Dagblaðið Vísir - DV - 18.07.1984, Qupperneq 12

12
DV. MIÐVIKUDAGUR18. JULl 1984.
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaöurog útgáfustjórí: SVEINN R. EYJÓLFSSON.
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON.
Rítstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM.
Aöstoöarriistjórar: HAUKUR HELGASON og ELÍAS SNÆLAND JÓNSSON.
Fréttastjórar: JÓNAS HARALDSSON og ÓSKAR MAGNÚSSON.
Auglysingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON.
Ritstjórn: SÍÐUMÚLA 12—14. SÍMI 686611. Auglýsingar: SÍÐUMÚLA 33. SÍMI
27022.
Afgreiösla, áskriftir, smáauglýsingar, skrifstofa: ÞVERHOLTI11. SÍMI 27022.
Sími ritstjórnar: 686611.
Setning, umbrot, mynda-og plötugerö: HILMIR HF., SÍOUMÚLA 12.
Prentun: Árvakur hf., Skeifunni 19.
Áskriftarverð á mánuði 275 kr. Verð í lausasölu 25 kr. Helgarblað 28 kr.
Tangarsókn
Alþýöusamband Islands hefur tekið þá ákvörðun aö
ekki verði haft allsherjarsamflot í samningunum í haust.
I stað þess getur hvert og eitt verkalýðsfélag samið á eig-
in spýtur. Af ummælum, sem höfð eru eftir Ásmundi
Stefánssyni, forseta ASÍ, má skilja að þetta sé hernaðar-
tækni af hálfu verkalýðshreyfingarinnar sem ætlar að
sækja fram á mörgum vígstöðvum. Flestir aðrir verka-
lýðsforingjar taka undir að hér sé á ferðinni tangarsókn
sem þeir telja að verði árangursríkari en samstaða í alls-
herj arsamningum.
Ekki er því að neita, að hér kveður við nýjan tón frá
verkalýðshreyfingunni. Að vísu hefur það stundum áður
verið reynt að gefa einstökum félögum frítt spil, en
grundvallarafstaða verkalýðssamtakanna hefur alla-
jafna verið fólgin í því að standa saman þegar sótt hefur
verið á um kjarabætur. Afl hreyfingarinnar hefur ein-
mitt verið mikið í íslensku þjóðlífi vegna þess að launþeg-
ar hafa getað snúið bökum saman þegar í harðbakkann
slær.
Ástæðurnar fyrir kúvendingunni eru augljósar. Átökin
milli hálauna- og láglaunahópa, misræmið milli stétta,
launaskrið og sérkjarasamningar, allt er þetta komið á
það stig að ASÍ hefur ekki vald á stööunni. Alþýðusam-
bandið treystir sér ekki til að berja í brestina.
Þar með er ekki sagt að þessi staða þurfi að reynast
verri. Auðvitað hlýtur verkalýðshreyfingin að meta að-
stæður sínar hverju sinni og skipuleggja kjarabaráttu
sína þannig að hún skili sem mestum árangri. Eflaust er
það rétt mat að kröfurnar séu svo misjafnar að ekki sé
unnt að setja fram neina allsherjarkröfu. Raunar leggur
ASI áherslu á að halda kaupmætti síðasta ársfjórðungs
liðins árs, en einnig þar eru mismunandi hagsmunir í
húfi, einfaldlega vegna launaskriðsins sem átt hefur sér
stað.
Menn eru einnig smám saman að gera sér ljóst að flöt
prósentuhækkun ofan á taxta er ekki einhlít lausn. I síð-
ustu kjarasamningum var almennt viðurkennt að lág-
launafólkið var ekki að finna í einu tilteknu stéttarfélagi,
heldur skaraðist sá hópur inn í mörg launþegafélög.
Kröppu kjörin fara meira eftir þjóðfélagsaðstöðu heldur
en launatöxtum. Einstæðir foreldrar, barnmörg heimili,
ein fyrirvinna í f jölskyldu eru oftast verst sett og það fólk
verður ekki sett undir einn hatt í verkalýðshreyfingunni.
I síðustu kjarasamningum var leitast við að bæta kjör
þessa fólks með öðrum hætti en beinum launahækkunum
og það á aftur að gera þegar sest er að samningaborði að
nýju.
Hættan er hins vegar sú að þegar ekkert samflot er haft
í samningum, þegar hvert verkalýðsfélag er að pota í
sínu horni, verði þessir afskiptu hópar útundan.
