Dagblaðið Vísir - DV - 24.09.1987, Page 13

FIMMTUDAGUR 24. SEPTEMBER 1987.
13
Neytendur
Til mín barst fyrirspum þess efiiis
hvert væri næringargildi kartöflunn-
ar og hvort hún væri eins hitaeininga-
rík og fitandi og margir megrunarkúr-
ar gera ráð fyrir.
Næringargildi
Næringargildi kartöflunnar er mjög
mismunandi og fer það töluvert eftir
tegundum, jarðvegi, loftslagi og upp-
tökutíma.
Almennt má segja að vatnsinnihald
kartöflunnar sé í kringum 75-85% af
heildarþunga hennar.
Orkuefni
Kolvetni eru rnn það bil 20% af heild-
arþunga kartöflunnar. Meginhluti
kolvetnanna er sterkja. Sterkja er gerö
úr löngum keðjum glúkósaeininga
sem tengdar eru saman með sérstök-
um tengjum. Sterkjan meltist hægt og
fer því hægt út í blóðið. Þess vegna
hækkar blóðsykurinn hægt, miðað við
td. einfold kolvetni (sykur), sem
hækka blóðsykurinn hratt. Munurinn
á þessari hækkun blóðsykurs skiptir
máli fyrir þá sem þjást af sykursýki
eða skertu sykurþoli.
Auk sterkjunnar eru í kartöflum
sykrutegundimar sakkarósi, glúkósi,
cellulósi og pektín.
Spíraðar og htt þroskaðar kartöflur,
ásamt kartöflum sem geymdar em við
lágt hitastig, innihalda meira af sakk-
arósa en aðrar kartöflur og þess vegna
em þær sætari á bragðið.
Prótein í kartöflum era um það bil
2% af þunga kartöflunnar. Hluti pró-
teinanna er sagður hafa hátt lífgildi.
Lífgildi (bíólógískt gildi) próteina fer
eftir því hversu mikið er af lífsnauð-
synlegmn aminósýrum. Því meira sem
er af lifsnauðsynlegum amínósýrum í
matvælum þeim mun hærra er lífgildi
þeirra.
Steinefni og vítamín
Kalk er lítið í kartöflum en hins veg-
ar era þær töluvert kalíumrikar.
Dáhtið er um jám. Nokkuð er um fos-
fór og magnesíum.
Iitið er um karoten (karoten er kah-
að forveri A-vítamíns vegna þess að
karoten breytist í líkamanum í A-
vítamín) í kartöflum.
C-vítamín er nvjög mismunandi. Fer
C-vítamíninnihaldið eftir þroska kart-
aflnanna og hversu lengi þær hafa
verið í geymslu. C-vítamíninnihaldið
getur veriö aht frá ca 40 mg/100 g til
ca 8 mg/100 g.
Dáhtið er af B-vítamini í kartöflum.
Lífrænar sýrur
Fyrir utan orkuefnin og bætiefnin
era lífrænar sýrur í kartöflum. Helstar
era sítrónusýra og eplasýra.
í kartöflum er kaffisýra. Þessi sýra
gengur oft í samband við jám í kártöfl-
unum. Þetta efnahvarf veldur því að
dökkir blettir myndast stundum í
þeim við suðuna. Iitabreytingin er þó
nvjög háð sítrónusýruinnihaldi kart-
öflunnar. Sítrónusýran kemur í veg
fyrir efnahvarfið á milh kaffisýrunnar
og jámsins. Einnig er hægt að koma
í veg fyrir þessar htabreytingar með
því að setja örhtið af ediki út í vatnið.
Geymsla
Best er að geyma kartöflur við 4-5
gráður. Þetta þýðir að í verslunum era
kartöflur víðast hvar geymdar viö
röng skilyrði því að í raun eiga þær
að vera geymdar í kæh.
Það sem gerist í kartöflunni viö
HoUustumatur
Betri
morgunmatur
Gallinn við morgunmat er sá að
hann er á morgnana, eða það finnst
mörgum. Þó aö næringarfræðingar
segi aö morgunmaturinn sé sú mál-
tíð dagsins sem eigi að leggja hvað
mesta áherslu á má áætla að upp
undir þriðjungur fuhorðinna annað-
hvort sleppi morgunmat eða borði
mjög htið.
En hvað er góður morgunmatur?
Næringarfræðingar ráðleggja oft-
ast blöndu af ávöxtum, komi,
eggjum, brauði, áleggi og drykkjum
eins og mjólk, kaffi og te. Þetta er
það venjulega en það era ekki marg-
ir sem gefa sér tíma eða geta torgað
svona' miklu á morgnana. En hér
koma uppskriftir að fljótlegum
drykkjum handa þeim sem era lyst-
arhtlir.
