Dagur - 02.10.1999, Síða 4

ÞJÓÐLEIKHÚSIÐ
Sýnt á Stóra sviði kl.
20:00
TVEIR TVÖFALDIR
- Ray Cooney - í kvöld
2/10 nokkur sæti laus, 40.
sýning, - lau 9/10, fös
15/10
GLANNI GLÆPUR í
LATABÆ
- Magnús Scheving og
Sigurður Sigurjónsson -
sun 3/10 kl. 14:00
UPPSELT, aukasýning kl
17:00, sun 10/10 kl 14:00
og 17:00, sun 17/10 kl.
14:00 og 17:00, 24/10 kl.
14:00 UPPSELT og 17:00
SIÁLFSTÆTT FÓLK
- Halldór Kiljan Laxnes
Leikgerð: Kjartan
Ragnarsson og Sigríður
Margrét Guðmundsdóttir
Fyrri sýning:
BJARTUR
-Landnámsmaður (slands
Fim 7/10 kl. 20:00, lau
16/10 kl. 15:00 - Langur
leikhúsdagur
Síðari sýning:
ÁSTA SÓLLILJA
-Lífsblómið
Fös 8/10 kl. 20:00, lau
16/10 kl. 20:00 - Langur
leikhúsdagur
Sýnt á Litla sviði kl.
20:00
ABEL SNORKO BÝR
EINN
- Eric-Emmanuel Schmitt
í kvöld UPPSELT og lau
9/10 nokkur sæti laus, mið
13/10 nokkur sæti laus, fös
15/10. - takmarkaður
sýningarfjöldi
Sýnt í Loftkastala kl.
20:30
RENT (Skuld) söngleikur
- Jonathan Larson - lau
9/10 - fös 15/10 -tak-
markaður sýningarfjöldi
Sýnt á Smíðaverkstæði
kl. 20:30
FEDRA
Sun 3/10, mið 6/10, sun
10/10, fim 14/10
SALA
ÁSKRIFTARKORTA
STENDUR YFIR
Innifaldar í áskriftarkorti eru
6 sýningar og söngskemm-
tun í boði Pjóðleikhússins
Almennt verð
áskriftarkorta er
kr. 9.000,-
Eldri borgarar og
öryrkjar kr. 7.800,-
Miðasalan er opin mánud.-þriðjud.
kl. 13-18, miðvikud.-sunnud. kl. 13-
20.
Símapantanir frá kl. 10 virka
daga.
Sími 551 1200
www.leikhusid.is - nat@theatre.is
MENNINGARLÍFÐ
- LAUGARDAGUR 25. SEPTEMBER 1999
Grass fær nóbel
Það fer sérlega
vel á því að þýski
rithöfundurinn
og þjóðfélags-
gagnrýnandinn
Gunther Grass
skuli hljóta síð-
ustu nóbelsverð-
Iaun tuttugustu
aldarinnar í bók-
menntum, því
skáldverk hans
og önnur rit hafa
að miklu leyti
verið krufning á hræðilegri sögu
þýsku þjóðarinnar á þeirri ógnar-
öld styijalda og ofstækis sem nú
er að renna sitt skeið á enda.
Það er eins með Þjóðveija og
flestar aðrar þjóðir, að þeir eiga
erfitt með að horfa í spegil án
þess að sjá glansmynd af sjálfum
sér og sögu sinni. Grass hefur
þorað að sýna þjóð sinni hina
raunverulegu mynd, bæði í
skáldsögum sínum og fjölmörg-
um greinum og ritgerðum um
þjóðfélagsmál.
Tímamótaverk
I umsögn sinni vísar sænska
akademían sérstaka til fyrstu
skáldsögu Grass, enda er hún
ekki aðeins tímamótaverk í
þýskum bókmenntum heldur
einnig það rit sem lengst mun
halda nafni höfundarins á lofti.
Blikktromman, eins og „Die
Blechtrommel" nefnist í ís-
lenskri þýðingu, kom út árið
1959 og hefur vakið gifurlega
athygli og umtal jafnt í heima-
Iandinu sem utan.
Skáldsagan er uppgjör við
nasismann sem Gunther Grass
hafði kynnst á sjálfum sér.
