Dagblaðið Vísir - DV - 24.09.1990, Síða 15

MÁNUDAGUR 24. SEPTEMBER 1990.
15
Er eyðni hlaupin í ef nahag heimsins?
Það ætti aö vera hverjum hugsandi
manni um sjúkdóma minnisstætt
hvílíkur fógnuður greip um sig
meðal göfugra manna sem unna
hreinleika í kynhegðun þegar ljóst
var að upp væri kominn í Banda-
ríkjunum sá sjúkdómur sem réttlát
reiði guðs hafði verið að malla frá
fyrstu tíð gegn synduga hluta
mannskynsins, án þess að sá synd-
lausi þyrfti að líða, og skellt honum
á bölvaða ómyndina á hommunum.
Menn önduðu léttar yfir að loksins
yrði þeim ölium eytt á einu bretti
með banvænum sjúkdómi sem
bitnaði aðeins á þeim.
... hver sem verju gat
valdið...
Eðlilegt fólk átti að vera algerlega
variö eins og lýst var af miklu
læknisinnsæi, bæði í Morgunblað-
inu og Þjóðviljanum, með þvílíkum
tilþrifum í meðferð máls og stíls,
að lesandinn hefði mátt halda að
vissir siðprúðir menn og fjölmiðla-
stjórar (ég nefni engin nöfn) hefðu
„legið á vettvangi" í verstu
hommafletum heimsins og stundað
rannsóknarblaöamennsku meö
ákafa pennann sinn á lofti við frem-
ur óhollan felustað á mannslíkam-
anum.
Því hvaðan hefði þeim annars átt
að koma öll skelfiiega vitneskjan
um innri starfsemi líffæranna og
hrærigraut sýkla og „matarleifa á
lokastigi", eins og hægt væri að
kalla blönduna ef maður væri mat-
vælafræðingur eða forðum sið-
væddur sovétvinur á afturbatastigi
sem hjólar nú sér til heilsubótar
inn í kirkjuna?
Því miður var hinn vondi en deyj-
andi Adam ekki lengi einvörðungu
í hommaparadísinni í San Francis-
co. Hann slapp út, bölvaður, svo
innan skammst bárust þær ugg-
vænlegu fréttir að jafnvel skírlíft
fólk, sem gerði lítt annað en það
að liggja á bæn og stunda kirkjur,
KjaUarinn
Guðbergur Bergsson
rithöfundur
kristilegt líferni og trúa maka sína,
hefði sýkst af sama sjúkdómi og
þau feysku tré sem guð hefði loks-
ins ákveðið að höggva og eyða í
sýklaeldi.
Jafnskjótt var farið að veita millj-
ónir í það að reyna að finna upp
bóluefni gegn vágestinum sem
hafði villst úr áhættuhópnum inn
í öruggu meirihlutahópana. En
þangað til að mótefni fyndist urðu
allir að nota til vonar og vara einu
vörnina sem hver framámaður og
framsækin kona sem verju gat
valdið í þjóðlífinu hristi á sér-
hönnuðu spjaldi framan í almenn-
ing á opinberum stöðum: smokk-
inn algóða.
Hvað meinar guð með
slíkum ósköpum?
íslenska liðið sem „gerði gloríur"
við smokkinn á Smokkaspjöldun-
um, svo glatt og brosmilt yfir að
það „gæti það enn“, hefur víst - og
það ekki í fyrsta sinn í sögu þessar-
ar þjóðar - náð engum árangri á
alþjóðavettvangi, vegna þess að
Ríkisútvarpið sagði nýlega í frétt-
um að búddamunkar væru komin-
ir með sjúkdóminn, þótt enginn
vissi hvernig hann hefði borist í
þá. - Hann lagðist hka á kristna
munka og meira að segja nunnur!
Er eyðnin þá eins og andskotinn:
á bak við altariö eða í hinu helga
brauði, eða í messuvíninu?
Hvaö meinar guð með slíkum
ósköpum? Er hann virkilega eins
og skáldiö, alltaf að gera grín að
venjulegu fólki með heilbrigðar
þarfir?
Um leið og eyðnin varð almenn-
ingseign hættu fjölmiðlar að íjalla
um hana á sama hátt og eitthvað
sem sómakært fólk hefur gaman
af að hneykslast á, en biöur samt
fyrir heilshugar. Áhuginn minnk-
aði ekki einvörðungu vegna þess
að allur heimurinn varð aö heljar-
stórum áhættuhópi, heldur gaus
upp splunkunýr sjúkdómur með
þann lækningamátt sem talið var
að legðist alveg hundrað prósent
örugglega aðeins á þá vondu:
Kommúnisminn féll eins og hann
lagði sig með ógurlegum látum,
ekki aðeins í hinni einu og sönnu
Jerúsalem hans, Moskvu, heldur
líka í annexíunum eða útibúunum.
