Dagblaðið Vísir - DV - 24.09.1987, Qupperneq 14

14
FIMMTUDAGUR 24. SEPTEMBER 1987.
Frjálst,óháð dagblað
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÖNAS KRISTJANSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELiAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PALL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11, SÍMI 27022
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 600 kr.
Verð i lausasölu virka daga 60 kr. - Helgarblað 75 kr.
Samið um öryggisventH
Fáir tóku eftir heimssögulegum viðburði í síðustu
viku, þegar utanríkisráðherrar heimsveldanna, Shultz
og Sjevardnadse, hittust til að undirbúa væntanlegan
leiðtogafund í vetur. Þeir undirrituðu samkomulag um
gagnkvæmar öryggis- og aðvörunarstofnanir.
Bandaríkjamenn munu koma shkri stofnun á fót í
Moskvu og Sovétmenn hliðstæðri í Washington. Mark-
mið þeirra verður að draga úr hættu á, að slysni eða
rnistök leiði til kjarnorkustyrjaldar heimsveldanna, svo
að fyrirvaralaust sé hægt að víkja af braut dauðans.
Samningur þessi er síðbúið en rökrétt framhald af
aldarfjórðungs gömlum samningi um beina símalínu
milli Kremlar og Hvíta hússins. Stofnanirnar tvær eiga
að vera skipaðar mönnum, sem hafa þekkingu og að-
stöðu til að grípa í taumana gegn sjálfvirkni stríðskerfa.
Nýi samningurinn var tímabær. Kjarnorkutækni
hefur fleygt svo fram, að saman hefur skroppið tíminn,
sem stjórnendur varnarkerfa hafa til að meta tölvuupp-
lýsingar um, að árás óvinar sé hafin. Klukkutími fyrir
‘aldarhórðungi jafngildir fimm mínútum nú á tímum.
Þessi samdráttur tímans hefur breytt eðh kjarnorku-
vopna. Áður voru þau fyrst og fremst regnhlíf, sem
tryggðu frið. Vesturlönd notuðu tilvist vopna sinna til
að hræða Sovétríkin frá útþenslustefnunni, sem hefur
riðið húsum Rússlands frá því löngu fyrir byltingu.
Nú eru vopnin hins vegar orðin að ógn í sjálfu sér.
Segja má, að atómbyssurnar skjóti sjálfar, því að manns-
hugurinn hefur knappan tíma til að meta tölvuskjá-
myndir, sem sýna árás, er svara þurfi samkvæmt
fyrirfram gerðri áætlun. Þannig verður óvart stríð.
Símahna milli leiðtoga dugir ekki lengur, til dæmis
að næturlagi á öðrum hvorum staðnum. Hinar nýju
stofnanir eiga að mæta tímaskortinum. Þær eiga að
gera sérfræðingum kleift að meta á augabragði rangar
eða skakkar upplýsingar og hindra sjálfvirk viðbrögð.
Samningurinn um þær hefur ekki minna gildi en
væntanlegur samningur um afnám skammdrægra og
meðaldrægra eldflauga, því að miklu meira en nóg verð-
ur samt th af langdrægum kjarnorkuflpugum. Samn-
ingnum ber mun meiri athygli en hann hefur fengið.
Undirritun hans í síðustu viku styrkir vonir um
tryggari framtíð mannkyns. Honum hafa hka fylgt
lausafréttir um, að minna bil en áður sé milli heimsveld-
anna á ýmsum sviðum viðbúnaðar. Meðaldrægu og
skammdrægu eldflaugarnar eru bara hluti málsins.
Líklegt er, að í framhaldi þess eldflaugasamnings
geti heimsveldin náð samkomulagi um helmings fækk-
un langdrægra eldflauga og síðan enn meiri fækkun
þeirra. Einnig er farið að ræða í alvöru um hugsanlegt
afnám efnavopna og fækkun hefðbundinna vopna.
