Dagblaðið Vísir - DV - 08.05.1990, Blaðsíða 14

14
ÞRIÐJUDAGUR 8. MAÍ 1990.
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÖNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11,105 RVlK.SlMI (91J27022 - FAX: (91 )27079
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Askriftarverð á mánuði 1000 kr.
Verð í lausasölu virka daga 95 kr. - Helgarblað 115 kr.
Miðstýrð mengun
Opnun Austur-Evrópu hefur leitt í ljós, að mengun
er þar mjög mikil, margfalt meiri en á Vesturlöndum.
Þetta hefur komið sumum á óvart, því að þeir töldu, að
miðstýrð þjóðfélög gætu fremur ráðið við mengun en
þjóðfélög, þar sem einkarekstur leikur lausum hala.
Þetta er eins og skólakerfið í Austur-Þýzkalandi, sem
sumir töldu, að væri agaðra og betra en kerfið í Vestur-
Þýzkalandi, af því að í skólamálum væri um að ræða
samfélagslegt átak, er hentaði tiltölulega vel þjóðfélags-
kerfi, sem miðstýrt er með harðri hendi að ofan.
í ljós hefur hins vegar komið, að nám í Austur-
Þýzkalandi hefur ekki verið eins skilvirkt og nám vest-
an tjalds. Prófgráða að austan er til dæmis lítils virði í
samanburði við hhðstæða prófgráðu að vestan, þrátt
fyrir vestrænt agaleysi og truflandi áhrif freistinga.
Víðáttumikil svæði í Austur-Evrópu hafa eyðilagzt
af mengun. Stórfljót renna fram eins og skolpræsi með
íjallháum haugum af froðu og lituð úrgangsefnum.
Skógar eru að falla úr súru regni. Helmingur drykkjar-
vatns er óhæfur til notkunar, að vestrænu mati.
í iðnaðarhéruðum PóUands hafa rannsóknir á kon-
um, sem ganga með barni, sýnt, að í vefjum þeirra hafa
setzt að blý, kvikasilfur og önnur eiturefni, sem eru
hættuleg ófæddum börnum, í miklu meiri mæli en talið
væri verjandi í iðnaðarhéruðum Vesturlanda.
Meðalaldur í Austur-Evrópu er mun lægri en í Vest-
ur-Evrópu, bæði vegna mengunar og slælegs heilbrigðis-
eftirlits. Raunar hefur meðalaldur víða farið lækkandi
í Austur-Evrópu, meðal annars vegna mikils ungbarna-
dauða. Og þetta eru lönd félagslegrar hugmyndafræði.
Á íslandi hafa margir áhyggjur af mengun frá álver-
um. í fjölmiðlum er fólk oft að lýsa áhyggjum af, að
ekki verði tryggilega gengið frá mengunarvörnum í
nýju álveri, sem fyrirhugað er að reisa. Fólk óttast, að
þorsti ráðamanna í álver verði fyrirhyggju yfirsterkari.
Það er einmitt þras af þessu tagi, sem hefur vantað
í Austur-Evrópu. Þar hefur ekki verið neitt samtal milli
yfirvalda og almennings, aðeins tilskipanir að ofan.
Austantjalds var enginn, sem gegndi því hlutverki, sem
frjálsir fjölmiðlar gegna með sóma á Vesturlöndum.
Miðstjórnir í Austur-Evrópu einangruðust í turnum
sínum. Þær vissu ekki um hræringar og skoðanir í þjóð-
félaginu. Þær höfðu allt vald í sínum höndum, líka til
að gera góða hluti, en vissu ekki, hverjir voru góðu hlut-
irnir, af því að sambandið að neðan var ekkert.
Á Vesturlöndum er valdi hins vegar dreift á marga
staði. Ríkisvaldið eitt hefur ekki allt vald. Atvinnulífið
hefur vald, stéttarfélögin hafa vald, fjölmiðlarnir hafa
vald og hagsmunasamtökin hafa vald. Þessar mörgu
valdamiðstöðvar halda hver annarri í skeQum.