Ástæðulaust er að amast við hinni nýju hernaðartækni
verkalýðshreyfingarinnar. Sjálfsagt er það rétt mat hjá
ASl-forystunni að samflot sé þýðingarlaust. En breytt
vinnubrögð að þessu leyti mega ekki verða á kostnað
þeirra sem verst eru settir. Vonandi er það rangt mat hjá
framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins að Al-
þýðusambandið hafi gefist upp við að vernda og styðja þá
sem lægstu launin hafa. En ef ASI bregst í því hlutverki
verða stjórnvöld að grípa í taumana. Aukið svigrúm í
gerð kjarasamninga er í þágu hins frjálsa samningsrétt-
ar. En það er siðferðisleg skylda stjórnvalda og stjórn-
málamanna að fylgjast vel með framvindu mála og gæta
hagsmuna þeirra sem kunna að verða útundan í kapp-
hlaupinu um kjörin. Lögmál frumskógarins má aldrei
ríkja í þjóðfélagi sem kennir sig við jafnrétti og jafnræði.
Jafnvel þótt það heiti tangarsókrí.
Ríkisstjóm
i kreppu
Ríkisstjórn Steingríms Hermanns-
sonar er í mikilli kreppu um þessar
mundir. „Stjórnlist” hennar í efna-
hagsmálum er komin í algera sjálf-
heldu. Baráttan við veröbólguna,
sem fólst í því að launafólk var sjálft
látið greiöa hana niður, sem leitt
hefur af sér kaupmáttarhrap launa
um 25—30%, gengur ekki lengur.
Áróðursstaðan, sem fram aö þessu
hefur verið ríkisstjórninni hagstæð,
er að snúast gegn henni. Launafólk
og allur almenningur er að gera sér
það ljóst að verðbólguáróður
stjómarinnar er einber blekking og í
efnahagslegum úrræðum hefur
stjórnin ekki upp á annað að bjóða en
kjaraskerðingar.
Vegið að hinu félagslega
velferðarkerfi
I upphafi ferils síns átti ríkis-
stjómin sér tvö meginmarkmið:
í fyrsta lagi að brjóta niöur verka-
lýðshreyfinguna þannig aö hún gæti
lítið viðnám veitt gegn pólitískum
markmiðum stjórnarinnar. En þau
hafa falist í því að gera landið að lág-
launasvæði og gera það eftirsóknar-
vert til fjárfestinga fyrir erlend
auðfélög. Fyrsta skrefiö í þessari
áætlun stjórnarinnar var að koma
kaupmáttarstigi launanna verulega
niður.
í öðru Iagi var markmið
stjórnarinnar að brjóta niöur hiö fé-
lagslega velferðarkerfi sem hér
hefur veriö byggt upp á liðnum ára-
tugum. I þessum efnum vegur ríkis-
stjórnin sérstaklega að allri félags-
legri þjónustu, sér í lagi fær heilsu-
gæslan að finna fyrir miskunnar-
lausum niðurskurði hennar. Lyfja-
kostnaður og viðtöl hjá læknum eru
hækkuö um 200%, heilu deildirnar á
spítulunum eru lokaðar yfir sumar-
tímann, jafnvel þó að langir biðlistar
séu eftir sjúkraplássi, starfsfólki
skal fækkað í stórum stíl, koma á upp
nýju ræstingakerfi á spítulunum í
anda nútíma hagræðingar svo að
hægt sé að fækka Sóknarkonum í
stórum stíl.
Hér er frjálshyggjan að verki í
sinni verstu mynd. Að vísu gafst
ríkisstjórnin upp á mögnuðustu
áformum sínum í þessum efnum, s.s.
fyrirhuguðum sjúklingaskatti. Eins
hefur hinn pennastriksglaði fjár-
málaráðherra oröiö að gefast upp á
áformum sínum aö láta einkaaðila
taka við þvottahúsum ríkisspítal-
anna og mötuneytum. Að vísu voru
þvottamir boðnir út en einka-
aðilamir reyndust allt of dýrir og
kom engum á óvart. Mest hefur
Albert þó sámað að Pétur, vinur hans
úr Aski og baráttufélagi úr Val,
skyldi ekki fá tækifæri til að mat-
reiöa ofan í sjúklingana hamborgara
GUÐMUNDUR J.
HALLVARÐSSON
VÉLGÆSLUMAÐUR,
TRÚNADARMAÐUR
í STJÓRN
DAGSBRÚNAR.
og f ranskar með sósu og salati (!).
