Dagblaðið Vísir - DV - 19.01.1990, Blaðsíða 14

14
FÖSTUDAGUR 19. JANÚAR 1990.
Útgáfufélag: FRJÁUS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PALL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11,105 RVlK.SlMI (1 )27022 - FAX: (1J27079
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 1000 kr.
Verð I lausasölu virka daga 95 kr. - Helgarblað 115 kr.
Er Alþýðubandalagið til?
Þær spurningar leita á hugann, hvort Alþýðubanda-
lagið sé yfirleitt til sem flokkur. Þessar spurningar uxu
eftir síðasta fund Alþýðubandalagsins í Reykjavík í
fyrrakvöld. Ljóst er hverjum sem hugsa vill, að Al-
þýðubandalagið í Reykjavík er svo klofið, að þar er um
að ræða tvo flokka. í fyrrakvöld var til umræðu, hvort
Alþýðubandalagið sameinaðist fleiri flokkum um sam-
eiginlegt framboð nokkurra vinstri flokka fyrir borgar-
stjórnarkosningarnar í vor.
Félagið Birting, sem heyrir til Alþýðubandalaginu,
hafði samþykkt að stefna skyldi að sameiginlegu fram-
boði vinstri flokka. Birting hefur gengið gegn flokkseig-
endafélaginu í Alþýðubandalaginu og meðal annars vilj-
að ganga í Alþjóðasamband jafnaðarmanna. Því hafa
harðlínumenn hér svarað, að Birting ætti einfaldlega
bara að ganga í Alþýðuflokkinn. En Birting hefur reynzt
fylgissterk innan raða Alþýðubandalagsins. Á síðasta
landsfundi náðu Birtingarmenn ýmsu fram og fengu
menn kjörna til trúnaðarstarfa. Þó varð sú niðurstaða
á landsfundinum, að fulltrúi flokkseigendafélagsins,
Steingrímur J. Sigfússon ráðherra, var kjörinn vara-
formaður. En nú takast þessar fylkingar á hér í Reykja-
vík, um að hve miklu leyti leitað skuli samstarfs við
aðra vinstri flokka. Birting samþykkti í síðustu viku
ályktun, þar sem lýst er yfir eindregnum stuðningi við
sameiginlegt framboð svokallaðra lýðræðisafla gegn
einsflokksveldi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík. í álykt-
uninni sagði, að reynslan sýndi, að framboð margra
flokka væri ekki líklegt til að rjúfa valdaeinokun Sjálf-
stæðisflokksins í borginni. Birtingarmenn telja, að auð-
velt muni reynast að skapa málefnagrunn fyrir sameig-
inlegt framboð. Birtingarfólk telur, að sameiginlegt
framboð geti náð til óflokksbundins fólks. Grundvöllur
að skipan framboðslista yrði opið prófkjör. Frambjóð-
endur sameinaðs hsta mundu skipa borgarmálaráð.
Um þetta er það að segja, að líklegt er, að telja megi
Kvennalista og Framsóknarflokk út úr þessari mynd.
Borgaraflokkurinn hefur einnig tekið hugmyndinni
dræmt. Alþýðuflokksmenn í Reykjavík hafa verið já-
kvæðari, enda bera þeir víurnar í félagsmenn í Birt-
ingu. Afstaða Alþýðuflokksins skýrist betur á morgun.
En stjórn fulltrúaráðs Alþýðuflokksins í Reykjavík hef-
ur samþykkt að leggja fram tillögu um sameiginlegt
framboð nokkurra vinstri flokka í Reykjavík.
En eftir fundinn í fyrrakvöld og fyrr verður ekki hjá
því komizt að segja „að Alþýðubandalagið sé svo klofið,
að þar fari fremur tveir flokkar en einn. Til umræðu
átti að vera, hvort Alþýðubandalagið stæði að sameigin-
legu framboði fyrir borgarstjórnarkosningarnar. Á
fundinum var hins vegar samþykkt tillaga frá flokkseig-
endafélaginu. Þar var að vísu skírskotað til þess, að
sameiginlegt framboð vinstri flokka væri æskilegt. En
í raun var verið að hafna hugmyndum Birtingarfólks.
Framkominni tillögu um viðræður um samfylkingar-
framboð væri vísað til næsta félagsfundar eða þar til
formleg beiðni þar að lútandi hefði borizt.
Birtingarfólk segir, að á fundinum hafi verið sam-
þykkt frestun en ekki höfojin.