Til dæmis hafa fyrirtæki og samtök fyrirtækja á Vest-
urlöndum vald til að þráast gegn opinberum aðgerðum,
sem valda fyrirtækjum kostnaði í mengunarvörnum;
vald, sem hliðstæð fyrirtæki og samtök hafa ekki í Aust-
ur-Evrópu. Samt hefur Vesturlöndum tekizt betur til.
Það er dreifing valdsins og jafnvægi milh margra
handhafa valds, sem ræður úrslitum um, að lýðræði er
áhrifameira þjóðskipulag en eins flokks miðræði. Há-
marki nær jafnvægið í, að fólk getur í kosningum haft
skipti á þeim stjórnmálaflokkum, sem eru við völd.
Vegna þessa ráða ríki markaðsbúskapar og valddreif-
ingar betur en miðstýrð ríki við samfélagsleg verkefni
á sviði félagsmála, menntunar, heilbrigði og mengunar.
Jónas Kristjánsson
Eldur í ammoníakgufu á þaki
ammoniakgeymis áburðarverk-
smiðjunnar hefur valdið gífurlegu
íjaðrafoki.
Fyrstu fréttir bentu til að stór
hluti íbúa Reykjavíkur heföi verið
í lífshættu. Nánari athugun bendir
til að lítil hætta hafi verið á ferðum.
Eftir á að hyggja hlýtur að vera
umhugsunarefni hvernig þessar
fréttir urðu til. Hver ber ábyrgð á
þessum fréttaflutningi? Viðbrögð
fjölmiðla og sumra stjórnmála-
manna eru mikið umhugsunarefni.
Var raunveruleg hætta?
Enn er eftir að svara þeirri
spurníngu hver hættan var. Helstu
sérfræðingar landsins í þessum
efnum verða að taka sig til og skýra
málið.
Ég freistaði þess á borgarafundi
í Grafarvogi að skýra mín viðbrögð
en líklega við lítinn hljómgrunn.
Lítum á eftirfarandi atriði:
1. Eldur kviknaði í ammoníak-
gufu er leidd var út um rör á þaki
geymisins. Stafaði hætta af því?
Algengt er að brenna gas. Menn
þekkja það frá olíuborholum, olíu-
borpöllum. Af því stafar ekki
hætta. Ammoníak er ekki eldfimt
nema með blöndun við andrúms-
loft í ákveðnum hlutföllum, 15-27%
Mér er ógjörningur að sjá hættu
af því þó að ammoníakgasið
brynni. Eldur gat aldrei farið inn í
tankinn vegna þess að ammoníakið
þar er ekki eldfimt. Ef til vill er það
besta leiðin aö brenna ammoník-
gasið til þess að eyða því! Mér virð-
ist þessi logi ekki hafa verið sterk-
ari en það að það tók 2-3 sekúndur
að slökkva hann.
Frá Áburöarverksmiðjunni i Gufunesi. - „Þessa verksmiðju er ekki
hægt að reisa annar staðar svo að hagkvæmt verði,“ segir í greininni.
Hættulegir Qölmiölar - hættulegir valdamenn?
Hættuleg áburð-
arverksmiðja?
2. Málið snýst þá um þaö að
vegna u-beygju á rörinu beinist log-
inn aö tankinum. Tankurinn var
því farinn að roðna. Verkfræðingar
vita að tankur sem þessi heldur
lengi styrk þótt hann roðni á bletti.
Vegna þess hve loginn var tak-
markaður var um aö ræða lítið
svæði sem eldurinn lék um. Vegg-
þykkt tanksins þarna er 2 cm. Allt
bendir til að svona logi sé ekki bara
klukkustundir heldur daga að
brenna gat á tank með þessari
veggþykkt. Sumir giska á að það
taki vikur. Alla vega var engin að-
steðjandi hætta á að tankurinn
gæfi sig.
