Dagur - 02.10.1999, Side 9

Xfc^MT
LAUGARDAGUR 2. OKTÓBER 1999- 25
LÍFIÐ í LANDINU
fínnst mér þesi Kolbrabbaum-
ræða mótast af fordómum, jafn-
vel öfundsýki. Annars get ég sagt
þér það til gamans að ég heiti í
höfuðið á Halldóri í Háteigi sem
ég kallaði afa minn. Hann var um
áratugi í stjórn Eimskipafélagsins
svo það þarf ekki að koma á óvart
að mér þykir vænt um félagið."
- Geturðu ímyndað þér að það
skapist grundvöllur firir raunveru-
lega samkeppni milli innlendra
aðila íflugi og sjóflutningum?
„Þar ríkir samkeppni svo fram-
arlega sem Samkeppnisstofnun
Iætur samgöngumar í friði. Eg
get til dæmis ekki skilið hvemig
henni er stætt á því að banna
Flugfélagi Islands að fljúga til Eg-
ilsstaða í hádeginu eða skipta sér
af þjónustu félagsins við Akureyri.
Slík afskiptasemi hlýtur að bitna
á íbúum þessara héraða og þeim
fyrirtækjum sem byggja afkomu
sína á ferðaþjónustu. Ég var ffá
upphafí tortrygginn á að Sam-
keppnisstofnun gæti rækt hlut-
verk sitt eins og til er ætlast. Ég
hef aldrei trúað á opinbera forsjá
fyrir þegnana og mér sýnist Sam-
keppnisstofhun hafa staðfest með
störfum sínum að ég hafi haft rétt
fyrir mér.“
Varðhundar liðins tíma
- Manni finnst óneitanlega að það
sé allt of mikill doði og deyfð yfir
íslenskum stjómmálamönnum. Þá
skortir allan eldmóð. Hefurðu
skýringar á þessu?
„Hin sterku ágreiningsmál sem
uppi vom á tímum kalda stríðsins
eru flest úr sögunni, innflutnings-
höft og gjaldeyrishömlur. I gróf-
um dráttum hafa vinstri flokkam-
ir fallist á sjónarmið okkar sjálf-
stæðismanna, með nokkmm und-
antekningum þó. Af þeim málum
sem nú em efst á baugi nefni ég
einkavæðingu ríkisstofnana. Auð-
vitað nær það engri átt að ekki
skuli vera búið fyrir löngu að
einkavæða ríkisbankana, að ég
tali nú ekki um Landssímann. Ef
við ætlum að vera í fararbroddi á
sviði fjarskipta eins og við höfum
verið, er grundvallaratriði að ríkið
hætti afskiptum sínum af stjórn
Landssímans, þó ekki væri nema
til þess að þetta öflugasta fyrir-
tæki okkar Islendinga fengi frið til
að starfa út af Samkeppnisstofn-
un. Hvergi hefur hún orðið til
meira tjóns en á þessu sviði."
- Þú varst pólitískur blaðamaður
á Morgunblaðinu, eins og þú sagð-
ir mér áðan. Saknarðu flokksblað-
antta?
„Ég sakna þeirra að því leyti að
hin opinbera stjómmálaumræða
er ekki jafn hvöss og einbeitt og
áður. Það er ekki eins auðvelt að
átta sig á mismunandi áherslum
flokkanna. Botninn datt úr um-
ræðunni þegar Morgunblaðið
hætti að líta á sig sem málgagn
Sjálfstæðisflokksins. Eftir það töl-
uðust vinstri menn einir \ ið. Slik
umræða varð einhæf og ein-
kenndist oft af persónudýrkun.
Fyrir vikið missti hún marks og í
rauninni skipti það ekki máli
hvort þessi pólitísku blöð voru vel
eða illa skrifuð. Fólk sá í gegnum
þau og hafði ekki áhuga á því sem
þar stóð.“
- Nú kippti Dav-
tð Oddsson þér úr
ráðherraembætti,
varstu ekki súr?
„Ég varð ekki
sár vegna þess.
Mér finnst mikill
sómi að því að
vera falið að gegna
störfum forseta
Alþingis. Þetta er
ábyrgðarmikil
staða og heillandi
verkefni. Það er
mikið happ fyrir mig að fá tæki-
færi til að vera forseti þingsins."
- En vildirðu ekki vera ráðherra
íþessari stjóm?