Eitt bjartasta ljósið á slökunarhimninum eru hug-
myndir um að búa til 150 kílómetra breitt vopnalaust
svæði á mörkum Austur- og Vestur-Evrópu. Slíkt belti
mundi lengja mjög tímann, sem þarf til undirbúnings
árásar og gera ókleifar leiftursóknir á landi.
Ef samningamyha heimsveldanna fær að mala hægt
og örugglega næstu mánuði og misseri, eru mestar líkur
á, að jörðin verði mun traustari mannabústaður en hún
er nú og að aukið fé verði aflögu tU friðsamlegrar upp-
byggingar og aukinnar velmegunar víða um heim.
Sumt af þessu gerist, án þess að blásið sé í fagnaðar-
lúðra. Kyrrlátur samningur síðustu viku um öryggis-
stofnanir í Moskvu og Washington er gott dæmi um slíkt.
• Jónas Kristjánsson
Miðað við mælikvarðann um menningarstig þjóðarinnar gefur þessi upptalning ekki fagra mynd.
Hverjir eru að
gera það gott?
„Allir eru að gera það gott,“ sagði
í dægurlagatexta sem oft heyrðist í
útvarpinu fyrir nokkrum árum.
Reyndar var svo bætt við í sútar-
legri tóntegund nema ég“ og
maður hafði á tilfinningunni að orð-
in væru lögð í munn einhveijum
öfundsjúkum fylupokanum.
Þeir sem nú hafa völdin keppast
viö að gefa þá mynd af þjóðfélaginu
aö þar séu allir að gera það gott -
bullandi vinna, nógir peningar,
„meðaltalskaupmáttur heimilis-
tekna í hæsta lagi“, ef menn kannast
við orðaleppana.
Er þá ekki allt í lagi, allir glaðir
og ánægðir nema hallærislegar
nöldurskjóður sem benda á óhófleg-
an vinnutíma og að tekjunum sé nú
heldur betur misskipt og því villandi
að tala um meðaltöl?
Þessi umræða snýst svo aðeins um
þann hluta þjóðarinnar sem stundar
launaða atvinnu. „Það geta allir
fengið nóga vinnu,“ er sagt, en hveij-
ir eru þessir allir? Þama er auðvitað
átt við fólk á vinnualdri og sem fært
er til vinnu. Þetta er ekki nema hluti
fólksins í landinu. í öllum þjóðfélög-
um vinnur hluti þegnanna fyrir sér
- og þeim sem ekki stunda viimu.
Hveijir eru það sem ekki eru á
vinnumarkaðnum? Á íslandi eru
það fyrst og fremst:
- Böm, unglingar og ungt fólk í
langskólanámi, þ.e.a.s. „þeir sem
eiga að erfa landið" eins og sagt er
í hátíðarræðum.
- Gamla fólkið, þeir sem hættir em
störfum fyrir aldurs sakir eða „þeir
sem með elju og dugnaði lögöu
grunninn að velferðarþj óðfélagi nú-
tímans“ svo aftur sé vitnað í hátíðar-
ræðumar.
- Fatlaðir, öryrkjar og allir þeir
sem tímabundið eða til langframa
geta ekki stundað vinnu eða hafa
orðið undir á hinum harða vinnu-
markaði.
Menningarstig þjóðar
í bréfi, sem samtök fatlaðra sendu
frambjóðendum fyrir alþingiskosn-
ingamar í vor, segir að þaö sé
mælikvarði á menningarstig þjóðar
hvemig búið sé að fótluöum. I þessu
er mikill sannleikur og hér við má
bæta öldruöum, bömum og öðrum
þeim sem eiga afkomu sína undir
vilja þeirra sem em fullvinnandi og
ráða í þjóðfélaginu.
Hvað segir þessi mælikvarði um
menningarstig íslenska þjóðfélags-
ins nú? Athugum nokkrar stað-
reyndir.
- Þrátt fyrir útivinnu og langan
vinnudag flestra foreldra er langt í
fiá að hægt sé að ganga aö öruggri
Kjallaiinn
Sigríður Stefánsdóttir
bæjarfulltrúi
Alþýðubandalagsins á Akureyri
gæslu og umönnun fyrir bömin.
