Dagblaðið Vísir - DV - 28.04.1984, Blaðsíða 6

Dagblaðið Vísir - DV - 28.04.1984, Blaðsíða 6
DV. L'AUGÁRDAGURWAP RÍL Í9'84. Snemma 1791 sýndi Claude Chappe hveraig fyrsti ritsimi hans virkaði. Hann sýndi hann íbúum í franska þorpinu Parcé. Crsögu fiarskiptenna Segja má að það hafi veriö draum- ur mannkynsins frá öróf i aldaaögeta sent skilaboð langar vegalengdir. Nú- tímamanninum gleymist oft aö þetta hafi nokkurn tíma verið vandamál. Áður fyrr var þaö sendibréfið sem gegndi þessu hlutverki auk ýmissa annarra aðferða þegar mikið þótti við liggja. Sendiboðar þeystu ríðandi um héruð með skilaboð eða þau voru flutt með seglskipum fyrir veðrum og vind- um. Gjarnan var hlaupið með áríðandi skilaboð. Hver kannast ekki við söguna af fyrstu maraþonhlauparanum. Þá voru eklar kveiktir á hæðum, sólarljósi endurvarpað með speglum, bumbur barðar, reykmerki send, fánar reistir eða veifur notaðar. Vonandi hefur öðrum tekist betur til með notkun vasaklúta til þessara hluta en Rómeó og Júlíu. Kallfæri gat verið nokkur hundruð metrar ef skilyrði voru góð og stundum hjálpaði bergmálið upp á sakirnar í fjalllendi. Allar þessar að- feröir höfðu sínar takmarkanir. Það var ekki fyrr en farið var að nota raf- magnið i þessum tilgangi að málin f óru að þróast í þá átt sem við þekkjum ídag. Upphafið Þegar ný tækni brýtur sér braut er erfitt að sjá í hita og þunga dagsins hvert þróunin stefnir. Þetta á ekki síður við í dag en áður fyrr.' Sunnlenzk- ir bændur riðu hundruðum saman til Reykjavíkur árið 1905 til að mótmæla ritsímasamningi þeim sem ráöhena Islands gerði við stóra norræna rit- símafélagið. I dag spyrjum við okkur: Hvers vegna allur þessi hávaði? En um leið látum við eftir okkur að vera vitur eftir á og segjum: Þeir sem sigr- uðu höfðu rétt fyrir sér, hinir rangt. Svipað er uppi á teningnum í þróun tækninnar. Eitt er að f á góöa hugmynd og annað að koma henni á framfærí. Otal einstaklingar hafa komiö við sögu og þótt nefnt sé gjarnan eitt manns- nafn við hvert skref í þróuninni er oft- ast langt frá því að einhver einn maður eigi allan heiðurinn. Flestir byggja á eldri niöurstöðum og hugmyndum, jafnframt því að leggja sinn skerf af mörkum. Forngrikkir þekktu núnings- rafmagn og rafdrif, þetta fyrirbæri sem helst gerir ekki annað en að hrella nútímamanninn þegar hann gengur um á gerviefnagólfteppum nútímans. Eiginlega má rekja upphaf nútíma fjarskipta til gamals manns á eftir- launum, Stephen Gray 63 ára, sem dvaldist á góðgerðarstofnun fyrir aldraða árið 1729. Gray fann það út að rafhrif gátu borist eftir löngu röku bandi. Hann komst að því að ef þurrir silkiþræðir héldu blautu bandinu uppi þá bárust rafhrifin eftir þvi en ekki ef málmvírar voru notaðir. Þetta var í fyrsta sinn að talið er að munurinn á leiðurum og einöngrurum hafi komið í ljós. 24 árum seinna, árið 1753, var stung- ið upp á því í „Scots Magazine" í Edin- borg að meö því að leiða 26 þræði milli staða, einn þráð fyrir hvern bókstaf mætti senda skilaboð eftir þráðunum. A sendiendanum var rafhlaðinn lilutur f ærður upp að þeim þræði sem merktur var þeim bókstaf sem senda átti hverju sinni. Á hinum endanum voru svo 26 litlir bréfmiðar sem hoppuðu upp til skiptis eftir því hvaða endi togaði í þá. Á árunum 1770-1830 voru reist allmörg svona „elektróstatísk" rit- símakerfi, sum nokkurra kílómetra löng. Þótt þau næðu aldrei mikilli út- breiðslu vegna ýmissa praktiskra erfiðleika ruddu þau samt brautina þeirri hugmynd að senda skeyti eftir línum. Fyrsti sœsímastrengurinn Italinn Volta uppgötvaði rafhlöðuna árið 1800 og Daninn örsted uppgötvaði seguláhrif rafstraums árið 1820. ör- sted rakst á það nánast fyrir tilviljun aö rafstraumur frá rahlöðu hafði áhrif á nálægar áttavitanálar. Frakkinn Baudot kom þá fram með endurbót á 26 línu kerf inu. Með aðeins f imm línum gat hann sent allt stafrófið. Með því aö senda straum eða ekki straum eftir lín- unum fimm bárust áhrifin til fimm áttavita á hinum endanum og hver stafur átti sinn fimm bita kóda. Sams konar kódi er notaður við telex sendingar í dag. Englendingurinn Faraday og Bandaríkjamaðurinn Henry uppgötvuðu spanið um og eftir árið 1830. Span er það kallað þegar breytilegt segulsvið framkallar raf- straum. Þetta er nokkurs konar and- hverfa þeirrar uppgötvunar sem ör- sted gerði.Með þessu var hringnum lok- að og grundvöllur lagður aö hinni víð- tæku notkun rafmagns til orkuflutn- ings og fjarskipta sem við þekkjum í dag. Með Morse starfrófinu, sem kennt er við Samuel F.B. Morse, var unnt að senda alla stafina eftir aöeins tveimur vírum og komu brátt fram á sjónar- sviðið ritsímakerfi byggð á þessu og rekin á viðskiptalegum grundvelli. Fyrir þeim fyrstu stóðu Wheatstone og Cook í Englandi árið 1839 og Morse í Bandaríkjunum áriö 1844. Um 1850 voru ritsímalínur orðnar talsvert út- breiddar um Evrópu og Ameríku og brátt vaknaði þörfin fyrir neðan- sjávarstrengi. Fyrsti sæstrengurinn yfir Atlantshafið var Iagður árið 1858, en hann bilaði eftir nokkurra vikna notkun. Eftir 1866 voru lagðir margir strengir yfir Atlantshafið. Sumir þeirra hafa verið í notkun fyrir ritsíma framásíðustuár. Maxvelljöfnurnar Það var Skotinn James Clerk Max- well sem bjó niðurstöður uppgötvana þeirra örsted og Faraday í stærðfræði- legan búning árið 1864. Hann ritaði fyrstur hinar frægu jöfnur sem við hann eru kenndar og kallaðar Max- wellsjöfnur. Þær eru ekki fyrirferðar- meiri en svo að þær komast fyrir á einu litlu frímerki. Samt sem áður eru þær enn þann dag í dag hornsteinn raf- magns- og radíófræðinnar sem alltaf er leitað til þegar svara er leitað við Togbáturinn Goliath setur niður fyrsta sæsimastrenginn i Ermarsund, milli Frakklands og Englands.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.