Vísir - 18.06.1963, Blaðsíða 7

Vísir - 18.06.1963, Blaðsíða 7
VISIR . Þriðjudagur 18. júní 1963. •MMMKHHaMHMMM Vonir vaktar um frið stétta landsins Tfyrir 100 árum var Alþingi — eins og menn muna — aðeins háð annað hvert ár, og einmitt um það leyti kom það fyrir, að Jón Sigurðsson kom ekki til tveggja þinga í röð, ár- ið 1861 og 1863. Hugurinn var samt heima, og við málefni ís- lands, og hann skrifaðist á við fjölda manns um þingmál og önnur þjóðmál. í bréfi til Þórð- ar Jónássens, háyfirdómara, hafði Jón spáð þvi, að Þórður yrði sk'ipaður konungsfulltrúi á þingi sumarið 1963. í svari sínu staðfesti háyfirdómarinn, að hann hafi hlotið þessa skipun, og bætir síðan við: „Það gladdi mig ekki, því að ég veit að ég get ekki staðið í skilum, hvorki svo mér eða öðrum líki, og kviði því fyrir. þinginu, einkum ef þú ekki kem ur, því ég ætla þá að fara í smiðju til þín, og hún er ekki vön að vera kolalaus. Ég er nokkuð conservativ, og einkum hættir mér til að gera Iítið úr Islands dáð og dug; mér sýnist allt sé þar f einskonar barndómi. Ég er því hræddur við okkar sjálfstjórn, því ég held bæði að við fáum ekki svo duglega menn í hana sem skyldi, og svo yrði að líkindum hver hönd upp á móti annarri. Ég segi ekki samt að þessi sjálfstjórn sé ekki hugs andi, né heldur að við ekki getum haft okkar fjárforráð, en — hér er samt allmikið á hættu, eftir því sem hér hagar til, (nema danska stjórnin veiti okk ur það, sem þú ferð fram á, en það gerir hún ekki. Það þori ég að fullyrða)". Þetta bréf hefir Jóni Sigurðs- syni borizt nálægt afmælisdegi sínum fyrir 100 árum,, því að það er skrifað seint í maí árið 1863. Það er eitthvað átakan- legt við þessa hreinlegu játn- ingu — mannj liggur við að segja neyðaróp — hins tigna og kjarklausa embættismanns, þessa trúa þjóns konungs og stjórnarinnar, sem kvíðir því að geta ekki farið í smiðju, til mannsins, sem aldrei gerði lítið úr íslands dáð og dug. Þórður Jónassen talar í bréfi sínu um það að danska stjómin þyrfti að' veita það, sem Jón fer fram á, til þess að við getum haft okkar eigin fjárforráð. Þarna skírskotar hann einmitt til eins af þeim málefnum, sem Jón Sigurðsson helgaði mest af áhuga sínum og kröftum á þessum árum, — fjárhagsmáls- ins. 1 Nýjum félagsritum eru langar ritgerðir um það mál bæði árin 1862 og 1863. Það yrði of langt mál að rekja það sem á milli ber í þeim efnum fyrir 100 árum. Aðeins má geta þéss, að viðfangsefnið var tví- þætt, annars vegar kröfurnar á hendur Dönum um endur- greiðslu á gömlum skuldum, hins vegar krafan um sjálfsfor- ræði f fjárhagsmálum — krafa íslenzku þjóðarinnar um að mega skattleggja sjálfa sig til þess að geta varið afrakstri skattanna til almenningsheilla. 1 grein sinni f Nýjum félags- ritum árið 1863 segir Jón Sig- urðsson svo: „Það, sem vér höfum helzt fyrir augum að þyrfti til undir- búnings, er almennar fram- kvæmdir til að efla atvinnu- vegu landsins og gróða lands- manna, Enginn getur neitað því, að land vort hefur nægar og óþrjótandi auðsuppsprettur fyrir dugnaðarmenn, bæði til lands og sjós, og svo mikið atvinnu- frelsi, að hver einn getur leitað sér gagns og neytt krafta sinna svo sem hann hefir dáð og menn ingu til. En aldrei verður þessa neytt með svo miklu afli eða lagi, þegar hver kúrir f sfnu horni, eins og þegar margir eru samtaka og hver leggur sitt fram, til þess að fá því frarh komið, sem mest er í varið, og ofvaxið er einstökum mönnum". Þessi aldargömlu hvatningar- orð standa enn í góðu gildi. Enn í dag er það dáð og menning borgaranna, sem er f rumskilyrð- ið tilallra framfara. Enn verða rhenn að taka höndum saman, bindast f élagssamtökum, til þess að leysa þau viðfangsefni, sem hverjum einum er ofvaxið. Jafn vel um þátt ríkisvaldsíns getur það enn staðizt, sem þarna er sagt um „almennar framkvæmd ir" til þess að efla atvinnuveg- ina, en við verðum að vaka yfir atvinnufrelsinu, sem þarf til þess að auðsuppspretturnar verði nýttar. Þar eru fleiri hætt ur á veginum nú en menn gerðu sér ljóst fyrir 100 árum. 