Vísir - 11.02.1964, Blaðsíða 4

V1SIR . Þriðjudagur 11.. febniar 196«.
EG! O! 0000096684
AltNr T. Mnwon ritafli grein
f VM fðstudaginn 31. janúar,
sem harm nefnir Hvað naer skálda-
leyflB langt? — Hugleiðing um ung
ljððakáld. Þessi grein er rðkstudd
gagnrýni á atómskáldskap og bygg-
ist einkum á tilvitnunum (tvö skáld
þá Dag Sigurðars. og Jón frá Pálm
hóHi. Greinin er skilmerkilegri en
obbinn af þehn ádeilum sem eru
skrifoðar um atómskáidskap og
vildí ég feginn rœða svolftið um
koeti hermar og galla sem eru hvor
ir tveggja athyglisverðir.
En má ég kynna mig... ég heiti
Peter Carleton, kalia mig af rselni
Kám Marðarson. Ég er Banda-
rfojamaður, magister 1 norðurlanda
bdkmenntum. Ég er að viða að mér
efni f doktorsritgerð um Islenzk
an skáldskap frá 1918 fram til dags
ins i dag, að ógleymdum atóm-
skáldskap. Meiningin með því að
kynna mig svo raekilega er að
sýna fram á það, að ég er nokkum
sem átti sér stað héma I bsenum
fyrir nokkrum árum. Þýzkur prent
ari sem kallar sig diter rot, sá
um uppsetningu á 1.-2. hefti af
tímaritinu Birtingi 1957, og þðtti
meðferð hans æði nýstárleg („heft-
ið þar sem allt stóð á hausnum").
Sumir deildu á diter rot og sögðu
að hlutverk prentarans hafi verið
alltof áberandi í þessu hefti;
prentlistin ætti eingöngu að þjóna
bókmenntum. Diter rot svaraði í
2. hefti Birtings 1958 og sagði með
al annars, „Aðrir gætu sagt með
sama rétti; bókmenntimar eiga að
þjóna prentlistinni." Þannig var
deilan og athugum nú kvæðið: Þar
eru tvær setningar samtvinnað-
ar eins og f dróttkvæði og mað-
ur verður fyrst að „taka vfsuna
upp“: Sýngjum lof list listanna,
prentlistinni. Héðanífrá skulu aðrar
listir þjóna henni svosem þemur
drottningu sinni. Égégég eg ÉK I
ich um mlg frá mÉr moi ego til
legt og vel byggt Ijóð, hver ein
asti stafkrókur hefur sinn tilgang
og maður kemst ekki hjá því að
hafa gaman af því ef maður þekk
ir aðstæðurnar. Svo fjallar það
um hina ævagömlu togstreitu milli
höfundanna og prentaranna. Ég
gæti vel hugsað mér að ræða um
þetta kvæði í doktorsritgerð minni,
ekki sízt vegna innleggs þess í
þessa 500 ára gömlu deilu. Svo
í öðru lagi vegna þess, hvað það
er gott dæmi um hve erfitt getur
verið að átta sig á fslenzku tæki-
færiskvæði. Og í þriðja lagi af því
að skáldið hefir bersýnilega orðið
fyrir áhrifum frá dróttkvæðunum,
og er það býsna merkilegt þegar
um atómskáld er að ræða. Ég mót-
mæli semsé eindregið, að kvæðið
sé kallað fáránlegt hnoð.
Inúum okkur að öðru dæmi Ólafs
Það er kvæðið Ei steinn (með
EFTIR KÁRA MARÐARSON
veginn hlutlaus aðili gagnvart þessmín di terrót egó. Ðrit - Erót!
\
um alíslenzku deilum um gildi at-
ómskáldskapar. Nú ætla ég að
I segja frá eigin brjósti hvernig mál
' ið kemur mér fyrir sjónir.
Eftir að hafa farið nokkrum al-
mennum orðum um ung leirskáld
snýr Ólafur sér að fyrsta dæmi
sinu, kvæðinu Lofsaung eftir Dag
Sigurðarson. Um það kvæði segir
hann „Af öllu fáránlegu hnoði
sem ég hef rennt augum yfir, er
þetta einna verst. Svo mðrg voru
þau orð, og héma er kvæðið:
Sýngjum lof égégég
list listanna eg Ek
prentlistmni I ich.