3. Hefði komið gat á tankinn hefði
verið um að ræða tiltölulega lítið
gat vegna þess hve nálægt loginn
var stálinu. Loginn hefði ekki getað
splundrað tanknum. Út um slíkt
gat hefði streymt ammoníakgufa
sem slökkt hefði eldinn og stigið
að mestu upp. Sem sagt engin al-
mannahætta á ferðum.
Hræðsluviðbrögð -
hræðsluáróður
Það er rannsóknarefni hvernig
þessi atburður gat valdið þessari
múgæsingu. Ég verð að játa að það
eina í þessu máli, sem vekur ótta
hjá mér, eru viðbrögð sumra
stjórnmálamanna. Slíka menn ótt-
ast ég sem eru í valdastóli og bregð-
ast við í tilfinningahita eða kosn-
ingaskjálfta og valda hræðslu-
bylgju meðal almennings.
Það er ábyrgðarhluti að nota at-
burð sem þennan til þess aö heimta
burtu verksmiðju sem kostar 3000
millj. kr. aö núvirði og veitir 2-300
störf, ef allt er talið, og kaupir 150
Gwh af raforku á ári, svo að eitt-
hvaö sé nefnt.
Kóka-kóla-kynslóðin virðist ekki
bera mikið skynbragð á verðmæti.
Þessa verksmiðju er ekki unnt
að reisa annars staðar svo að hag-
kvæmt verði. Hún skuldar nú 6-700
KjáUarinn
Guðmundur G.
Þórarinsson
alþingismaður
millj. kr. og getur þá framleitt
áburð á samkeppnisfæru verði.
Ef fjármagnskostnaður eykst
vegna 3000 millj. kr. fjárfestingar
er hún engan veginn samkeppnis-
fær. Hún er of lítil eining nema
Reykvíkingar greiði einhverja
milljarða með flutningunum. Það
væri illa farið með fé Reykvíkinga.
Þótt landbúnaður dragist saman
þurfum við mikinn áburð við land-
græðslu í framtíðinni.
Rétt viðbrögð
Veriö er að reisa nýjan, kældan
tank, 100 millj. kr. Ijárfestingu, sem
tryggir geymslu á ammoníakinu.
Ammoníakiö mun koma kælt í
skipum og óhapp á sundinu þýðir
að ammoníak í vökvaformi mundi
blandast sjó og sökkva og ekki
valda almannahættu.
Til þess að lægja öldur og leita
af sér allan grun er samt rétt aö
grandskoða málið. Því hef ég lagt
fram á alþingi svohljóðandi tillögu:
Alþingi samþykkir að fela ríkis-
stjóminni, í kjölfar þess atviks er
eldur kom upp á ammoníakgeymi
Áburðarverksmiðju ríkisins í
Gufunesi, að:
1. ráða viðurkennda sérfræðinga,
erlenda ef þörf krefur, til þess
að annast öryggisgreiningu á
einstökum þáttum í starfsemi
verksmiðjunnar og hættumat
vegna hugsanlegra slysa eða
óhappa er hent gætu; við örygg-
isgreiningu og hættumat skal
taka mið af íbúðabyggð á höfuð-
borgarsvæðinu.
2. skipa nefnd sérfræðinga helstu
stofnana á sviði öryggismála og
almannavarna hérlendis til þess
að fylgjast með og fylgja eftir
þeirri vinnu sem tilgreind er í
1. tölulið.
3. leita samkomulags við borgar-
yfirvöld í Reykjavík um að ríkis-
stjórn og borgaryfirvöld fjalli
sameiginlega um framtíð verk-
smiðjunnar þegar öryggisgrein-
ing og hættumat liggja fyrir.
Guðmundur G. Þórarinsson
„Mér er ógjörningur aö sjá hættu af
því þótt ammoníakgasið brynni. Eldur
gat aldrei farið inn í tankinn vegna
þess að ammoníakið þar er ekki eld-
fimt.“