En í raun standa mál þannig, að Birtingarfólk, lýð-
ræðiskynslóðin, á ekki heima í Alþýðubandalaginu und-
ir stjórn flokkseigenda.
Hitt er svo annað mál, að sameiginlegt framboð
vinstri manna er ekki líklegt til árangurs.
Haukur Helgason
„Hiö illa í stjórnarfari kommúnistaríkjanna sameinaði fólk í baráttunni gegn því... “ - frá bardögunum í
Búkarest.
Vænlingar
og vonbrigði
Það er gömul saga og ný að þegar
hömlum er skyndilega aflétt fara
menn oft að hegða sér hömlulaust.
Þaö er nú að byrja að koma í ljós
í ríkjum kommúnismans þar sem
langvarandi oki lögreglu og of-
stjómar hefur verið aflétt.
Þegar forsjár hins alls ráðandi og
allt vitandi kommúnistaflokks gæt-
ir ekki lengur kann almenningur
ekki fótum sínum forráð. Almenn-
ingur í þessum löndum er því öld-
ungis óvanur að ráða nokkru sjálf-
ur, nú allt í einu vill fólk fara að
ráða á hinum ólíkustu sviðum. Illu
heilli eru það oft alls kyns fordóm-
ar og þjóðremba sem fólki í þessum
ríkjum hggur mest á að fá útrás
fyrir.
Gott dæmi er Búlgaría, þar sem
lýðræði hefur aldrei í sögu landsins
náð til almenmngs og frumhugtök
þess óþekkt. Á síðustu dögum og
vikum hafa veriö settar fram há-
værar kröfur þar í landi um þjóðar-
atkvæðagreiðslu um að svipta
hluta landsmanna borgaralegum
réttindum. Búlgarir eru að mót-
mæla því að hin nýja stjóm lands-
ins hefur veitt tyrkneska minni-
hlutanum full réttindi og vill að
fyrri stefnu kommúnistaflokksins
um mismunun og ofsóknir gegn
Tyrkjum verði haldið áfram, rétt
eins og hægt sé að afnema mann-
réttindi með þjóðaratkvæða-
greiðslu.
Sams konar þjóðremba og for-
dómar eru undirrót hinna alvar-
legu átaka í Kákasuslýðveldum
Sovétríkjanna. Azerar í Azerba-
isjan ofsækja Armena sín á meðal
og vilja sameinast trúbræðmm sín-
um handan landamæranna í íran.
í Georgíu hafa Georgíumenn
skorið upp herör gegn Ossetíu-
mönnum meðal sín, í Usbekistan
bepast Usbekar við Meshketa inn-
an sinna landamæra. Það fyrsta
sem kemur upp í almenningi á
þessum stööum er þjóöremba, ekki
lýðræðisást, og þessi þróun veit
ekki á gott. Um gjörvalla Austur-
Evrópu er fjöldi þjóðarbrota innan
landamæra ósamstæðra ríkja og
fjandskapur þeirra á milli ristir
jjúpt.
Forsjárhyggja
Það er fyrirsjáanlegt að afnám
kommúnismans í Austur-Evrópu
mun í fyrstu leiða til glundroða og
trúlega versnandi afkomu almenn-
ings. Þaö mun velta á því hversu
vel gengur aö komast yfir efna-
hagserfiðleikana hversu sterkum
rótum lýðræðið skýtur. Breyting
frá áætlunarbúskap yflr í markaðs-
búskap mun víðast leiða til gjald-
þrota íjölda fyrirtækja, skorts og
atvinnuleysis.
Það er ekki þaö sem fólk var að
beijast fyrir með því að velta af sér
oki kommúnismans. í meira en 40
ár hefur ríkisforsjá á öllum sviðum
mótað allt þjóðlíf í þeim sex löndum
Austur-Evrópu sem nú eru að stíga
sín fyrstu skref í átt til vestræns
lýðræöis.
Kjallariim
Gunnar Eyþórsson
fréttamaður
Almenningur í þessum löndum
hefur ekki vanist því að taka
ábyrgð á sjálfum sér, ríkið hefur
séð fyrir frumþörfum og litið hefur
verið á þaö sem frumskyldu rikis-
ins að sjá öllum fyrir lifibrauði. í
lýöræðisríkjum verða einstakling-
ar aö sjá fyrir sér sjálfir og fyrir-
tæki verða að skila arði.
