Dagblaðið Vísir - DV - 03.03.1988, Qupperneq 15

FIMMTUDAGUR 3. MARS 1988.
15
Bændablús og flórmokstur
„Einstaka hjáróma rödd er þó að
minnast á góðæri en heyrist frekar illa
fyrir grátkórnum. Gaman væri nú ef
maðurinn hefði einhver góð ráð líka til
að rétta við atvinnuvegina.“
Við Islendingar erum hamingju-
samasta þjóð í heimi. Hafi menn
ekki „fattað" það fyrr hvernig á því
stendur er það auðvitað af því að
það er alltaf svo gríðarlega gaman
hjá okkur. Maður opnar vart svo
blað né hlustar á aðra íjölmiðla án
þess að í gangi sé eitthvert þjóðará-
hugamál. Einn af mörgum árlegum
hápunktum í fjölmiðlafárinu, fyrir
utan „Eurovision", fegurðar-,
krafta- og skákkeppni (sem við
vinnum auðvitað allar), er samn-
ingagerð verkalýðsins og vinnu-
veitenda. Nú er komið að því eina
ferðina enn.
Menn sitja dolfallnir við skjáinn
og horfa á þungbrýnda verkalýðs-
leiðtoga og enn þungbrýnni full-
trúa vinnuveitenda lýsa sínum
sjónarmiðum. Það undarlega við
þetta allt saman er að maöur veit
orðið fyrirfram hvað þeir muni
segja. Þeir sögðu nefnilega alveg
það sama í fyrra, hittifyrra, árið
þar áður o.s.frv. og hljóma eins og
gatslitin grammófónplata. Sömu-
leiðis vissu vitanlega allir hvað
hæstvirtur forsætisráðherra
myndi segja um Bolungarvíkur-
samkomulagið, a.m.k. þeir sem á
annað borð kunna að hugsa í anda
þjóðarhags og þjóðarsáttar. Þetta
þarf Karvel Pálmason að læra sem
fyrst og hætta að vera óþekkur
strákur og upp á kant við Nonna
nr. 1.
Góðæri í dúr og moll
Fulltrúi vinnuveitenda heldur
því nú fram einu sinni enn án þess
að blikna að þrátt fyrir ein mestu
góðæri í sögu þjóðarinnar sé ekki
hægt að hækka launin heldur sé
nær óhjákvæmilegt að kaupmátt-
urinn minnki. Hann hefur miklu
meiri áhyggjur af afkomu atvinnu-
veganna heldur en því þótt ein-
hverjir karlar inni í Sundahöfn
haíi vart fyrir salti í grautinn eða
einhverjar skúringa- og fisk-
vinnslukerlingar lepji dauðann úr
skel. Maðurinn ber mikla ábyrgð
og er með grátstafinn í kverkunum
og enginn skilur erfiðleika betur
en verkalýðurinn. Það er því lengi
von um þjóðarsátt og félagsmála-
pakka. Einstaka hjáróma rödd er
KjaHarinn
Snjáfríður M.S.
Árnadóttir
viðskiptafulltrúi
þó að minnast á góðæri en heyrist
frekar illa fyrir grátkórnum. Gam-
an væri nú ef maðurinn hefði
einhver góð ráð líka til að rétta við
atvinnuvegina. Þá er auðvitað átt
við annað en skulda- og vaxtabreyt-
ingar, niðurfellingu söluskatts,
opinbera styrki eða aðrar slíkar
halelújakúnstir. Það býst þó eng-
inn við að undirstöðuatvinnuveg-
imir séu reknir með gróða, ekki
einu sinni neitt nálægt núlli eins
og alvöru „business", ekki einu
sinni í góðæri.
íslendingar kunna heldur ekkert
á góðæri, vita ekki hvaðan þau
koma né hvert þau fara. Sumir
héldu þó aö þau hefðu eitthvaö með
sjávarafla og nýtingu hans að gera.
Þetta er auðvitað reginfirra, sem
sést best á því að sjómenn hafa það
síst of gott, útgerðin er á hausnum,
fiskvinnslan á hausnum og ríkið á
hausnum. Hver tittur, sem dreginn
er úr sjó, er því kostnaöur fyrir
þjóðarbúið og óvíst hve lengi þetta
getur gengið. Svo er fólk bara van-
þakklátt þegar Nonni nr. 1 lækkar
hámarksveröiö á ýsunni.
