Breiðablik - 01.07.1911, Blaðsíða 7

BREIÐABLIK
23
tíma. Menn fór að langa til aö gera sér
grein fyrir fæðingu og uppvexti frelsar-
ans. Og þá kemur ímjmdunaraflið til
sögunnar. Sagan, sem við er stuðst,
er lítii. En ímyndunaraflið skáldar
bráðlega í eyðurnar. í kringum slíka
persónu sem Jesú, og slíka viðburði, sem
urðu af hans völdum, er jarðvegurinn
vanur að vera frjór fyrir helgisögurnar.
Þær renna upp og geta á örstuttum tíma
nálega hulið sjálfa persónuna fyriraugum
vorum. Vér þurfum ekki annað en benda
á hina helgu menn á miðöldunum, og all-
an þann sæg af helgisögum, sem fléttast
utan um þá. Vér þurfum ekki annað en
líta einhverstaðar í sögu Guðmundargóða,
til þess að sjá hvernig laufskrúði helgi-
urnar vefja utan um viðburðina og per-
sónurnar. — Og vér þurfum ekki annað
en lita í ritin, sem bráðlega komu fram á
sjónarsviðið í kristninni, til þess að skýra
frá uppvexti frelsarans, þar sem hinar fár-
ánlegustu og smekklausustu frásögureru
sagðar af honum.
Byrjunina til þessara helgisagna höf-
vér þá í 1. og 2. kap. Matteusar-og Lúk-
asarguðspjalls, í hinum svonefndu æsku-
sögum. En það er rétt aðeins byrjunin,
og sýnir það, hve snemma þær hafa verið
færðar í letur og settar í samband við
guðspjöllin. Þar er ekkert komið af þess-
um smekklausu hrúgum af undrum og
kraftaverkum. Þær eru skínandi falleg-
ar, barnalegar og einfaldar, en þoia síst
af öllu, að tekið sé á þeim með sjóvetling-
um vísindanna. Þegar vér lesum t. d.
frásöguna um barnamorðið, þá megum
vér ekki spyrja sem svo: Hversvegna
gat Heródes ekki komist að því, hvar Jes-
ús átti heima, þar sem vitringarnir voru
búnir að koma þar, og öllum hlaut að
verakunnugt, hvert þeir höfðu farið? Nei,
helgisögur þola aldrei slíkar spurningar,
slíka rannsókn. Þegar talað er um, að
Ágústus keisari hafi boðið að takamann-
tal um allan heim, og Jósef og María
urðu að fara til ættborgar sinnar Betlehem
til þess að vera skrásett þar, þá má
ekki spyrja, hvernig áþessu manntali hafi
staðið eða hvernig það hafi getað átt sér
stað. Frásagan er fögur; já, aðdáanlega
fögur, en hún þolir ekki dóm sögunnar,
rannsókn vísindanna. Mannkynssagan
veit ekkert af þessu mrnntali, og það var
þessutan algerlega ómögulegt bæði af
sögulegum og ríkisréttarlegum ástæðum.
Heródes var, að minsta kosti í orði
kveðnu, algerlega sjálfstæður konungur í
sambandi við Rómverja, og ómögulegt
að Rómverjar gætu fyrirskipað neina
skrásetningu í hans ríki. Og Rómverjar
fylgdu alls ekki þeim sið, að stefna öllum
til ættborgar sinnar. Hver maður var
skráður þar, sem hann átti heimili. Hitt
var aðeins mögulegt við Gyðingleg mann
töl. Þessutan vitum vér vel hvenær
Rómverjar höfðu fyrst skrásetningu í
Júdeu. Hún mætti svo mikilli mót-
spyrnu, að alt ætlaði í bál og brand. En
hún var fyrst nokkru eftir dauða Her-
ódesar.
Svona má halda áfram að spyrja og
spyrja, án þess að hægt sé að svara út
frá sögunum. Þær eru ekki myndaðar
til þess, að standast stranga vísindalega
prófun,heldur eru þærfósturtrúaðrasálna,
sem reyndu að gera sér sem dýrlegasta
grein fyrir fæðingu frelsarans.
En gér getum þó séð ákveðinn tilgang
standa bak við þær að nokkru leyti,
einkum frásögn Matteusar. Frásögn
Lúkasar er einfaldari ogbarnalegri. Hún
sýnist mynduð einhversstaðar fjarri öllum
skarkala og deilum heimsins, upp í frið-
samri sveit við brjóst náttúrunnar. Það
er eins og yndisleg sveitalífssaga. Hreint
og heilnæmt sveitaloftið andar á móti
manni nálega úr hverri línu.
Alt öðru máli er að gegna með Matte-
us. Hans frásögur sýnast myndaðar í
baráttunni. Þær sýnast allar hafa ákveð-
inn tilgang. Þær eru allar eins og hvöss
vopn, sem beita má gegn óvinum hins
unga kristindóms.