„Á sínum tíma gekk ég ekki
milli manna til að biðja þá um að
gera mig að ráðherra. Ég gekk
heldur ekki milli manna fyrir
norðan til að biðja þá um að gera
mig að þingmanni. Það er langur
tími að vera ráðherra í átta ár. Ég
er þeirrar skoðunar að menn eigi
ekki að festast í fagráðuneytunum
of lengi. Þá er ég ekki að tala um
forsætisráðuneyti, utanríkisráðu-
neyti eða Qármálaráðuneyti held-
ur um hin minni fagráðuneyti. Ég
tel líka nauðsynlegt að ráðuneyt-
isstjórar og skrifstofustjórar séu
færðir milli ráðuneyta og milli
starfa, eins og raunar er byijað á.
Annars er hætta á því að þeir
verði þar eins og heimaríkir
hundar eða á ég að segja varð-
hundar liðins tíma.“
- Finnst þér Alþingi njóta nægi-
„Það er áberandi að
margar konur
blómstra eftir að eig-
inmenn þeirra faila frá
en ég þekki ekkert
dæmi þess um karl-
menn.“
legrar virðingar meðal þjóðarinn-
ar?
„Mér fínnst þjóðin sýna okkur
þingmönnum mikla hlýju og vin-
semd.“
- En er þingfararkaupið ekki of
lágt? Eg gæti talið upp heilan hóp
af hæfileikamönnum sem hafa
mikinn áhuga á pólittk og ættu að
sitja á þingi en hafa ekki efni á þvt
þar sem þeir myndu snarlækka t
launum ef þeir tækju starfið að
sér.
„Auðvitað er þingfararkaupið
ekki hátt ef við berum það saman
við ábyrgðarstörf í einkageiran-
um. Afleiðingin er sú, eins og þú
segir, að ýmsir hrökkva frá eftir að
hafa kynnt sér kjör þingmanna.
Þess vegna er ég sammála þér um
að bæta þurfí kjör þingmanna en
ég er þeirrar skoðunar að þjóðin
eigi að vita hver þau séu en það
sé ekki gert eftir
krókaleiðum eða
hliðarsamningum.
Ef laun og starfs-
kjör þingmanna
verða of léleg er
óhjákvæmilegt að
mannvalið verði
ekki nógu gott,
þannig að það
dragi úr trausti á
þinginu og veiki
þingræðið. Þess
vegna tel ég að
nauðsynlegt sé að búa vel að
þingmönnum."
- Finnst þér ekki erfitt að taka
við starfi afjafn farsælum þingfor-
seta og Ólafur G. Einarsson var?
„Við Ólafur G. Einarsson erum
búnir að vera saman í pólitík frá
1971. Ég tel mér mikinn sóma að
því að taka við af honum. Hann
var mjög heiðarlegur og farsæll
stjómmálamaður, hreinskiptinn,
ljúfur og skemmtilegur. Hann er
einhver besti vinur sem ég hef
eignast í pólitíkinni og mér þykir
sómi að því að taka við af hon-
um.“
- Jafngildir embætti þingforseta
endalokum á þínum pólitiska
ferli?
„Nei. Ég hef frelsi og rétt til að
taka þátt í umræðum og get flutt
mál ef mér svo sýnist og komið að
störfum þingsins með þeim hætti
sem ég sjálfur kýs. Ég er alls ekki
á leiðinni út úr pólitík."
„Eflaun og starfskjör þingmanna verða ofléleg er óhjákvæmilegt að mannvalið verði ekki nógu gott, þannig að það
dragi úr trausti á þinginu og veiki þingræðið. Þess vegna tel ég að nauðsynlegt sé að búa vel að þingmönnum.“
Að njóta
Sölku Völku
Salka Valka verður sett
á svið í Hafnarfjarðar-
leikhúsinu um miðjan
október og í tengslum
við sýninguna verður
námskeið um skáld-
verkið og leikgerðir á
því. Jón Viðar Jónsson
leikhúsfræðingur sér
um það. Gefum honum
orðið:
„Það er Félag háskólakvenna
sem gengst fyrir þessu nám-
skeiði og á því verður fjallað um
baksvið sögunnar Sölku Völku
og stöðu hennar meðal verka
Éaxness. Sænsk mynd Arne
Mattsons um Sölku Völku verð-
ur skoðuð og á eftir verða um-
ræður um hana auk þess sem
litið verður á eldri leikgerð
verksins sem m.a. var sett upp í
Iðnó á sínum tíma.