Bændablús
Góðærin hljóta því að verða til
og vera til sveita, enda einmunatíð
til heyskapar og kartöfluræktar.
Víst er það svo, en vandamálið er
bara að menn til sveita kunna ekk-
ert í „business", síst af öllu kart-
öflubændur. Þeir duttu i það fen
aö ná metuppskeru og margbrjóta
lögmál framboðs og eftirspurnar.
Svo undirbuðu þeir hver annan á
öðru hverju götuhorni í Reykjavík.
Síðan hafa kartöflubændur verið
á hausnum líka (vegna metupp-
skerunnar, eða þannig sko!). Is-
lendingar eru líka orðnir leiðir á
kartöflum, rauðum, gulum, litlum,
stórum, finnskum og frönskum.
Þær eru alltaf skítugar og geymast
frekar illa. Hrísgrjón og hrásalat
skal það vera.
Bændur óttast nú ekkert meira
en góðæri. Kýrnar mjólka alltof
mikið svo þeir þurfa að hella niður
enn meiri mjólk en ella og lömbin
verða spikfeit og lenda í besta falli
í 2. flokk, en eins og allir vita þurfa
þau aö vera í eins konar „TAB-
shape“ til að borgi sig að senda þau
í sláturhúsið.
Þeir sætta sig líka við að fá sífellt
minna í sinn hlut af verði því er
neytendur greiða fyrir vöru þeirra.
Þeir hokra því áfram og fara bara
út í hliðargreinar, svo sem taprefa-
rækt o.þ.h. eða snapa hvaða
aukavinnu sem hægt er að ná í í
nágrenninu. Þetta hefur ekkert
með stjórnkænsku Framsóknar-
flokksins á landbúnaðarmálum né
neina milliliði að gera og ljótt af
fólki að hugsa svoleiðis. Steingrím-
ur er líka orðinn þjóðhetja síðan
hann fór til Austurlanda að kenna
skáeygðum aö kveða niður verð-
bólgudrauginn.
Illar tungur segja að gríðarlega
hafi dregið úr neyslu á landbúnað-
arafurðum, mestmegnis sökum of
hás verðlags. íslendingar bragða
nú vart íslenskan mat nema á
þorrablótum. Við vorum því hepp-
in að geta boðið Paul Watson í mat
á þorranum, því nú munar um
hvern munn til að rotturnar á
haugunum hlaupi ekki í spik. Það
ku nefnilega löngu liðin tíð aö
sunnudagsmatur almennings sam-
anstandi af lambasteik og sveskju-
graut m/rjóma, þótt Ragnheiður
Davíðsdóttir segist rétt nýbúin að
venja bónda sinn af þessum ósið.
Smjör er almennt ekki til á ís-
lenskum heimilum, nema þá í
jólabakstrinum. Sömuleiöis rjómi,
nema ef matreiða skal að hætti ís-
lenskra sjónvarpssælkera, „á la
carte“. Ostur mun einnig vera að
afleggjast sem álegg á skólabrauð-
ið.
Fullorðnir og stálpuð börn eru
víst líka almennt hætt að drekka
mjólk. Það er að verða miklu vin-
sælla og þykir fínna að drekka
undanrennu, enda eflaust hollara
bæði fyrir budduna og blóðið. Síð-
ustu fréttir herma svo að 1. flokks
drykkur fáist úr eldhúskrana al-
mennings og eru það vægast sagt
slæm tíðindi fyrir landbúnaðinn.
Það skyldi þó aldrei vera að ís-
lendingar fari bara að lifa af linsu-
og sojabaunum ásamt jurtafeiti og
blávatni. Þaö væri nú vissulega í
anda hinnar miklu heilbrigðis-
stefnu og alls ekki fráleitt, enda
virðist það stefna stjórnenda í land-
búnaöarmálum. Landinn yrði víst
síst verr haldinn - svo má alltaf
baka sér eitthvert góðgæti til há-
tíðabrigða - úr innfluttum eggjum
að sjálfsögðu.