Héðanífrá um mlg frá mÉr
skulu aðrar listir moi
þjóna henni ego til mln
svosem þemur di terrot
drottníngu sinni égó
Drit - Erót! Ég! Ó!
1? n hér varð Ó.lafi á sem aldrei
skyldi hafa ver'ið, að hann
valdi kvæði sem er bara dálftið
gott. Hann heldur að það sé fá-
ránlegt hnoð af því að hann skilur
það ekki. Kvæðið vitnar i atvik
Ég! Ó! í fyrri partinum er prent-
arinn látinn lýsa tilgangi sfnum.
Síðari helmingurinn sýnir hann í
verki. Lofsöngurinn er jafnframt
sjálfhól þar sem hann prentar
fyrstu persónu fomafnið með alls
konar tilbrigðum. Siðan snýr hann
sér að nafni sínu og vegsamar sig
með því að setja það saman á
ýmsa vegu. Fyrst fær hann út úr
því Drit, reynir svo aftur og fær
Erót (sem minnir mann á erótísk-
ur) og er svo yfir sig hrifinn af
þessari útkomu að hann getur ekki
annað en stunið upp Ég! Ó!
Meiningi-n með að tvinna saman
setningarnar er kannski að sýna
hvað kvæði getur verið erfitt af-
lestrar ef prentarinn missir taum-
hald á hugmyndaflugi sinu þegar
hann setur það. Og kvæðið er erf
itt, það viðurkenni ég, og Ólafi
er vorkunn að hann skildi það
ekki. Og þó — maðurinn ætti að
minnsta kosti að þekkja Birting
ef hann ætlar að fara að skrifa f
blöðin um ungu skáldin.
Ég hef eytt miklu rúmi I að
skýra þetta kvæði eftir Dag, en
ég vil ekki þar með segja að
mér finnist kvæðið neitt slgilt
verk. En það er mjög sómasam-
vísitölum) eftir Jón frá Pálmholti.
Kvæðið er löng romsa af tölustöf-
um sem byrjar:
2759
6471
i JÍ)ÍSiJj)!i 'íi1B /ííOiiV.H ÖVt v9Bb i
og fer loksins algerlega út um
þúfur:
0000096684
2
Hér var Ólafur miklu kunnugri
aðstæðunum en ég, en ég fór þó
að spyrjast fyrir um kvæðið og
lærði þetta. Einu sinni var fjár-
málaráðherra uppá Islandi. Sumum
fannst þessi maður lesa upp langa
fimmstafa dálka i eldhúsumræðun-
um án þess að komast
að nokkurri niðurstöðu. Kvæðið
virðist vera ádeila á þennan mann,
eða öllu heldur á alla menn sem
kynnu að haga sér svona. Það er
gömul og góð íslenzk hefð að
yrkja vísur um stjórnmálamenn,
sem manni geðjast ekki að. Ef Jón
hefði, verið hagyrðingur af gamla
skólanum þá hefði hann kannski
ort ferskeytlu um ráðherrann:
y Manninum kveður mikið að,
margar tölur þylur.
Sífellt er hann að sanna það
sem að enginn skilur.
(Ég bið afsökunar á versinu. Ég
er, því miður, enginn hagyrðingur).
Það sem Jón ætlar sér að segja
með þessu kvæði sínu er alveg ná-
Kári Marðarson.
kvæmlega það sama. En hann seg-
ir það öðruvísi, og mér finnst
hann segja það miklu betur. Hann
dregur dár að töluæði nútímans
með því að nota hans eigin aðferð
og mér finnst hann hafa sagt anzi
margt þegar tekið er tillit til þess,
að hann notar ekki eitt einasta orð.
Svona gamankvæði, ort eingöngu
með tölustöfum, er aðeins hægt
að yrkja einu sinni á hverri tungu
og nú er Jón búinn að gera það.
Má hann hafa þökk fyrir. Og það
þýðir ekki að fárast út af slíku
tækifærisljóði (eða ferskeytlunni
minni!) af því að það er ekki mik
ill skáldskapur. Margir leggjast á
lítið.
