Dagblaðið Vísir - DV - 27.08.1983, Blaðsíða 14

14
DV. LAUGARDAGUR 27. AGUST1983.
Blóðngt er hljém
fall í dansi
Linton Kwesi Johnson hefur und-
anfarin ár veriö einn fremsti reggí-
tónlistarmaöur Bretlandseyja og um
leið i framherjasveit þeldökkra
breskra ljóöskálda. Hann hefur þó
ekki látið þar við sitja heldur jafn-
framt beitt sér af alefli í réttindabar-
áttu þeldökkra Breta.
Linton Kwesi Johnson fæddist áriö
1952 i Chapleton á Jamaíka. Hann
ólst upp á eyjunni til 11 ára aldurs en
þá fluttist hann til móöur sinnar sem
flutt haföi búferlum til Bretlands-
eyja tveimur árum áöur.
Strax viö fyrstu kynni sín af Bret-
landseyjum varð Linton Kwesi
harkalega var við þá kúgun sem þel-
dökkt fólk býr þar viö.
- ljóðskáldið, reggfltstamaðurinn og
baráttumaðiirinn Lánton Kwesi Johnson
Linton byrjaöi aö yrkja 19 ára Linton Kwesi hefur gefiö út þrjár
gamail og árið 1974 birtist fyrsta hljómplötur meö hljómsveit Dennis
ljóöabók hans Voices of the living Bowell. Sú fyrsta, Poet and the roots
and the dead. Haföi þaö kver aö (Dread Beat and Blood) kom út 1977
geyma samnefnt verk sem er blanda 0g vakti geysimikla athygli. Er vafa-
ljóös, leiks og tónlistar, auk tveggja mál að betri plata hafi komiö út í
annara ljóða, m.a. Five nights of samanlagðri sögu reggítónlistar.
bleedingsembirtisthéríopnunni. Ljóðin, sem flest höföu birst áöur í
önnur ljóðabók Lintons og jafn- bókinni Dread beat and blood, bera
framt sú þekktasta kom út 1975. höfuð og herðar yfir nálega alla
Nefnist húri Dread beat and blood og hljómplötutexta hvort heldur sem er
birtum viö titiiljóðið úr henni í opn- popp- eöa reggitónlistar. Taktþung
unni. Þriðja ljóðabók Lintons: Ingl- og seiðandi reggítónlist hljómsveitar
an is a bitch, kom svo út 1980. Dennis Bowell, auk f rábærs flutnings
Ljóö Lintons Kwesis Johnson eru Lintons er út af fyrir sig meistara-
eins og fram kemur í viötalinu Verk.
nátengd tónlist. Enda þótt þau geti Forces of victory (1979) sigldi i
staöið ein og sér eru þau aðeins helm- kjölfar þeirrar plötu og Bass Culture
ingurlistaverksins. (1980) sýndi og sannaði aö Linton
Kwesi var ekkert stundarfyrirbrigöi Linton Kwesi Johnson þykir sér-
hvort heidur sem er í skáldskap eöa lega snjall upplesari. Ymist les hann
tónlist. ljóö sín einn og sér við undirleik seg-
Linton Kwesi Johnson fjallar í ljóð- ulbands eöa með hljómsveit Dennis
um sínum um líf þeldökkra manna á Bowell. Hann hefur feröast víöa um
Bretlandi og baráttu þeirra fyrir heim, leikiö eöa lesið upp.
mannréttindum. Síöan 1976 hefur
hann verið í kommúnu sem nefnist Áriö 1978 gerði BBC sjónvarps-
Race today en hún myndar kjama í stööin þátt um Ijóðskáldið og tónlist-
útgáfufélagi og ritstjóm samnefnds armanninn Linton Kwesi Johnson.
mánaöarrits. Race today hefur rekið Sá þáttur var sýndur í íslenska sjón-
harða baráttu fyrir málefnum þel- varpinu undir heitinu Blóöugt er
dökkra og fjallað um list og menn- hljómfallídansi.
ingu þeirra á athyglisverðan hátt.
Linton Kwesi er ritstjóri ársrits Guöni Kolbeinsson þýddi þáttinn:
Race Today Review og er blaða- ljóö sem Linton Kwesi las upp og viö-
maöur viö mánaöarritiö. Hann starf- tal bresks sjónvarpsmanns við hann.
ar einnig sem fulltrúi við Keskidee DV hefur fengiö leyfi Guöna til aö
listamiðstööina. birtahvorttveggja.
Tvær af Ijóðabókum:
Linton Kvjesi Johnson.

(
Linton er meðlimur i fíace To-
day-hópnum sem gefur út
samnefnt blað og fíace Today
review. Linton skrifar mikið i
fyrra blaðið og ritstýrir þvi síð-
ara ásamt Darcus Howe
Ofbeldi hvati þess að ég fðr að yrkja
— viðtal við Linton Kwesi Johnson
,,Að semja söng er aö samhæfa
tónlist og texta. Þegar ég sem kemur
textinn samtímis hljóðfallinu. Text-
inn kemur um leið og tónamir, oftast
meö bassanum. Ég læt þetta þróast
og veröa aö söngljóði.
