Dagblaðið Vísir - DV - 25.06.1986, Qupperneq 12

12
DV. MIÐVIKUDAGUR 25. JÚNÍ 1986.
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjómarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSÖN
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjórar: JÓNAS HARALDSSON og ÓSKAR MAGNÚSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11, SlMI 27022
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð: HILMIR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Askriftarverð á mánuði 450 kr.
Verð I lausasölu virka daga 45 kr. - Helgarblað 50 kr.
Sigur með svikin loforð
Sósíalistar unnu varnarsigur í kosningunum á Spáni,
þótt þeir hafi svikið öll sín stærstu kosningaloforð á
kjörtímabilinu.
Spánverjar völdi sér leið lýðræðis fyrir tíu árum.
Fyrst eftir það stjórnuðu miðju- og hægrimenn. Síðan
fékk sósíalistaflokkurinn (sósíaldemókratar) hreinan
meirihluta. Sá sigur var mikill. Sósíalistar lofuðu að
bæta úr því mikla atvinnuleysi, sem hrjáir Spán. Þeir
lofuðu gerbreytingu á efnahagskerfinu að hætti vinstri
manna. Þeir lofuðu úrsögn úr Atlantshafsbandalaginu.
Hvað gerðist? Felipe Gonzales forsætisráðherra ger-
breytti afstöðunni til Atlantshafsbandalagsins. Sósíal-
istar lærðu, þegar þeir héldu um stjórnvölinn, að úrsögn
úr NATO myndi einangra Spán og verða landinu hættu-
leg. Við þjóðaratkvæðagreiðslu um NATO-aðild í marz
síðastliðnum barðist sósíalistastjórnin fyrir áframhald-
andi aðild. Gonzales tókst furðanlega að berja niður í
eigin flokki andstöðu við stefnubreytingu flokksforyst-
unnar. Aðalandstæðingar stjórnarinnar, hægri menn,
sýndu ábyrgðarleysi og hvöttu stuðningsmenn sína til
að sitja heima við atkvæðagreiðsluna um aðildina. Þeir
gerðu það einungis til að reyna að koma ríkisstjórninni
í vanda. Gonzales sigraði. Áframhaldandi NATO-aðild
var samþykkt.
Þetta varð til þess, að boðað var til nýrra þingkosn-
inga fyrr en til stóð. Sósíalistar ætluðu sér að halda
þingmeirihluta, og það tókst þeim í kosningunum síðast-
liðinn sunnudag. Sósíalistar töpuðu þó tveimur milljón-
um atkvæða og allmörgum þingsætum. Miðflokkur
Adolfo Suarez, fyrrverandi forsætisráðherra, vann
nokkuð á, eftir að hafa nær dottið út af þingi í kosning-
nmim áður. Helzti stjórnarandstöðuflokkurinn, sem
samanstendur af bandalagi þriggja íhaldsflokka, vann
lítið eitt á og hið sama má segja um ýmsa smærri flokka.
Flokkur, sem styður hermdarverk Baska, vann meðal
annars á.
Hér hefur verið rakið, hvernig sósíalistar féllu frá
loforði sínu um úrsögn úr NATO. Alvarlegra var, þegar
þeir sviku kosningaloforðið um að bæta atvinnuástand-
ið. Tuttugu prósent vinnufærra manna eru atvinnulaus
á Spáni. Þetta sýnir mikið skipbrot stefnu sósíalista-
stjórnarinnar. Stjórnin hefur heldur ekki gerbreytt
efnahagskerfínu, og er það líklega fyrir beztu. I vinstri
áróðri þessa flokks áður fyrr gætti reynsluleysis og
misskilnings á staðreyndum efnahagsmála. Ríkisstjórn
sósíalista hefur, þegar til átti að taka, fylgt aðhalds-
stefnu í efnahagsmálum. Hinn vinstri sinnaði sósíalista-
flokkur er orðinn flokkur hægri krata.
Persónulegar vinsældir Gonzales réðu vafalaust
mestu um úrslitin nú. Stór hluti spænsku þjóðarinnar
hefur greinilega fylgt Gonzales í hinum margvíslegu
sveiflum, sem orðið hafa á stefnu hans.
Þá ræður miklu um úrslitin, hversu sundruð stjórnar-
andstaðan er. Jafnvel hægri-bandalagið er innbyrðis
sundrað. Spánverjar áttu því kannski fárra kosta völ,
þegar til kastanna kom, annarra en að styðja Gonzales
til áframhaldandi forystu.
Raunar höfðu Spánverjar miklu meiri áhuga á heims-
meistarakeppninni í knattspyrnu en kosningum.
Kjörsókn var dræm. Sömu nótt og sigur Gonzales varð
ljós, sáu milljónir Spánverja knattspyrnulið sitt tapa
fyrir Belgum.