'Tjessi hversdagslega mynd úr lífi foringjans mikla, sem ég nú hefi brugðið upp, segir svo sem ekkert sérstakt við fyrstu sýn. Sé betur að gáð, er hún þó góð lýsing á þeirri minni máttarkennd, trúleysi og kjark- leysi, sem furðu margur góður íslendingur þá var haldinn, og raunar enn öðru hvoru teygir upp kollinn, samfara ótrúlegasta þjóðarhroka og sjálfbirgings- hætti og er hvorugt gott. Jafnframt sýnir þessi skugga- mynd manninn, sem aldrei glat- aði þeirri sterku trú á land sitt og þjóð, sem meðal annarra kosta gerði hann að foringjan- um, sem allir treystu og trúðu á, hlýddu á og hlýddu, mann- inum sem horfði augum trúar trausts og vonar í allar áttir í senn og fann allsstaðar úr- ræði þjóð sinni ti! frama. Ég hef valið einmitt þessa mynd ur hinum myndauðuga æviferli Jóns Sigurðssonar, vegna þess að htin snertir það tvennt, sem okkur varðar hvað mest í dag, fjármálin og efna- hagsmálin, og sýnir jafnframt að ástin til ættjarðarinnar næg ir ekki nema henni fylgi rétt mat'á því hvers við erum megn- , ugir, og dáð og þrek til mikilla athafna. TVTikiI skálmöld hefir geisað hér á landi síðustu vikurn- ar.Hefir tekið all myndarlega í hnjúkana eins og löngum áður •HMHMHWBHMMM og líklega Iengst af mun verða við alþingiskosningar á íslandi. Er ekki um að fást, enda kannski fyrlr sig ekki af hinu góða. En allt eru þetta enn sem komið er ytri tákn og fylgifé eins hins Ólafur Thors, forsætisráðherra. ekki undan komizt, svo skap- heitir sem við erum og ekki bætir návfgi fámennisins úr, þar sem hver kann á öðrum skil og menn freistast fremur en ella til að beina örvum í hjartastað. Fær því margur sár f þeim bardaga. En það hygg ég, að allra dýrmætasta sem við eig- um, lýðræðisins, frelsisins til að ráða málefnum okkar sjálfir, þ. á.m. til þess að segja það ,sem okkur felst í huga og raunar líka það, sem okkur býr ekki í brjósti, ef okkur bvður svo við að horfa. Og „guð það hentast Ræia 0LAFS TKORS for- sætisráfhsrra 17« júní \ tíðast kenni menn lítils sviða, grói fljótt sára sinna og hygg: bví lítt á hefndir. Kosningahitinn, baráttar spjótalögin, skeinurnar dylgjur rógsmál og stundum mann- skemmdir eru náttúrulega út af heimi fann, það hið blfða bland- að strfðu" eins og skáldið kvað. Stundum hugleiða menn þó ivort lýðræðið geti ekki höggv- ið þessa fylgifiska af sér, a.m.k. bá verstu beirra. Mig skortir nokkuð kunnugleika til að dæma um þetta. En þó hefi ég rekið mig á, þegar ég hefi fylgzt með kosningum í nágrannalöndunúm að varla getur'heitið að þess sjái vott i blöðunum svo til lýta sé, að kosningar standi fyrir dyr- um, hvað þá að þar kenni ís- lenzkrar illskældni. En samt sem áður kemur í ljós, að þátt- taka í koshingum hefir verið engu síðri þar en hér. En sé þetta svo annars staðar, hvers vegna þá ekki hér? Erum við á- hugaminni um þjóðmálin en hin ir? Ég held ekki. En sé þessi úlfúð og fólska ekki nauðsyn- legur aflgjafi til kjörsóknar, hvers vegna er þessum lægstu hvötum þá gefinn Iaus taumur- inn? Þetta er athugunarefni. En kannske líka að þessi vopnaburð ur öfundsýkinnar, sem oft er eitraður gegn þeim, sem fram úr skara á hvaða sviði sem er, sé verri hliðin á skapgerð ls- lendinga. Hin er, að við erum allra þjóða stórtækastir og skjót astir til að rétta hjálparhönd, þegar sorg eða þrengingar hafa sótt náungann heim. |~kg nú eru kosningareldarnir teknir að kulna. Logar þó enn víða undir og eru viðsjár með mönnum. Vona þó án efa flestir, að ekki láti menn erjurn- ar lengi myrkva huga sinn, enda verkefnin, sem nú er við að eiga sannast sagna ærið erfið, þótt æsingar og úlfúð torveldi ekki lausn þeirri. Hafa nú þeir atburðir gerzt er til þessa benda og vekja rétt mætar vonir um frið stétta og manna í milli. Á ég þar við á- kaflega þýðingarmikið samkomu lag milli launþega og vinnuveit- enda, sem var undirritað hér i húsinu í nótt og afstýrði þeim geigvænlegu verkföllum, sem ógnandi yfir vofðu, og er auk þess ef til vill upphaf meiri tlð- inda. Leyfi ég mér að þakka öllum, sem áttu að þvi hlut. Auðvitað koma menn mis- skemmdir úr vopnaviðskipt- um kosningánna og auðvitað una menn misvel úrslitunum. Én þannig hefir þetta alltaf ver- ið og verður í öllum kosningum. En þvf verða menn að taka, minnugir þ'ess, að það er auðvit- að sjálfur kjarni lýðræðisins, að minni hlutinn beygi sig fyrir réttum úrslitum, að sínu leyti eins og enginn meiri hluti má gerazt sekur um að misbeita valdi sfnu, að ekki sé nú nefnt að nfðast á andstæðingunum. En sé hvort tveggja vel gætt á báða bóga, ætti að mega vona, að erj- urnar líði hjá án þess að valda varanlegu tjóni. Það er lika varla einleikið, ef við getum aldrei setið á sátts höfði og þurfum alltaf að vera eigin böðlar. Það er rétt ,að ein- hvern veginn höfum við þó sloppið fram að þessu. En hversu oft höfum við lfka ekki verið komnir tæpt? Og hver seg- ir að við eigum alltaf hjálpina vfsa hversu gálausiega sem við förum að ráði okkar? Og hvar Framh. á bls. 5

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.