Þátttakendur námskeiðsins
fara á æfíngu í Hafnarfjarðar-
leikhúsinu og fá þar tækifæri til
að ræða við Hilmar Jónsson,
leikstjóra og höfund þessarar
nýju leikgerðar, og aðra sem að
sýningunni standa. Þannig búa
þeir sig undir sjálfa leiksýning-
una sem er innifalin í námskeið-
inu. Að lokum eru pallborðsum-
ræður þar sem nokkrir fróðleiks-
og áhugamenn um verk Laxness
ræða um verkið og sýninguna og
hvernig til hefur tekist.
Dýpkar skilninginn
Þetta er framhald þeirra nám-
skeiða sem ég hef verið með í
samvinnu við Félag háskóla-
kvenna undanfarin tvö ár. Þau
hafa verið kölluð „Að njóta leik-
listar." Núna verður samt eytt
meiri tíma í að skoða undirbún-
ingsferli sýningarinnar og kynna
sér verkið betur, jafnframt því að
velta upp ýmsum spurningum
sem tengjast því að flytja skáld-
sögu yfír í leikbúning.
Reynslan hefur sýnt að það er
veruleg þörf fyrir svona nám-
skeið meðal fólks sem stundar
leikhús. Það hefur gaman af því
að ræða kynni sín af leildistinni
og sýningum sem það hefur séð.
Ég hef gert talsvert af því að fá
leikstjóra og höfunda til að
koma og skýra hvað fyrir þeim
hefur vakað og fólk fær þá tæki-
færi til að ganga á þá, spyrja
spurninga og gagnrýna. Þetta
getur dýpkað skilning fólks á
leikverkunum og oft hafa orðið
þarna mjög skemmtileg skoð-
anaskipti.
Eitt ástsælasta
verk Laxness
Salka Valka er tímamótaverk í
íslenskum bókmenntum og
markar upphafið á einu
glæstasta skeiði í ferli Halldórs
Laxness. Hann tekur þar til
meðferðar efni sem íslenskir
höfundar höfðu ekki glímt við
áður. Sagan er eitt ástsælasta
verk Laxness og á sinn sess í
hjarta þjóðarinnar og það er
ekkert skrýtið þótt leikhúsin
reyni að nýta þessar vinsældir
sögunnar sér til framdráttar.
Að flytja eitt bókmenntaform
yfír í annað er alltaf mjög vanda-
samt. Þegar menn ætla að leik-
gera skáldsögu eða verk í prósa
er ekki nóg að skrifa bara upp
samtölin og kalla það svo leikrit.
Þetta hafa menn þó gert mjög
mikið við eldri leikgerðir á
skáldskap Laxness og oft hafa
komið út úr því verk sem hafa
notið óumdeildra
vinsælda í leikhús-
inu. Þetta er aðferð
sem er að mínum
dómi mjög gölluð
og það má kannski
lýsa henni þannig
að hún sé sníkjulíf
á verki skáldsins.
Sjálfstætt verk
Höfundur leikgerð-
ar verður að velja
sér tiltekið sjónar-
horn á verk höf-
undarins. Finna
einhveija túlkunar-
leið f anda skáld-
verksins og fylgja
henni eftir í leik-
ritsforminu og á
sviðinu.
Góð leikgerð er
sjálfstætt dramatískt verk og
hún verður að standa á eigin
forsendum. Það gerir hún ekki
nema höfundur hennar fari
sjálfstæða leið í skilningi sínum
á verkinu. Þegar um jafn flókið
skáldverk er að ræða og Sölku
Völku þá verður að leggja
áherslu á ákveðna hluti og
sleppa öðrum. Það val verða
menn svo að standa við.
Fólk saknar oft vissra hluta
þegar vinsælar skáldsögur eru
leikgerðar, fær ekki alveg sína
mynd af verkinu og verður fyrir
vonbrigðum. Þetta er hættan við
það að leikgera vinsælan skáld-
skap. En þá áhættu taka leik-
húsin.
Ef áhorfandanum finnst að
verið sé að gera vafasama hluti á
sríðinu þá kallar það á sterk við-
brögð. Mér finnst það mjög
spennandi að fá að kynnast því á
námskeiðinu hvernig fólk bregst
við þessari tilraun og það er ekki
síður áhugavert fyrir aðstand-
endur sýningarinnar.”
Námskeiðið verður í stofu 201
í Odda og húsakynnum Hafnar-
íjarðarleikhússins. Það hefst
þriðjudaginn 5. október og
stendur í 4-5 kvöld.
- GUN