Hann fæddist árið 1927 í borg-
inni Gdansk í Póllandi - sem
Þjóðverjar kölluðu Danzig og
þýskir nasistar gerðu tilkall til á
valdatímum Hitlers. Faðir hans
var þýskur en móðirin af slav-
neskum ættum. Grass sótti
þýskan skóla í Gdansk og gekk
sem unglingur í Hitlersæskuna.
Hann var kallaður í herinn sext-
án ára og særðist árið 1945.
Seinna sama ár varð hann
stríðsfangi í Marienbad, en
slapp ári síðar.
Grass hafði ekki síður áhuga
á málaralist en ritstörfum og
hóf því nám í listaskóla í Dus-
seldorf árið 1948 og hélt því
námi áfram í Berlín 1953-1955.
Um sama leyti gekk hann í fyrra
hjónaband sitt. Hann orti ljóð,
sem hann las upp hjá samtök-
um rithöfunda sem kallaðist
„Hópur 47,“ en fékkst einnig
við leikritun.
Árið 1956 hélt Grass til París-
ar og þar hóf hann að semja
Blikktrommuna sem kom fyrst
út árið 1959 og gerði hann
frægan eða alræmdan. Hægri-
menn réðust harkalega að hon-
um, einkum í fjölmiðlum Sprin-
ger-veldisins. Fór svo á sjöunda
áratugnum að Grass neitaði al-
farið að svara eða ræða árásir á
sig í Springer-blöðunum - og
hefur að sögn staðið við það í
meira en þrjá áratugi!
Grass hefur alla tíð ritað og
talað harkalega gegn þýskum
íhaldsöflum. Um tíma starfaði
hann með jafnaðarmönnum og
var handgenginn leiðtoga þeir-
ra, Willy Brandt, sem var kansl-
ari Þýskalands á árunum 1969-
1974. Hin síðari ár hafa jafnað-
armenn þó ekki sloppið við
gagnrýni hans frekar en kristi-
Iegir demókratar.
Sundruð þjóð
Blikktromman varð fyrsta af
þremur svokölluðum „Danzig-
skáldsögum" Grass - hinar tvær
eru „Köttur og mús“ (Katz und
Maus, 1961) og „Hundaár"
(Hundejahre, 1963). Saman
fjalla þær um Þýskaland nas-
ismans og viðbrögð þjóðarinnar
á fyrstu áratugunum eftir stríð-
ið við hryllilegum glæpum
Hitlerstímans.
Sumar aðrar skáldsögur Grass
taka fyrir atburði síðari tíma og
hafa gjarnan líka farið fyrir
brjóstið á ýmsum Ianda hans,
einkum þeim sem eru á hægri
kantinum í stjórnmálum. Engin
þó eins og „Ein Weites Feld“
sem kom út árið 1995 og er
mjög gagnrýnin á hvernig staðið
var að sameiningu þýsku ríkj-
anna. Grass er einn margra sem
telur að í reynd hafi verið um að
ræða yfirtöku Sambandslýð-
veldisins á Alþýðulýðveldinu -
fjármálamenn og stjórnmála-
menn hins fyrrnefnda hafi hag-
að sér eins og nýlenduherrar.
Það sé því enn Iangt í frá að
þýska þjóðin hafi verið samein-
uð. Svo rækilega var fjandskap-
ast út í þessa bók að tímaritið
Der Spiegel birti forsíðumynd
af gagnrýnanda sínum að rífa
hana í sundur.
Áður hefur verið minnst á
nýjustu bók Grass á þessum
stað. Hún nefnist einfaldlega
„Öldin mín“ (Mein Jahrhund-
ert, 1999) og er óvenjulegt upp-
gjör við atburði síðustu hund-
rað ára.
BÓKA-
HILLAN
Elías Snæiand
Jonsson
ritstjóri
Lína í Suðurhöfum
Sögur Linu er goösagnakenndar lygasögur, í nýju myndinni ferðast hún suður um
höfin með segiskútu föður síns Kapteins Langsokks.