Haukur Helgason.
Þjóðhátíð -
til hvers?
Fertugasti og annar þjóðhátíðar-
dagur okkar Islendinga er liðinn.
Hátíðahöld fóru vel fram, veðrið með
betra móti suð-vestanlands og mikil
sala á blöðrum, lúðrum og þess hátt>
ar gersemum. Mér sýndust böm
nokkuð ánægð, nóg var um að vera
og ekki kvaldi þau hugsunin um til
hvers þessi dagur væri. I svip fullorð-
inna fannst mér ríkja einkennilegt
tóm og lítil gleði.
Daginn áður horfði ég einmitt á
fólk skila vörum sem það hafði sett
i innkaupakörfuna í matvöruverslun
en átti ekki fyrir öllu þegar búið var
að reikna út verðið. Þessi sjón er
reyndar daglegt brauð í þeirri versl-
un sem ég skipti við og fer alltaf illa
í mig en þó öllu verr þegar ég veit
að það sem í körfunni var átti að
verða til hátíðabrigða á þjóðhátíðar-
daginn. Fyrir suma þýðir 17. júní
aðeins aukin útgjöld úr buddu sem
lítið er í.
„Þjóðhátíöargleði"
f mínum huga hefur þjóðhátíðar-
dagurinn alltaf þýtt gleði. Ég hef
notið þess að taka þátt í hátíðahöld-
um og finna að eitthvað tengir okkur
saman, gerir okkur að þjóð og þjóð-
hátíðardaginn að gleðidegi. En sú
gleði er ekki til staðar lengur. Þjóð-
búningurinn, sem ég hef haft ánægju
af að klæðast, hékk óhreyfður inni
í skáp allan daginn. Ég veit ekki
hvenær ég get klæðst honum næst.
Sumir em löngu hættir að vænta
nokkurs af þessum degi. Vaxnir upp
úr rómantík, líta ekki svo á að við
eigum eitthvað að sameinast um. En
ég get ekki gert slíkt hið sama og
farið til dæmis í gönguferð til að
njóta fegurðar landsins sem enn er
óbreytt. Mér fyndist eitthvað vanta.
Við skulum rifja aðeins upp af
hverju dagurinn er haldinn hátíðleg-
ur. Við erum að minnast og væntan-
lega gleðjast yfir því að 17. júní 1944
fengum við sjálfstæði sem þýðir að
þeir menn, sem með stjóm landsins
fóm, gátu sjálfir ráðið stefnu sinni
án þess yfirvöld í Danmörku hefðu
yfir þeim að segja. Ég hef heyrt fólk
sem man þennan atburð tala um
hann af ást og stolti og við sem á
eftir komum höfum þóst skilja mikil-
vægi hans. En það er takmarkað
hvað við sem fædd erum í hinu unga
lýðveldi getum lengi glaðst yfir því
sem var sjálfsagður hlutur þegar við
fæddumst. Þess vegna verðum við
að finna okkar eigin tilfinningu fyrir
deginum og þegar við vöxum upp
úr blöðm- og sleikjókaupum fer
málið að vandast. Ef við skyggnumst
aftur í söguna og rifjum upp hve
fljótt þeir menn sem fóm með völd
í hinu unga lýðveldi notuðu þau til
að sundra þjóðinni, með því að gera
samning við stórþjóð sem síðan hef-
ur verið ævarandi gestur í landinu,
þá byijar strax að koma brestur í
tilfinningu okkar fyrir deginum og
sjálfetæðinu. Þessi staðreynd varpar
stórum skugga á sjálfcvitund okkar
sem þjóðar og ekki virðist breytinga
að vænta. Sjálfetæðið virðist þvert á
móti skipta ráðamenn þjóðarinnar
minna og minna máli.
Ræða forsætisráðherra
Það sem mér er efet í huga eftir
17. júní 1986 er hvemig sá maður,
sem fer með embætti forsætisráð-
nerra um þessar mundir, kemst að
orði við þjóðina í ávarpi á hátíðis-
degi. Reyndar hafa ræður hans
undanfarin ár fengið mig til að finna
æ minna fyrir því að ég sé hluti af
þeirri þjóð sem hann er að ávarpa.
Samt get ég ekki annað en hlustað
í von um að eitthvað breytist í mál-
tlutningi hans. En allt kemur fyrir
ekki.