Hollur jarðarberjadrykkur
Blandið í blandara 10 stór hálfþídd
jarðarber með 'A bolla af mysu, 2
msk. af hveitikhði og 1 msk. af sykri.
Hunangs-grapedrykkur
Blandið saman í blandara 'A boha
af grapesafa, 3/4 bolla af mjólk, 2
eggjum og 1 msk. af hunangi.
Hawaiifreisting
Blandið saman í blandara 'A bolla
af ananassafa, 'A boha af mjólk og 1
þroskuðum banana. Bætið út í eggi
ef vih.
Melónuvitleysa
Blandið saman í blandara kjötinu
af 'A htihi melónu og 'A bolla af
hreinni jógúrt. Bætið út í sítrónusafa
eftir smekk.
Avócadóorkugjafi
Blandið saman í blandara kjötinu
af 'A þroskuðu avócadó, A bolla af
mjólk, 'A boha af appelsínusafa og 1
msk. af hunangi.
Trimmdrykkur
Blandið saman í blandara 1 boha
af ipjólk, 1 þroskuöum banana, 'A
bolla af jarðhnetusmjöri, 2 tsk. af
hunangi og ögn af vanhlu eftir
smekk.
Kryddaður epladrykkur
Blandið saman í blandara 'A bolla
af eplasafa, 'A bolla af hreinni jóg-
úrt, 1 eggi og ögn af kanel eftir
smekk.
Perudrykkur
Afhýðiö pera og blandið í blandara
með 'A bolla af mysu og ögn af engi-
feri.
Hindberjadrykkur
'A bohi frosin hindber era þeytt í
blandara með A bolla af mysu og
ögn af vanihu.
Gunnar Kristinsson
matvælafræðingur
- MATUROG
HOLLUSTA-
______.___i
geymslu er það að sterkjan brotnar
niður fyrir thverknað hvata í kartöfl-
unni og það myndast sykur. Hitastig
hefur þama áhrif vegna þess að eftir
því fer samsph niðurbrots sterkjunnar
í sykur og svo hins vegar endurmynd-
unar í sterkju. Fer þetta niðurbrots-
hlutfah eftir þvi hvert hitastigið er.
Við 4-5 gráður er jafhvægi á mihi syk-
ur- og sterkjumyndunar, sem veldur
því að geymsluþol kartöflunnar helst
best við þessi skilyrði.
Ef menn vftja koma í veg fyrir að
kartöflur spíri þarf að geyma kartöflur
við hitasitg undir +8“ gráðum.
Ef kartöflumar era geymdar við (M
gráður verða þær sætar á bragðið
vegna þess að niðurbrot sterkju í syk-
ur er meiri en endurmyndun sterkju
úr sykrinum. Ef kartöflumar era síð-
an settar í geymslu við 10-12 gráður
eyðist sæta bragöiö hratt vegna þess
að þá er endurmyndun sterkju úr
sykri meiri en niðurbrot sterkju í syk-
ur.
Hitaeiningar
Hitaeiningar era ca 90,7/100 g og
koma hitaeiningamar úr próteini og
kolvetnum. Svo til ekkert er af fitu í
kartöflunum og því er oft sagt að kart-
öfiur séu fitulausar.
Það að leggja kartöfluna í einelti og
segja að hún sé fitandi á ekki rétt á
sér nema þá að borðað sé ipjög mikið
af kartöflum. Sama gildir um kartöflur
og annan mat að hann getur verið fit-
smdi ef hans er neytt í miklum mæh.
í megrun er ekki rétt að einskorða sig
við örfáar matvælategundir vegna
þess að fljótlega verður viðkomandi
hundleiður á matnum sem hann borð-
ar og endar í sama vítahringnum og
hann var í áður. Viðkomandi einstakl-
ingur hefur ekki lært aö haga mata-
ræði sínu þannig að hann megrist á
réttan hátt Megrun tekur langan
tíma, er eins konar langtímamarkmið
í sjálfu sér. Þennan tíma er einstakl-
ingurinn að sigrast á neysluvenjum,
sem hann hefur þróað með sér í gegn-
um árin, og haft hefur þau áhrif að
hann þarf að fara í megrun. Aðferðir
eins og stólpípur og svelti era stór-
hættulegar og á ekki að megra sig á
þann hátt
'ffreJJk. í 28 ár
Hressingarleikfimi kvenna og karla
Haustnámskeið hefjast mánudaginn 28. sept.
Kennslustaðir: Leikfiznisalur Laugarnesskóla
og íþróttahús Seltjarnarness.
Fjölbreyttar æfíngar
Músík - Dansspuni
Þrekæfíngar - Slökun
Innritun og upplýsingar
í síma 33290
Ástbjörg S. Gunnarsdóttir
íþróttakennari