★ ★ ★
Svensk Film-
industri . Fram-
leiðandi:
Waldemar
Bergendahl
Tónlist: Anders
Berglund
Leikarar: Álf-
rún Ömólfs-
dóttir, Finnur
Guðmundsson,
Salka Guð-
mundsdóttir,
Hanna María Karlsdóttir,
Gunnar Hansson, Edda B. Eyj-
ólfsdóttir, Júlíus Bijánsson, Sig-
urður Skúlason, Halldór
Gylfason, Jóhann Sigurðarson,
Jakob Þór Einarsson, Stefán
Sturla Sigurjónsson, Ami Gúst-
afsson, Erla Ruth Harðardóttir
Þýðing: Sigurður Skúlason
Sögur Astridar Lindgren hafa hrif-
ið börn um langan aldur og eftir
þeim hafa verið gerðar ýmsar end-
urgerðir, Ieikrit og bíómyndir.
Fyrsta myndin um rauðhærðu
stúlkuna með fléttumar var gerð í
Svíðþjóð árið 1949 en síðan þá
hafa ýmsir spreytt sig með mis-
jöfnum árangri. Teiknimyndin um
Línu sem nú er sýnd er kynnt sem
framhald myndar sem gerð var
fyrir tveimur árum og hefur notið
nokkurra vinsælda.
Lína 2, ævintýri í suðurhöfum,
hefst um vetur, en þá dreymir
mann um sólina og sumarið.
Höfnin er iokuð vegna íss en þó
birtist segl við sjónarrönd og bæj-
arbúar þyrpast niður á bryggju.
Þarna er Kapteinn Langsokkur
kominn til þess að sækja dóttur
sína. Hann gefur henni fulla lúku
af dýrmætum perlum, það glepur
glæponana Glúm og Glám til þess
að taka sér far með seglskútunni,
þegar hún siglir suður á bóginn
með Línu, Önnu og Tomma inn-
anborðs. Ferðinni er heitið til
Kattarattaeyju sem er heimili skip-
stjórans.
Söguþráðurinn er ofinn saman
af ævintýrum krakkanna og sög-
um Línu sem oft á tfðum eru
óborganlegar. Á ferðum sínum um
höfin lendir skip Langsokks skip-
stjóra í vindlausa beltinu sem allir
sjómenn á seglskútum óttast. Það
varð þannig til að Kapteinn einn
sigldi skipi sfnu um úthöfin, hann
var konungur úthafanna og þegar
hann sá gullið skip elti hann það.
Hann vissi ekki að þetta væri skip
guðanna, þannig að einn daginn
bvarf skipið og vindurinn með. En
Kapteinninn sat eftir í ffeigátunni
sinni og bíður þess að sjá gullna
skipið á ný og hremmir öll þau
skip sem koma inn í vindlausa
beltið. Þeir sem slæmast inn í það
geta setið þar í einn dag, eina viku
eða jafnvel heila mannsævi.
Sögur Línu og sögurnar af
henni minna á goðsagnir, hvort
sem þær séu fornar eða nýjar.
Þrautir Línu líkjast þrautum of-
urmenna á borð við hinn gríska
Herkúles eða hins kryptonska
Ofurmennis. Margar persónur
myndarinnar eru skondnar og
skemmtilegar en falla þó í skug-
ga stúlkunar. Hljóðsetningin er
vel úr garði gerð og gaman að
heyra hversu vel var skipað í
hlutverk. Tónlistin er þó afar
klisjukennd teiknimyndatónlist.
Eins og góðum barnasögum
sæmir er samfélagsleg meðvit-
und rétt. Lagt er upp úr sam-
búð manns og náttúru í
dæmisögu Línu af ostrunni sem
vakir yfir því að perlumiðin séu
ekki ofnýtt. Sakleysi bernsk-
unnar er ógnað þegar börnin
eru skilinn ein eftir og gráðugir
ferðamenn koma til eyjunnar
en Lína verndar náttúrna, börn-
in og vini sín. Dýrin hennar
Línu, hesturinn Litli karl og ap-
inn Níels eru í aukahlutverki
þau eru bara til af því að þau
tilheyra Línu eins og vöru-
merki.
Það var gaman að sitja þessa
stund í bíóhúsinu og ritja upp
æskufantasíur og ekki höfðu
ungir áhorfendur minna gaman
af stúlkunni eðlilegu sem hagar
sér helst eins og henni þóknast,
en er samt alltaf til fyrirmyndar.
Meira gaman hafði sex ára stúl-
ka sem ég fékk lánaða á mynd-
ina. Hún sat stjörf við hliðina á
mér og hló að óförum bófanna
og gladdist með Línu Langsokk.
KVIK-
MYNDIR