Eg sá ótalmargt gerast kringum
mig á götum bæjarins. Margt henti
svertingjana sem mig fýsti aö yrkja
um. En mér gekk illa aötjá hug minn
á ensku. Mér fannst ensk tunga of
dauð og geld til aö tjá allt ofbeldiö
sem ég varö vitni að. Þá sneri ég
aftur til móöurmáls míns, máls
fólksins sem ég hugðist yrkja um,
þaö er aö segja Vestur-Indíabúa. Eg
orti á kreólamáli Jamaicamanna.
Eg fór aftur til Jamaica í stutta
ferö. Þótt ég hefði verið í burtu
þaðan í áratug fannst mér fátt eitt
hafa breyst. Astandiö var verra ef
eitthvað var. Eg býst viö aö þeir sem
aiast upp í Brixton séu í rauninni
ekki langt frá Jamaica. 1 Brixton er
andrúmsloftiö mjög líkt og í
Kingston. I bakaríinu er hægt aö
kaupa Jamieabrauð, markaöstorg-
iö og plötubúöir eru alveg eins á báð-
um stööum. Þetta er sama andrúms-
loft og í Kingston. Jamaicabúanum
finnst hann vera heima hjá sér.”
— Hvaö hefurðu lengi átt heima í
Englandi?
,ySíðan 1963, ég flutti frá Jamaica
þegarégvarllára.”
— Hvenærfórstuaðyrkja?
„1970 eöa ’71.”
— Hvers vegna þá allt í einu?
„Mér fannst ljóðlistin í skólanum
svo leiðinleg. Ensk skáldskaparhefö
höföarekkitilmín.”
— Tengsl þin viö Jamaica ei u ber-
sýnilega sterk. Viltu flytjast þangaö
eða hyggstu búa á Englandi?
„Bretland er ekki síður föðurland
mitt en Jamaica. En flestir svert-
ingjar hér sem muna heimaland sitt
eiga sér þann draum aö snúa heim.
En hér eigum við mikilvæga baráttu
fyrir höndum og ég hyggst taka þátt í
þeirri baráttu. Þaö eru pólitísk öfl
hér í landi frá þjóðfylkingunni
(National front) til Möggu Thatcher
og Ihaldsflokksins sem vilja brjóta
svertingja algerlega niöur svo aö
þeir veröi ekki betur settir en á
fjóröa áratugnum. Ég veit ekki hve
mikiö lið ég get veitt í þessari
baráttu. En meöan ég er hér mun ég
gerahvaðégget.
Hljómkerfin gegna miklu hlut-
verki í lífi svartra hér. Hljómkerfin
eru eins konar hreyfanleg diskótek.
Þau voru notuð til skemmtunar á
Jamaica á sjötta áratugnum og
þegar viö komum hingaö héldum við
okkar siövenjum. Við erum meö
okkar tóniist, hljómkerfi og kjöt-
kveðjuhátíð. Ég fann í tónlist aö ljóö-
list er ekki textinn eintómur. Eg upp-
götvaöi hið flutta ljóö þar sem talað
orð, ekki ritað, er aðalatriðið. Talaöa
orðið er meira lífi gætt, þaö nær til
f leira fólks en nokkur prentuð kvæöi.
Eg varö fyrir miklum áhrifum
frá Al-M ntado og U-Roy og fleirum
sem voru aö þróa reggae-tónlistina
og búa til sérstaka tegund fluttrar
ljóðlistar. Munurinn á verkum
þeirra og verkum mínum er sá að
hjá mér sprettur tónlistin út úr ljóð-
inu. Ég yrki ljóö mín meö hljómfalli
og takti. Þeir byrja á laglinu og fella
svo ljóðið aö því. Hjá inér eru ljóö og
lag ómissandi hluti hvort annars.
Töldu að svart barn
vissi minna
Eg kom til Englands 1963 og gekk
í Tulse Hill skólann. Svart bam frá
eyjum Karíbahafsins sem fer í
breskan skóla, hvort heldur bama-
skóla eöa framhaldsskóla, á í erfiö-
leikum. Ekki vegna skorts á ensku-
kunnáttu, heldur vegna þess aö 1963
og raunar enn ríkir kynþáttamisrétti
í breskum skólum. Þeir töldu aö
svart barn frá Vestur-Indíum hlyti
aö vita minna en hvítt bam á Eng-
landi. Mér haföi gengiö mjög vel í
skóla áður en ég kom hingað. Á
Jamaica hafði ég staöiö mig meö
prýöi en ég var settur í tossabekk þar
sem menn hætta 15 ára og kæra sig
kollótta um próf. Þetta kostaði mig
mikla baráttu.”
— Ert þú aö boöa eitthvað í ljóöum
þínum?
„Eg býst við að allir yrki um þaö
sem gerist í kringum þá eins og þeir
sjá þaö gerast. Ég vil aö ljóð mín lýsi
því hvaða augum ég lít það sem ger-
ist.”
— Önnur skáld yrkja um ástina en
þú yrkir sífellt um ofbeldi?
