Skrifst.s. 96 757—Heimas. 33 328 C. E. SIMONITE TLD. \DEPENDABLE INSURANCE SERVICE Roal ISstate — Rentals \ Phone Office 95 411 806 McArthur Bldg. HANK'S BARBER AND BEAUTY SHOP 251 NOTRE DAME AVE. 3 inngöngum vestan viO St. Charles Vér erum sérfrœðingar I öllum greinum hárs- dg andlitsfegrunar. Allir starfsmenn sérfræðingar. SlMI 25 070 HÖTEL 1 WINNIPEG ST. REGIS HOTEL 285 SMITH ST., WINNIPEG pœgilegur og rólegur hústaCur i miSbiki oorgarinnar. Herbergi $.2.00 og þar yflr; með baSklefa $3.00 og þar yflr. Ágætar máltlðir 40c—6O0 Free Parking for Ouettt Corntoall ^otfl Sérstakt verC S. viku fyrlr namu- og fiskimenn. KomiS eins og þér eruC klæddir. J. F. MAHONEY, f ramk væmdanstj. MAIN A RUPERT WINNIPEO SEYMOUR HOTEL 100 Rooma with and without bath RATES REASONABLE Phone 28 411 277 Market flt. C. G. Hutchison, Prop. PHONE 28 411 Dr. P. H.TThorlakson 206 Mertlial Arts Bldg. Cor. Graham og Kennedy 8ta. Phonea 21 21S—21 144 Res. 114 GRENFELL BLVD. I'hone 62 200 G. w . MAGNUSSON Nuddlœknir 41 FURBY STREET Phone 36 137 Slmit og semjið um samtalstlma | WINNIPEG J. J. SWANSON & CO. LIMITED 601 PARIS BLDG., WINNIPEG Fasteignasalar. Leigja hús. TJt- vega peningalán og eldsabyrgO af öllu tægi. Phone 94 221 REV. CARL J. OLSON Umboðsmaður fyrir NORTH AMERICAN LIFE ASSURANCE FÉLAGIÐ ábyrgist íslendingum greið og hagkvæm viðskifti. Office: 7th Floor, Toronto General Trust Building Phona 21 841—Res. Phone 37 759 THE MARLBOROUGH SMITH STREET, WINNIPEG "Winnipeg's Down Tovm BoteV 220 Rooms with Bath Banqueta, Dances, Conventiona, íinners and Functlons of aU kinda Coffee Shoppe F. J. FA.LL1, Manager

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.