Þessi dæmi sýna hversu ævintýra-
legar hugmyndir menn geta fengið
þegar frjálshyggjan nær virkilega
tökum á þeim. Jafnframt er þetta
skýr vitnisburður um að ómenguð
íhaldsstefna er óframkvæmanleg
hér á landi nema að leggja í rúst þá
þjóðféiagsgerð sem hér hefur verið
ebs.
Drög að skyn-
samlegu skipu-
lagi fiskveiða
Um fátt hefur verið meira deilt í
blöðum síðustu mánuði en kvóta-
kerfið svonefnda í sjávarútvegi.
Sumir hafa óttast, að það legöi of víð-
tækt vald í hendur sjávarútvegsráð-
herra, aðrii- hafa talið að það þrengdi
um of að sjómönnum. Flestir hafa þó
verið þeirrar skoöunar, að það sé
óhjákvæmilegt, eigi að stöðva ofveið-
ina á Islandsmiöum. Mig langar til
að leggja nokkur orð í belg um málið,
því að mér finnst aö ekki hafi verið
rætt um það á réttum f orsendum.
Ofveiði —
hagfræðilegt hugtak
Menn hafa sumir miðað við þaö, að
veiða megi fiska, þangað til komið sé
að líffræðilegum endumýjunarmörk-
um þeirra, en að allt umfram það sé
ofveiði. Með öðrum orðum: svo lengi
megi veiða fiska sem stofnarnir
minnki ekki. Þessi hugsun er þó
röng. Það sem á að hámarka, er ekki
tala fiskanna í sjónum, heldur tala
auranna í buddunni. Fiskveiðar eru
ekki markmið í sjálfu sér, heldur
fjáröflunin með fiskveiðum. Þetta
felur í sér, aö skynsamlegt er aö
veiða fiska, þangað lil einhver önnur
leið til fjáröflunar er orðin hag-
kyæmari, en að allt umfram það er
síðan ofveiðL Þetta má orða svo, að
sú ofveiði sem við höfum áhuga á að
stöðva, sé hagfræðileg en ekki líf-
fræðileg. Hún er sú fyrirhöfn sem
lögð er í að veiða fiska, en hefði hún
verið lögð í eitthvað annað. Ég hlýt
að flýta mér að bæta því við, að við
verðum auðvitað að stöðva hina líf-
fræðilegu ofveiöi — þ.e. veiði um-
fram endurnýjunarþol fiskistofn-
anna — en það nægir ekki. Við
verðum líka að stöðva hina hagfræði-
legu ofveiði.
Ofveiði vegna óskil-
greinds séreignarréttar
Hvers vegna breyta menn í sjávar-
útvegi svo óskynsamlega sem raun
ber vitni? Hvers vegna hugsa þeir
ekki betur um eigin hag? Að spyrja
þessarar spumingar er aö svara
henni. Þeir hugsa ekki um eigin hag,
því að ekki er um neinn eigin hag að
ræða. Enginn á fiskistofnana, og eng-
inn gætir þeirra því fyrir öðrum.
Líkja má fiskveiðum á Islands-
miðum við það, að nokkrum piltum
sé fengin saman bjórtunna. Þeir
reyna að sjálfsögðu hver og einn að
tappa sem mestu af tunnunni á sem
skemmstum tima. Fiskimennirnir
reyna hið sama, þeir finna enga hvöt
hjá sér til að nýta fiskistofnana skyn-
samlega, og því hefur farið sem farið
hefur. Sökin er þó ekki þeirra, heldur
þess skipulags, sem þeir hafa búið
við.
Ríkið hefur brugðist
Þeir sem trúa á ríkisforsjá, geta
trauðla fundið trú sinni stað í fisk-
veiðunum. Ríkið hefur lítið sem
Ótímabærar
athugasemdir
HANNES H.
GISSURARSON
CAND. MAG.
ekkert gert til að stöðva hina hag-
fræðilegu ofveiði, lítið sem ekkert
gert til að fækka þeim handtökum,
sem farið hafa til spillis í sjávarút-
vegi. öðru nær. Ríkið hefur beinlínis
stuölað að þessari ofveiði, með ódýr-
um lánum og ábyrgðum á lánum til
fiskiskipakaupa og með ódýrum af-
urðalánum til útgerðarfyrirtækja.
Það er því hjákátlegt, er ungir rót-
tæklingar eins og Finnur Arnason og
Ragnar Arnason reyna að sækja rök
fýrir ríkisforsjá í ofveiðina á Islands-
miðum. Markaðurinn hefur ekki