Vestræni auðvaldsheimurinn
fagnaöi, handviss um aö aldrei
gæti skollið á hans heilbrigða búk
hagvaxtar og samkeppni önnur
eins eyðni og sú sem heijaði á hag-
fræðiómynd og froðusnakkaheim
kommúnismans. En eyðnin lætur
ekki að sér hæða, úr því hún er á
annað borð komin í heiminn.
Ónæmiskerfi efnahagslífsins í
öllum löndum er orðið sem opin
borg og svo viðkvæmt, að það er
alnæmt á heilsufar hverrar krónu.
Nurlarinn má ekki lengur hnerra
yfir peningapyngjunni í kjallar-
anum heima hjá sér án þess að fólk
fari strax að spá í það að kaupa
ódýrar í helgarmatinn.
Þetta gengur svo langt að það fer
orðið í saumana á hverri flík áöur
en það kaupir á endalausu útsölun-
um á Laugaveginum, þar sem jafn-
vel nýjar verslanir opna með fram-
lengdri stórútsölu strax á fyrsta
degi.
Hvað hugsar hagfræðiguð-
inn?
Hvaö hugsar hagfræðiguðinn?
Getur verið að lögmál alheimsins
sé eins konar lögmál hliðstæðn-
anna; ef spilltur karlmaður fær
eyðni, sem hann á skilið fyrir hegð-
un sína, fær heiðarleg kona í
gaddabuxum hana skömmu síðar?
Gilda virkilega sömu lögmál í hag-
fræöinni og á „sumum“ sviðum
mannlífsins - eöa öllum?
Þessu er ekki auðvelt aö svara.
Hitt er augljóst að fólk sem lifir í
lok þessarar aldar fær ekki að
gleðjast innilega yfir ófórum ann-
arra. Það hefur verið komið á ein-
hverju óréttlátu hrakfarajafnrétti.
„Smokkurinn algóði." - Náði is-
lenska liðið, sem „gerði gloriur“
við smokkinn svo glatt og bros-
andi, engum árangri?
Aldrei hefur verið eins brýnt og
núna að endurtaka við Jón og
Gunnu ráðlegginguna vænu:
Gangið hægt um gleðinnar dyr,
hvort sem þær kunna að vera á lík-
amanum og gleðihúsum eða á
gleðibönkum og peningastofnun-
um.
Samt er óþarft fyrir bjartsýna
þjóð að láta sér fallast hendur og
hdtt, vegna þess að það glittir í
glætu vonar jafnt núna og meðan
mannkynið bjó enn í hellunum eða
horfði út um þröng bæjargöng:
Eftir síðustu fréttum að dæma
eru á hraðri uppsiglingu ljúfar ást-
ir samlyndra hjóna austurs og vest-
urs, alveg pottþéttar gegn hvers
kyns eyðni að loknum fundi forseta
Bandaríkjanna og Sovétríkjanna í
Finnlandi. Þó er aldrei að vita
nema samlyndið leiði til nýrrar
sundurþykkju. Heimurinn, maður-
inn og lífið eru svo ólík því sem í
er látið skina á pappímum.
Guðbergur Bergsson
„Getur verið að lögmál alheimsins sé
eins konar lögmál hliðstæðnanna; ef
spilltur karlmaður fær eyðni, sem
hann á skilið fyrir hegðun sína, fær
heiðarleg kona í gaddabuxum hana
skömmu síðar?“
Valdatafl
„Einkennisbúningurinn er merki um vald sem herir misbeita skeifilega
í stríði,“ segir greinarhöfundur m.a.
Hinn siðmenntaði heimur byggir
á lögum og reglum sem settar eru
á alþjóðlegum vettvangi svo og
heima fyrir. Þjóðum er steypt sam-
an í ríki eftir uppruna, trú, tungu-
máli, htarhætti sem og búsetu.
íbúum jarðar hefur löngum fylgt
sú árátta að ásælast önnur land-
svæði en sín eigin vegna auðlegðar
þeirrar (Suður-Ameríka, Græn-
land, Afríka, Asía, Suðurskauts-
landið) eða til að sýna mátt sinn
og megin í víðáttumiklu ríki (Napó-
leon, Alexander mikli, Genghis
Khan, Rómaveldi).
Slíkir landvinningar tókust ein-
ungis vegna herstyrks viðkomandi
og yfirburða hertækni yfir fáfræði
og andvaraleysi svo og vegna
sundrungar og ósjálfstæðis her-
fangsins.
Mannréttindi
í dag eru flestar þjóðir heims í
Sameinuðu þjóðunum og aðhyllast
frjáls samskipti í viðskiptum og
menningu.