„Ofbeldi er vísast meginhvati
þess að ég fór að yrkja. En ég yrki
líkaumást.”
— Þú talar um ofbeldi sem megin-
hvata ljóðlistar þinnar. Merkir þaö
að mikiö ofbeldi hafi veriö á æsku-
slóöum þínum?
„Heimurinn er fullur af ofbeldi. Eg
er frá Jamaica og þar er mikiö um
ofbeldi. Og ég ólst upp í Brixton.
Daglega varö ég vitni aö ofbeldi, í
skólanum, í veislum, á krám, í
göröum, alls síaðar. Meira aö segja
gengur oft mikið á í neöri deild þings-
ins.”
— Hvers vegna fórstu aö yrkja, af
hverju varöstu ekki lögga eða
slökkviliðsmaður? Hvers vegna
tókstu þessa ákvörðum?
Vonarsnautt Irf
atvinnuleysingja
„Skáldskapurinn er nú ekki aöal-
starf mitt. Þaö eru fáir sem hafa
tekjur af skáldskap. Eg man ekki
eftir öörum en John Betjeman. Og ég
hef aldrei ætlaö mér aö lifa á skáld-
skap enda gæti ég þaö ekki.
Þegar ég var í skóla ætlaöi ég að
veröa bókhaldari. Eg var góöur í
bókhaldi og reikningi. En ég missti
fljótt áhuga á því. Eg lauk skóla meö
allgóðum einkunnum. Sumar nægöu
til þess að komast í framhaldsskóla.
En ég fór aö vinna í fataverslun. Svo
fór ég aö vinna hjá Austur-Indíafé-
laginu og síðan hjá borgarráöi
Lundúna. Síöan fór ég í skóia, en ég
haföi alltaf lært með vinnunni. Eg
sótti um mannfræöi og hagfræöi í
London School of Economics, en
einkunnir mínar voru ekki nógu
góöar svo aö ég fór aö lesa félags-
fræöi í Goldsmith skóla. Eg lauk
prófi í félagsfræði 1973 og komst aö
raun um aö ég gat hvergi fengiö
vinnu. Sá sem hefur enga vinnu lifir
mjög vonarsnauðu lífi. Hann veit
ekki hvar á aö fá aura fyrir næstu
máltíö eöa til aö borga húsaleiguna.
Þaö er mjög erfitt. Þaö eina sem hélt
mér uppi var tónlistin. Annars heföi
ég misst vitið. Mig hafði aldrei
dreymt um að vinna í upptökusal viö
aö semja tónlist til sölu. Loks fékk ég
vinnu í verksmiðju. Eg vann þar í 3
mánuöi en þá fékk ég styrk sem
nægði mér í 9 mánuði. Þá var laust
starf í Keskidee listamiðstööinni.
Þaö er stofnun fyrir svarta og ég
haföi unniö þar áöur, sviðsett leikrit,
lesið ljóö og þess háttar. Ég þekkti
stofnunina og vissi hvað þar var gert
svo aö ég sótti um starfið og fékk
það. Þaö var eini staðurinn sem ég
hefði getaö unniö á þá og sinnt
hugöarefnum minum: skáldskap,
tónlist og öörum listum. Ég átti aö
sjá um bókasafnið sem þá var ný-
stofnað, skipuleggja verkefni fyrir
skóla og vinna viðalmenna umsjón.
Hörð barátta
fram undan
Lögreglan beið sinn fyrsta ósigur
í bardaga og þaö í bardaga viö svert-
ingja á götum Notting Hill. Þeir eru
öflugir og þekkja styrk sinn. Þeir
líkjast ekki foreldrum sínum, land-
flótta fólki. Þeir eru ný kynslóð, fædd
í Englandi og vita styrk sinn. Þeir
eru sjálfsöruggir og vilja ekki láta
hvern sem er skipa sér hvaö sem er
og þeir gefa skít í allt og alla. Ríkiö
hefur fundiö aö svartir menn standa
uppréttir og reyna nú aö taka þann
rétt frá okkur. Þaö er hörð barátta
fram undaníEnglandi.
Kynþáttamisrétti nútímans
(Race today) er pólitískt félag sem
gefur út tímarit mánaðarlega. Viö
erum aöilar aö fjöldahreyfingum og
erum í fararbroddi í baráttu svert-
ingja í Englandi, baráttu svartra
verkamanna og verkamanna frá
Asíu. Og viö reynum að koma á fót
f jöldahreyfingum. Þar eö ég tek þátt
í stjórnmálum eru mörg yrkisefni
mín sótt í baráttu mína og stéttar
minnar. En þaö er bara tilviljun aö
ég yrki um þetta. Væri hugur minn
bundinn viö annaö mundi ég yrkja
um það.
Eg tel ekki aö ljóðlist breyti
heiminum. Listin endurspeglar
breytingar samfélagsins. Yrkja
mætti þúsund ljóö um hörmungar
mannkyns, það myndi ekki leiða til
byltingar. Þaö er barátta fólks til að
breyta ástandinu sem færir okkur
pólitískar breytingar. ”