Að moka flór
Það er því ekki seinna vænna að
fara að mennta bændur og dugar
ekkert minna en háskólamenntun
enda veit nú alþjóð að það er orðið
hálaunadjobb að moka flór. Þaö
vita líka allir sem einu sinni hafa
mokað flór aö það er ekki sama
hvernig það er gert, svo sem gildir
um fleira.
Nýjasta listin er hins vegar sú að
hreinsa skítinn en íáta hann samt
vera á sama stað - aðeins minna
áberandi. Til sveita er þetta gömul
nýlist er felst í því að skíturinn
(betur þekktur sem mykja) er svo
til á sama stað, hann-sést bara ekki
heldur fellur niður um rist í eins
konar neðriílór, áður en hann fer
í hið fyrirheitna haughús. Flórinn
er því alltaf svo til tandurhreinn
og fjósameistaranum til hins mesta
sóma. Fnykurinn er samt sá sami
eða síst minni eftir aðstæðum og
dylst engum.
í skattkerfisbreytingum virkar
þetta þannig að kerfinu er umbylt
til að koma í veg fyrir skattsvik og
er það aðallega horft á söluskatt-
inn, hver innheimst hefur heldur
slælega. Þetta er lagaö í eitt skipti
fyrir öll með söluskatti á öll mat-
væli til að einfalda og auövelda
bæði hinum svikulu matvörukaup-
mönnum og svo innheimtumönn-
um ríkissjóðs útreikninginn. Allir
heilvita menn sjá aö þetta er um-
bylting og einföldun sem segir sex
og ekki á allra færi. Fólk eyöir líka
alltof miklu í heimilishald, a.m.k.
samkvæmt búreikningum af Vest-
urgötunni og tími til kominn að það
læri að spara.
Skyldi hins vegar einhvern gruna
að söluskattssvikin hafi aðallega
verið - og séu enn - stunduð í öðr-
um greinum viöskipta og þjónustu
en matvöruverslun getur sá hinn
sami nú andað léttar og sofið ró-
lega, vitandi það að taktfast mun
klingja í sísvöngum ríkiskassan-
um, þar sem fátt er eins vist á
jarðarkringlunni og að menn þurfa
mat sinn og engar refjar. Þetta er
því snilld sem taka á ofan fyrir. Það
skiptir minna máli þótt skíturinn
sé enn á sama stað.
Snjáfríður M.S. Arnadóttir
„Kokkað án réttinda“
Nokkrum sinnum í viku birtast
greinar í DV greinar, undirritaðar
með dulnefninu Dagfari.
Margir virðast álíta að greinar
þessar séu eins konar ritstjórnar-
greinar blaðsins eða, eins
og stundum er sagt: „leiðari
tvö“.
Séu þessar greinar ekki skilgetið
afkvæmi ritstjórnar DV gerir hún
þeim þó hærra undir höfði en öðru
efni blaðsins með því að taka í
reynd meiri ábyrgð á þeim og leyfa
höfundi nafnleynd. Einn slíkur
„leiðari" birtist nýlega undir fyrir-
sögninni „Kokkað án réttinda".
I greininni gerir Dagfari lítið úr
þeim sem hafa lagt það á sig að
læra matreiðslu og jafnvel enn
minna úr skólanum sem þeir gengu
í. Skólann nefnir hann „Grautar-
skóla ríkisins" og heldur því að
auki fram að þaðan útskrifist aðal-
lega fólk sem ekki geti eldað annað
en hamborgara.
Guðsnáðin
Hann talar líka um matargerðar-
fólk af „guös náð“ en það mun vera,
samkvæmt skilgreiningu Dagfara,
það fólk sem stundar matreiðslu á
veitingahúsum án þess að hafa til
þess tilskilin réttindi. Greininni
fylgir mynd af einum þeirra manna
sem hafa í DV verið hafnir til skýj-
anna fyrir færni í matargerð. Sá
er réttindalaus en hefur guðsnáð-
ina á hreinu.
Ég þekki ekkert til þessa manns
en man þó eftir að hafa séð hann
fyrir nokkrum mánuðum, og þá að
matreiða fisk í sjónvarpsþætti.