Steingrímur Hermannsson sagði í
blaðaviðtali í Bandaríkjunum fyrir
nokkru að vegna þess hve íslending-
ar væm fámenn þjóð gæfist honum
tækifæri til að þekkja hag þjóðar-
innar allrar. Slíkt væri ómetanlegt
fyrir mann í hans starfi. Ég tek und-
ir það, ef satt er, en mér þykir
augljóst að Steingrímur hefúr verið
farinn að sjá landið og þjóðina í hill-
ingum þama í Ameríkunni eins og
okkur hættir til í útlöndum. Að
minnsta kosti er eitthvað farið að
Kjallarinn
Elísabet
Þorgeirsdóttir
blaðamaður
vanta upp á þekkingu hans á högum
landsmanna núorðið. í hvaða blekk-
ingarheimi lifir annars maður sem
segir að fyrir þrem árum hafi þjóðin
sameinast um aðgerðir í efhahags-
málum? Síðan hvenær er lagaboð
sameining? Trú Steingríms á að að-
gerðir ríkisstjómar hans hafi verið
til þess að sameina þjóðina ber þess
glöggt vitni hve hann lifir í mikilli
fjarlægð frá raunveruleika almenn-
ings. Þó öllum ráðum hafi verið beitt
til að telja fólki trú um réttmæti
kjaraskerðingarinnar 1983 þykir for-
sætisráðherra ekki nóg að gert. I
hvert sinn sem hann talar til þjóðar-
innar finnst honum ástæða til að
endurtaka frasann og segja að kaup-
lækkunin, sem skellt var á fólk
sumarið 1983, hafi verið hin göfúga
byrði sem launþegar fengu að bera
til þess að þeir sem með stjóm fara
gætu „bjargað" málunum. En hvem-
ig lítur fjárlagagerð næsta árs út?
Tóku launþegar kannski ekki á sig
nógu stóra byrði?
Framtíð hvaða barna?
Þó að Steingrímur Hermannsson
taki í hönd þeirra sem fara með
kaupgjaldsmál launafólks og geri
„tímamótasamninga“ æ ofan í æ er
hann ekki að gera „samkomulag við
þjóðina". Það er hægt að stinga dúsu
upp í fólk og auðvelda því að kaupa
myndbandstæki svo minni hætta sé
á að það gefi sér tima til að kanna
náið aðgerðir ríkisstjómarinnar en
eftir stendur ráðvilltara fólk sem á
sífellt minna til að trúa á. Ræður
forsætisráðherra á þjóðhátíðardag-
inn eru sorglegur vitnisburður um
hugarheim hans og tilfinningaleysi
fyrir því fólki sem honum er trúað
til að starfa fyrir.
Það er á allra vitorði að fjöldi
fólks, einkum heimilisfeður, hefúr
stytt sér aldur undanfarin ár vegna
vonleysis um fjárhagslega afkomu.
Dæmið getur litið svo illa út að
menn treysti á að betri afkoma bíði
fjölskyldunnar ef þeirra nýtur ekki
lengur við. Ég get ekki annað en
hugsað til þess fólks sem eftir lifir
og eflaust hefúr reynt að gleðja böm
sín á þjóðhátíðardaginn. Skyldi
fagnaðarerindi forsætisráðherra
hafa yljað því um hjartarætur?
Ég efast um að ráðherrann geri sér
grein fyrir hver framtíð bíður stórs
hóps íslenskra bama sem urðu fóm-
arlömb eftiahagsstefriu hans. í ræðu
sinni talaði hann um trú sína á æsku
landsins og framfarir á sviði raf-
eindaiðnaðar sem komandi kynslóð
á að vinna til gagns fyrir þjóðina.
Hvaða æskufólk skyldi hann sjá fyr-
ir sér við þau störf?
Sjálfstæð þjóð meðal þjóða
Ótti bama við framtíðina er ekki
eingöngu bundinn þeim sem verst
hafa orðið úti efnahagslega. Öll
böm, rík og fátæk, lifa við óttann
um að eiga eftir að verða tortíming-
arógninni að bráð. Þeim bii-tast
daglega fréttir af þeirri skelfingu sem
forsætisráðherra og samráðherrar
hans gera ekkert til að bægja frá
okkur. Þau sofna með myndir óttans
í höfðinu en ekki er að sjá að á þjóð-
hátíðardegi þyki ráðherra ástæða til
að skýra út við hverju við megum
búast né hvemig við viljum beita
því valdi sem felst í því að vera sjálf-
stæð þjóð meðal þjóða, fúllgildur
samningsaðili við hvaða stórveldi
sem er, ef við hefðum reisn til að
valda því vandasama hlutverki.
Á þessum þjóðhátíðardegi var ekk-
ert í máli forsætisráðherra sem benti
til þess að hann skildi hlutverk sitt
sem þjóðarleiðtogi. Ég kvíði fyrir
sama degi að ári en bíð þess jafn-
framt innst inni að sá maður sem
þá talar beri gæfu til að fara ekki
sömu leið.
Elísabet Þorgeirsdóttir
„Ræður forsætisráðherra á þjóðhátíðar-
daginn eru sorglegur vitnisburður um
hugarheim hans og tilfinningaleysi fyrir
því fólki sem honum er trúað til að starfa
fyrir.“