Þaö á eftir að koma í ljós að hve
miklu leyti almenningur í þessum
ríkjum er tilbúinn til að hverfa frá
forsjárhyggju ríkisins yfir í að
standa á eigin fótum í markaðs-
þjóðfélagi. Það er víst að sú breyt-
ing verður sársaukafull og á eftir
að valda þeim vonbrigöum sem
mestar vonir hafa bundiö við fall
kommúnismans.
Það getur líka komið í ljós að sá
hugsunarháttur sem 40 árá komm-
únismi hefur leitt af sér standi
miklu fastari fótum en menn
grunar og brotthvarfið frá komm-
únismanum verði ekki eins algert
og menn gera nú ráð fyrir, jafnvel
þótt fjölflokkalýðræði verði komiö
á.
Kosningar
Á þessu ári standa fyrir dyrum
kosningar í öllum þeim ríkjum sem
losuðu sig við einræði kommúni-
staflokka á síðasta ári. Það er sam-
eiginlegt með öllum þessum ríkjum
að hvergi er til neitt eitt öflugt
mótvægi við kommúnistaflokkana.
Alls staðar hafa sprottið upp ótal
smáflokkar og flokksbrot, leifamar
af kommúnistaflokknum eru eftir
sem áður stærsta skipulega stjórn-
málaaflið í þessum ríkjum. Smá-
flokkamir munu alls staðar fá
meirihluta í kosningunum, aö því
er fullvíst er taliö, en þær ríkis-
stjórnir sem þá verða myndaðar
verða samsteypustjórnir margra
ólíkra flokksbrota, sem mörg hver
hafa ekki aðra stefnuskrá en að
vera á móti kommúnistaflokknum.
Það er ekki hægt að byggja stjórn
ríkis á andstöðu einni saman, það
er hætta á að það verði veikar ríkis-
stjómir, oft gegnsýrðar af þjóð-
rembustefnu smáflokka, sem tak-
ast á við illleysanleg vandamál í
niðurníddu efnahagslífi fyrrum
kommúnistaríkjanna.
Slagorð og glundroði
í alræðisríkjum er það ríkið sem
hugsar fyrir þegnana og setur þeim
markmið sem keppa ber að, eins
og sjá hefur mátt afþeim hvimleiöu
áróðursskiltum sem hvarvetna
blöstu við í borgum Austur-Evr-
ópu. Innantóm slagorð um aö fram-
leiða meira eða byggja upp sósíal-
isma áttu að vera sameiginlegt
markmið allra og til eru þeir sem
taka þetta bókstaflega.
í lýðfrjálsu þjóðfélagi verður ein-
staklingurinn sjálfur að skipu-
leggja.líf sitt, ríkiö gerir það ekki
fyrir hann. Lýðræðið sem slíkt hef-
ur ekkert endanlegt markmið, það
er meðal en ekki tilgangur. Wins-
ton Churchill er skrifaður fyrir
þeirri athugasemd um lýðræði að
það sé versta stjórnarfyrirkomulag
sem til sé, en allt annað fyrirkomu-
lag sé verra.
Almenningur í Austur-Evrópu
varpaði af sér á síðasta ári vondu
stjómarfari og er nú að glíma við
það versta, svo áfram sé haldið með
vísdómsorð Churchills. Það er
ævinlega svo að hið illa er áþreifan-
legra en hið góða. Hið illa í stjóm-
arfari kommúnistaríkjanna sam-
einaði fólk í baráttunni gegn því.
Nú þegar markmiðinu er náð blas-
ir tómleikinn við með tilheyrandi
hættu á glundroða.
Lýðræði og frelsi er aðeins aðferð
tii að stjórna samfélagi manna, það
er ekki allra meina bót. Minna má
á hvemig fór fyrir hinum nýfrjálsu
ríkjum Afríku um 1960, þegar þau
fengu sjálfstæði, frelsið reið þeim
sumum nærri því að fullu og þau
eru flest verr stödd ennþá en með-
an þau voru nýlendur.
Á síðasta ári sameinaðist al-
menningur í Austur-Evrópu gegn
valdhöfum. Það er öldungis óvíst
að almenningur sameinist um hina
nýju valdhafa, væntingamar til
þeirra munu bregðast og óánægja
magnast. Árið 1989 var ár hinna
miklu væntinga, árið 1990 verður
trúlega ár hinna miklu vonbrigða.
Gunnar Eyþórsson
„Arið 1989 var ár hinna miklu vænt-
inga, árið 1990 verður trúlega ár hinna
miklu vonbrigða.“