Ógnarlangir biðlistar, aldursmörk
sem em í engu samræmi við fæðing-
arorlof, lítill sveigjanleiki á tíma og
hvers kyns takmarkanir em þær
staðreyndir sem foreldrar reka sig á
þegar leitað er eftir dvöl fyrir böm
á dagvistum.
- Við skólagöngu taka allt of oft
við of stórar bekkjardeildir, sundur-
slitinn skóladagur og skortur á
bókum og kennslutækjum, auk þess
heyrir það til undantekninga að boð-
ið sé upp á hollar máltíðir í skólum.
- Fatlaðir, öryrkjar og allir þeir
sem hafa skerta vinnugetu búa við
ótrygga afkomu og búa oft á tíðum
í ótryggu og óhentugu húsnæði.
Aðstoð við foreldra fatlaöra bama
er af allt of skomum skammti, svo
fátt eitt sé talið af aðstæðum þessa
hóps.
- Þeir sem hættir em störfum
vegna aldurs búa flestir við skerta
fjárhagslega afkomu og margir við
félagslega einangrun. Alvarlegast er
þó þaö öryggisleysi, sem þessi kyn-
slóð býr viö, um hvað gerist þegar
heilsan bilar og fólk verður ófært
um að sjá um sig sjálft. Of lítil heimil-
isþjónusta, skortur á dvalarheimilis-
rýmum, sjúkradeildum og
hjúkrunarheimilum er skelfileg
staðreynd sem hinir öldmðu og að-
standendur þeirra standa frammi
fyrir.
Miðað við mælikvarðann um
menningarstig þjóðarinnar gefur
þessi upptalning ekki fagra mynd.
Vanmetin störf
Önnur hlið á sama máli er hvemig
störf þeirra sem vinna með og fyrir
þessa hópa em metin, en nú berast
sífellt fréttir um erfiðleika á að fá
fólk til að sinna þeim. Ef finna á
dæmi um vanmetin og láglaunastörf
koma fljótt í hugann störf tengd upp-
eldi, kennslu, umönnun og hjúkrim.
Þetta em æði oft kvennastörf og
varla bætir þaö úr skák að þau
snerta lítið þá sem völdin hafa, era
fullfrískir og era aö hamast við „að
gera það gott“.
Sá hópur fer glaður og sæll í sínar
utanlandsferðir með „hina nýju og
glæsilegu flugstöð" sem fyrsta
áfangastað. Hann fagnar tilkomu
Kringlunnar, musteris verslunar-
innar, sem er auövitað neysluhyggj-
an sjálf steinsteypu klædd. Og hann
skilur ekkert í að allir séu ekki
hressir og með á nótunum. Hvaða
ástæða er til að hafa áhyggjur af
annarra manna bömum, era þau
ekki einkamál foreldra sinna? Og
geta þeir sem em að komast á gam-
als aldur ekki bara keypt sér lífeyris-
bréf til að tryggja sér áhyggjulaust
ævikvöld?
Samhjálp í staö sérgæsku
Raddir sérgæsku, neysluhyggju og
eiginhagsmuna hljóma hátt nú um
sinn, en því er hægt aö breyta.
Til þess þarf kröftuga baráttu og
samvinnu þeirra fjölmörgu sem vilja
búa í þjóðfélagi sem kennt er viö
félagshyggju og samhjálp í stað sér-
gæsku.
Það em nefiiilega ekki allir að gera
það gott heldur bara hluti þjóðarinn-
ar. Sá hluti er reyndar áberandi og
hávaðasamur og virðist því stærri
en hann í raun er.
Velferð þjóðar felst ekki í því aö
fáir geti makað krókinn á kostnað
hinna heldur að allir geta búið við
öryggi og lifað lífinu með reisn.
Sigríður Stefánsdóttir
„Þetta eru æði oft kvennastörf og varla
bætir það úr skák að þau snerta lítið
þá sem völdin hafa, eru fullfrískir og
eru að hamast við „að gera það gott“.“