Þriðja dæmi Ólafs er Sólbruni
um nótt eftir Jón. Ólafi finnst
ekki mikið til kvæðisins koma og
þarna er ég honum harla sammála,
þó með þeim fyrirvara að Islend-
ingur kynni að benda mér á margt
í því sem ég ekki skil. Jæja, hérna
er ]>á iélegt kvæði. En hvaða á-
lyktun eigum við að draga af því?
Eigum við að fordæma Jón frá
Pálmholti, eða öll ung skáld, af því
að Sólbruni um nótt er endileysa?
Eða á rrraður ekki öllu heldur að
lita á það sem sjálfsagðan hlut, að
í hverri ljóðabók séu bæði góð og
vond kvæði? Hefir séra Matthías
ekki verið kallaður manna mistæk-
astur? Það hefir verið mælt, að
eitt gott kvæði réttlæti útgáfu heill
ar bókar. Mér finnst sanngjarnari
vinnubrögð að reyna að finna þetta
eina eða tvö kvæði og draga þau
fram í ljósið um leið og maður
slátrar hinum. í Hendur borgar-
innar eru kaldar mundi ég vilja
benda á Þrá og Kvöldljóð einfar-
ans sem kvæði, er geti bjargað
bókinni.
Jþegar Ólafur er búinn að
ganga frá Jóni velur hann sér
nýtt vopn tii að vega að atóm-
skáldum. Hann skopstælir atóm-
kvæði. En skopstælingin hittir ekki
í mark. Hún er lágkúruleg og leið
inleg. Það er höfuðregla að skop-
stæling verður að vera dálítið
skemmtileg í sjáifri sér ef hún á
að hrífa. Þetta vissi „Jón Kári“ vel
og þess vegna geta bæði vinir og
fjendur atómskáldskapar hent gam
an að Þokum. Mér er sérstaklega
minnisstæður Sundhallarvörður-
inn Svali og svo hef ég fengið
þetta á heilann: deiglumergðin
snapir ferskjugrið. Það er eitt-
hvað viðkunnanlegt við góðar stæl
ingar, svo að ég tali nú ekki um
rímnastælingar Jónasar.. Ég er
semsé alls ekki á móti stælingum
á atómskáldskap, en maður ætti
að láta það vera, nema það sé
vel gert.
Síðasta bragð Ólafs er það bezta.
Hann vitnar i „ljóð“ aftast ( kveri
Jóns:
Einsog sólin
Líf
Einn dag kemur ástin
Eirðarleysi.
og svo reynist þetta vera efnisyfir
litið. Honum tókst alveg að
blekkja mig á þessu og hafi hann
heila þökk fyrir. Ég er ennþá að
smáhlæja að þessu, enda finnst
mér efnisyfirlitið fullt eins gjald-
gengt og sum kvæðin í bókinni.
Ég ætla ekki að hafa þessi orð
öllu fleiri. Ég þakka fyrir birting-
una og vona að mönnum hætti nú
síður til að fordæma atómskáldin
að órannsökuðu máli.
BRIDGEFÓLK
5 kvölda tvímenningskeppni, sem spiluð verð-
ur í Sjómannaskólanum á fimmtudagskvöld-
um, hefst 13. þ. m. kl. 20.00.
Þátttaka er öllum heimil.
Sérstök áherzla er vakin á að þessi keppni
veitir rétt til þátttöku á barómeterkeppni ís-
landsmótsins, sem fram fer um páskana.
TAFL- OG BRIDGEKLÚBBURINN.
Fjórði hver miði vinnur að meðaltali!
Hasstu vinningar 1/2 milljón krónur.
Lægstu 1000 krónur.
Dregið 5. hvers mánaðar.
Amardalsætt — Útsala
Áður auglýst útsöluverð á ritinu stendur
áfram enn um sinn í bókabúðum í Reykjavík
og úti um land. — Uppl. í síma 15187 og
10647.
Afgreiðslustarf
Piltur eða stúlka óskast nú þegar til afgreiðslu-
starfa í kjörbúð. Upplýsingar í síma 12112.