Sumar þjóðir leggja allt annað
mat á mannréttindi og jafnrétti en
við og mætti vel minna á það að
íslenskar konur fengu fyrst kjör-
gengi og kosningarétt til Alþingis
fyrir 75 árum og okkur tókst ekki
að verða sjálfstæð fyrr en árið 1944
eftir tæp 700 ár sem hjáleiga er-
lends ríkis.
Nýlendustefna Vestur-Evrópu-
þjóða, sem flestar voru vel mennt-
aðar og kristnar að auki, réð ríkj-
um í meira en 500 ár, lagði í rúst
menningarríki í Mið- og Suður-
Ameríku og eignaði sér auðug ríki
í Afríku og Asíu án nokkurs réttar.
Hervald
Það eru karlmenn sem semja flest
KjaUarinn
Kolbrún Ingólfsdóttir
meinatæknir
lög og reglur meðal þjóða heims.
Þeir hafa löngum ráðið þjóðþingum
og þar með mannréttindum til
handa konum og börnum. Þeir hafa
mótað öll samskipti þjóða á meðal
frá alda öðh með sárafáum undan-
tekningum.
Þeir mynda heri þjóða þar sem
þeir eru þjálfaðir í hemaði bæði til
vamar landi og þjóð og til að ráð-
ast inn í næstu ríki. Hervald er
vandmeöfarið sem sést glöggt í
stríði þegar innrásarherir ganga
um sem óferíandi og óalandi óarga-
dýr.
Á erlendri grund fylgir rupl, rán,
dráp, morð og nauðganir öhum
heijum, hverrar þjóðar sem þeir
eru. Konur og börn verða verst úti
þegar fullorðnir karlmenn, með
kosningarétt og mannréttindasátt-
mála undirritaðan af þjóðþingum
þeirra, ráðast á þau í valdi herbún-
ings síns, herdeildar og þjóðar.
Hermenn, sem vernda eiga eigin
þjóð og land, fótum troða þannig
alla virðingu fyrir mannslífum sem
fuhtrúar síns siðmenntaða heims.
Einkenninsbúningurinn er merki
um vald, sem herir misbeita skelfi-
lega í stríði, þrátt fyrir alþjóðaregl-
ur um meðferð óbreyttra borgara
á stríðstímum.
Einkennisklæddur her „afsakar"
þau ódæðisverk, sem herdeildirnar
vinna á öðrum; þau sömu ódæðis-
verk, sem þeir fyrirhta sem heimil-
isfeður, synir, bræður, frændur og
afar í eigin landi
Misnotkun valds
Nú stendur heimurinn á öndinni
yfir arabahöfðingja sem ruddist
inn í nágrannaríki sitt til að næla
sér í auðlegð þess þegar það vildi
ekki koma á hærra ohuverði.
Fyrrverandi nýlenduþjóðir geta
eflaust sett sig í spor einvaldsins
og sumar Austur-Evrópuþjóðir
minnast aðgerðaleysis vesturveld-
anna fyrir seinni heimsstyijöldina.
Hinn fijálsi heimur getur ekki
þolað slíka framkom : þar sem
sjálfstæði einstakra rí ja byggir á
gagnkvæmri virðing’í. Vernda
verður rétt hvers ríkis gagnvart
öðru því að annars hæfist hér
skálmöld sem seint m.'.ndi linna.
Hótanir um efnavopn eru hrika-
leg misnotkun á gæðum jarðar og
til skammar fyrir allt viti borið
fólk. Hægt er að menga ár og læki
jarðar, kveikja eilífðareld í olíu-
lindum jarðar, drepa mihjónir
manna með sýklum, sveipa jörðina
kjarnorkuskýi og láta mannkynið
líða undir lok í núverandi mynd.
Ógnunin frá einu ríki við Persa-
flóa er gífurleg en henni verður að
afstýra ef lífvænlegt á að vera hér
í heimi. Engu ríki má lengur hðast
að taka annað herfangi og heri
landa þarf að leysa upp til þess að
friður komist á.
Þessi sífehda ógnun meðal ríkja
heims vegna heija þeirra og her-
búnaðar hefur fylgt heiminum frá
upphafi og verið dygghega studd
af karlpeningi jarðar, sem lætur sig
ekki muna um að forsmá mann-
réttindi, samin af honum sjálfum.
Ef leysa á þennan gordíonshnút
verða ahar þjóðir heims að taka
höndum saman með virðingu fyrir
öðrum að leiðarljósi
Kolbrún Ingólfsdóttir
„Þessi sífellda ógnun meðal ríkja heims
vegna herja þeirra og herbúnaðar hef-
ur fylgt heiminum frá upphafi og verið
dyggilega studd af karlpeningi jarð-
ar...