Okkur sjónvarpsáhorfendum var
KjaUarinn
Guðmundur Axelsson
skrifstofumaður
svo sýndur afraksturinn af því sem
greinilega var óttalegt basl aum-
ingja mannsins. Að því er best varð
séð var útkoman einhvers konar
brunarúst af fiski.
Maður fer nú að efast um hversu
mikils virði guðsnáðin er sé það
tilfellið að hún gagnist mönnum
helst til að matreiða þannig að eftir
standi brunarústir einar - nema
það sé guðsnáðinni að þakka að
ekki fór verr.
Það er líka óneitanlega dálítið
broslegt þegar fjölmiðlafólkið, sem
að þessu stóð, tók til við aö hæla
herlegheitunum upp í hástert eða
lengra og fékk vart vatni haldið af
hrifningu yfir afreki goðsins.
Hefði Dagfari ákveðið að skeyta
skapi sínu á öðrum stéttum, til
dæmis læknum, hefði hann
kannski getað bent okkur á ein-
hvern sem er laginn við að plástra
fólk, draga úr því flísar og fleira
og hefur lækningar að atvinnu.
Sem sagt: læknir af guðs náð.
Maður, sem hefur stigið upp úr
meðalmennskunni, eins og hann
orðaði það þegar hann talaði um
kokkana réttindalausu, væri trú-
lega í hans huga ólíkt mannbor-
legri en auminginn sem skrönglað-
ist í gegnum „slátraradeildina" í
háskólanum og getur þar af leið-
andi helst læknað menn af vörtum
og hælsæri því aö slíkum manni
hlýtur að vera fyrirmunað að bera
nokkurt skynbragð á alvöru lækn-
ingar.
Hvers vegna
(ekki) réttindanám?
Það situr síst á fjölmiðlum á borð
við DV að sýna því fólki lítilsvirð-
ingu sem leggur það á sig að ná
fagréttindum með vinnu og skóla-
göngu og hefja hina til skýjanna
sem einhverra hluta vegna telja sig'
ekki þurfa á tilsögn að halda.
Ástæður þess að menn sækja sér
ekki menntun í þeim greinum, sem
þeir hafa áhuga á, geta verið marg-
ar, t.d. fjárhagserfiöleikar, getu-
leysi til náms, leti, ómennska,
aðstöðuleysi af einhverju tagi og
fleira. Einnig gæti veriö um hreina
mikilmennsku að ræða. Fólk, sem
fer í fagnám til að ná réttindum,
gerir það sjálfsagt fyrst og fremst
vegna þess að það hefur áhuga á
þeirri grein sem það velur sér.
Einnig fylgir réttindanámi
ákveðið atvinnuöryggi. Auðvitað
reyna allar stéttir að tryggja sitt
atvinnuöryggi sem best. í þeim efn-
um hefur mönnum gengið misjafn-
lega eins og gengur.
Kokkar eru ekki einir um að vilja
tryggja sínum mönnum forgang í
faginu. Til dæmis er, að ég held,
búið að fjarlægja titilinn endur-
skoðandi úr símaskránni hjá öllum
þeim sem ekki eru löggiltir endur-
skoðendur. Enginn má heldur kalla
sig kennara nema hann hafi bréf
upp á það.,Það er í þaö minnsta Ijóst
að allir þeir sem hafa aflað sér fag-
réttinda á einhverju sviði uppfylla
ákveönar lágmarkskröfur. Aðrir
gætu svo sem uppfyllt þær hka en
þar er ekki á vísan að róa.
Þó að í tilvitnaðri Dagfaragrein í
DV sé aðeins minnst á matreiðslu-
og framreiðslufólk og baráttu þess
fyrir tryggingu fagréttinda sinna
sýnd lítilsvirðing er það ljóst að
Dagfari er þama að veitast að öll-
um þeim sem vilja tryggja sín
atvinnuréttindi.
Því að sjálfsagt leynist guðsnáðin
víðar en í matreiðslu.
Guðmundur Axelsson
„Fólk, sem fer í fagnám til aö ná rétt-
indum, gerir það sjálfsagt fyrst og
fremst vegna þess að það hefur áhuga
á þeirri grein sem það velur séf.“